İçeriğe atla

Koyukuk Nehri

Sonbaharda Koyukuk Nehri, Eylül, 2005
Yukon-Koyukuk drenaj havzası
Zane tepeleri ve Koyukuk Nehri
South Fork Koyukuk River, Trans-Alaska Pipeline System (TAPS)

Koyukuk Nehri (İngilizce Koyukuk River, Koyukonca, Ooghekuhno’[1]), Amerika Birleşik Devletlerine bağlı Alaska eyaletinin orta kuzeyinde İç Alaska bölgesinde Yukon–Koyukuk Census Area sayım ilçesinde Alaska Atabasklarının coğrafyasında bulunan ve Brooks Sıradağlarının güneyinden çıkıp Yukon Nehrine kuzeyden dökülen bir nehir. Uzunluğu 805 km dir. Adı daha sonraları Alaska Atabasklarından Koyukon Kızılderililerine verilmiştir.

Koyukuk Nehrine dökülen ufak nehirler arasında Glacier, Alatna ve John nehirleri bulunur. Koyukuk Milli Yaban hayatı Sığınağı (Koyukuk National Wildlife Refuge) ile Koyukuk Wilderness vahşi yaşam bölgeleri Koyukuk Nehrini de kapsar.

Tarih

Nehre ulaşan ilk Beyaz Avrupalı Rus İmparatorluğundan Petr Malakov olup 1838 yılında Koyukuk ile Yukon nehirlerinin birleşme noktasına ulaşmıştır.[2] Nehirde Amerika Birleşik Devletleri Kara Kuvvetlerinden teğmen Henry Allen ile er Fred Fickett tarafından 1885 yılında araştırma yapılmıştır. 1893 yılında Koyukuk Nehrinin Middle Fork denen orta çatalında altın bulunduktan sonra 1898 yılındaki altına hücumda nehrin yukarılarında Bettles madenci kasabaları kurulmuştur.[3]

Yerli halk

Ana yerli halkı Koyukuk Merkezî Koyukoncası (İng. Central Koyukuk sub-dialect) şivesini konuşan Atabask Koyukonlardır.

Yerleşimler

Yukon Nehrine döküldüğü aşağı kısımlardan başlayarak yukarı doğu nehir yakınlarında kurulu olan ve Koyukon Atabask Kızılderililerince meskûn olunan yerleşimler Koyukuk (Meneelghaadze’ T’oh), Huslia (Ts’aateyhdenaade kk’onh Denh), Hughes (Hut’odlee Kkaakk’et), Allakaket (Aalaa Kkaakk’et), Bettles (Kk’odlel T’odegheelenh Denh ) olarak sıralanır. Nehrin kuzeyinde Brooks Sıradağlarında İnyupik Eskimolarından Nunamiutların Anaktuvuk Pass şehri bulunur.

Havzaları

3 havzası (watershed = drainage basin) bulunur:

  • Upper Koyukuk River Watershed[4]
  • South Fork Koyukuk River Watershed[5]
  • Koyukuk Flats Watershed[6]

3 fork (= tributary) olarak da adlandırılır:

  • North Fork Koyukuk River
  • Middle Fork Koyukuk River
  • South Fork Koyukuk River

Vahşi yaşam

Nehrin vadisinde küçük göl bataklıklar arasında ladin ormanları bulunur ve burası ayı ve sığın habitatıdır. Sığınlar Alaska Av ve Balıkçılık Departmanı tarafından avcılıkta da değerlendirilir.

Kaynakça

  1. ^ "UAF: Alaska Native Place Names". 19 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Kasım 2012. 
  2. ^ Hayes, Derek (2004). America Discovered: A Historical Atlas of North American Exploration. Vancouver: Douglas & McIntyre. 
  3. ^ "The search for gold along the Koyukuk River" (PDF). 28 Ocak 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Kasım 2012. 
  4. ^ "Surf Your Watershed : Upper Koyukuk River Watershed". 21 Mart 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Kasım 2012. 
  5. ^ "Surf Your Watershed : South Fork Koyukuk River Watershed". 21 Mart 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Kasım 2012. 
  6. ^ "Surf Your Watershed : Koyukuk Flats Watershed". 21 Mart 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Kasım 2012. 

Dış bağlantılar

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Na-Dene dilleri</span>

Na-Dene dilleri, Kuzey Amerika'da Na-Dene Kızılderilileri tarafından, ABD, Kanada ve ufak bir kısmı da Meksika’da konuşulan diller ailesidir.

<span class="mw-page-title-main">Koyukonca</span>

Koyukonca ya da Koyukon dili, ABD'nin Alaska eyaletinde, Yukon–Koyukuk Census Area sayım bölgesinde, Koyukuk ırmağı ile Yukon ırmağı arasındaki bölgelerde Alaska Atabasklarından Koyukonlar tarafından konuşulan Atabask dillerinden bir Kızılderili dilidir. En yakın akrabaları Holikaçukça ile Değinakçadır. Fransız kökenli Kanadalı bir Cizvit misyoneri olan Jules Jetté'nin 1898'de kaydetmeye başladığı derlemeleri günümüzde Atabask dil araştırmalarında değerli belgelerdir. Hristiyan misyonerlerce misyon okullarında çoğu kez yalnızca dini eğitim verilmiş ve Koyukon öğrenciler İngilizce konuşmaya zorlanmıştır. Günümüzde Alaska Yerli Dil Merkezine göre 2.300 kişilik nüfustan 150 kadarı anadillerini konuşabiliyor.

<span class="mw-page-title-main">Yukon–Koyukuk Census Area</span>

Yukon–Koyukuk Census Area, Amerika Birleşik Devletlerine bağlı Alaska eyaletinin İç Alaska coğrafi bölgesinde Kızılderili Alaska Atabasklarınca meskun olan bir sayım bölgesi. Örgütlenmemiş borough olduğu için bir yönetim merkezi de yoktur. En gelişmiş şehri Galena'dır.

<span class="mw-page-title-main">Yukon Nehri</span>

Yukon,, Kuzey Amerika'nın kuzeybatısındaki en önemli su yollarından biri olan nehirdir ve Amerika Birleşik Devletlerine bağlı Alaska eyaleti ile Kanada'da bulunur. Britanya Kolombiyası'nın kuzeyinden doğan nehir, Kanada'da Yukon Topraklarını geçerek Alaska'ya girer ve İç Alaska'yı doğudan batıya ortadan geçerek Bering Denizi'ne dökülür. Uzunluğu 3,190 km dir. Nehrin su toplama havzasının toplam alanı Teksas ya da Alberta eyaletinden % 25 daha büyüktür. Alaska'da Yukon Nehrine dökülen en büyük nehir Tanana Nehridir.

<span class="mw-page-title-main">Tanana Chiefs Conference</span>

Tanana Chiefs Conference, Amerika Birleşik Devletleri'ne bağlı Alaska eyaletinin İç Alaska denen coğrafi bölgesinde Güney Alaska Atabaskları haricindeki 10.000 den fazla bütün Alaska Atabaskları denen yerli kabile üyelerine sağlık, eğitim, istihdam, toplumsal ihtiyaçlar, doğal kaynak proğramları ile aile hizmetleri sunan kâr amacı gütmeyen yerel şirketler birliği (konsorsiyum). Alaska Yerli Bölge Şirketlerinden kâr amaçlı Doyon, Limited'in etki alanındaki 42 köyde 41 geleneksel kabile yapılanmasına göre faaliyet gösterir. Bugün TCC, üye kabilelerin siyasi, ekonomik, yasal ve sosyal savunucu olmuştur. Adını Tanana Nehrinden alır.

<span class="mw-page-title-main">Beaver, Alaska</span>

Beaver — Amerika Birleşik Devletleri'ne bağlı Alaska eyaletinin Yukon–Koyukuk Census Area sayım bölgesinde yer alan bir sayım yerleşimi. 1910 yılında Point Barrow yöresinden gelen Japon gezgin Frank Yasuda tarafından kurulmuştur. Toplam alanı 55.9 km² olan serbest yerleşimin nüfusu 2000 yılına göre 84 kişidir.

<span class="mw-page-title-main">Tanana Nehri</span>

Tanana Nehri, Amerika Birleşik Devletlerine bağlı Alaska eyaletinin doğusunda İç Alaska bölgesinde Alaska Atabasklarının coğrafyasında bulunan ve Yukon Nehrine dökülen bir nehir. Uzunluğu 940 km dir. Adını Koyukoncadan alan nehrin adı daha sonraları dilcilerce Tanana dillerine verilmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Lake Minchumina, Alaska</span>

Lake Minchumina ya da Minchumina — Amerika Birleşik Devletleri ne bağlı Alaska eyaletinin Yukon–Koyukuk Census Area sayım bölgesinde yer alan ve Alaska Atabasklarından Koyukonlarca meskun olan bir sayım yerleşimi. Toplam alanı 632.2 km² olan serbest yerleşimin nüfusu 2000 yılına göre 32 kişidir.

<span class="mw-page-title-main">Koyukuk, Alaska</span> Alaska, Amerika Birleşik Devletlerinde bir yer

Koyukuk — Amerika Birleşik Devletleri ne bağlı Alaska eyaletinin Yukon–Koyukuk Census Area sayım bölgesinde Koyukuk Nehrinin Yukon Nehrine döküldüğü yerde ve Alaska Atabasklarından Koyukonlarca meskun olan bir şehir. Toplam alanı 16.3 km2 olan serbest yerleşimin nüfusu 2000 yılına göre 101 kişidir. Şehir 1973 yılında kurulmuştur.

<span class="mw-page-title-main">Galena, Alaska</span>

Galena — Amerika Birleşik Devletleri ne bağlı Alaska eyaletinin Yukon–Koyukuk Census Area sayım bölgesinde yer alan ve Alaska Atabasklarından Koyukonlarca meskun olan bir şehir. Toplam alanı 62.1 km2 olan yerleşimin nüfusu 2010 yılına göre 470 kişidir.

<span class="mw-page-title-main">Huslia, Alaska</span>

Huslia — Amerika Birleşik Devletleri'ne bağlı Alaska eyaletinin Yukon–Koyukuk Census Area sayım bölgesinde Koyukuk Nehri yakınlarında yer alan ve Alaska Atabasklarından Koyukonlarca meskun olan bir şehir. Toplam alanı 44.5 km² olan yerleşimin nüfusu 2010 yılına göre 275 kişidir.

<span class="mw-page-title-main">Hughes, Alaska</span>

Allakaket — Amerika Birleşik Devletleri ne bağlı Alaska eyaletinin Yukon–Koyukuk Census Area sayım bölgesinde Koyukuk Nehri yakınlarında yer alan ve Alaska Atabasklarından Koyukonlarca meskun olan bir şehir. Toplam alanı 8 km² olan yerleşimin nüfusu 2007 yılına göre 70 kişidir.

<span class="mw-page-title-main">Manley Hot Springs, Alaska</span>

Manley Hot Springs — Amerika Birleşik Devletleri ne bağlı Alaska eyaletinin Yukon–Koyukuk Census Area sayım bölgesinde yer alan ve Alaska Atabasklarından Koyukonlarca meskun olan bir sayım yerleşimi. Toplam alanı 140.6 km² olan yerleşimin nüfusu 2010 yılına göre 89 kişidir.

<span class="mw-page-title-main">Koyukonlar</span> Amerika Birleşik Devletlerine bağlı Alaska eyaletinin ortasında İç Alaska coğrafi bölgesindeki Yukon–Koyukuk Census Area sayım bölgesinin Yukon ile Koyukuk nehirleri civarında taygada yaşıyor

Koyukonlar ya da Koyukon Atabaskları, Amerika Birleşik Devletlerine bağlı Alaska eyaletinin ortasında İç Alaska coğrafi bölgesindeki Yukon–Koyukuk Census Area sayım bölgesinin Yukon ile Koyukuk nehirleri civarında taygada yaşayan, sığın avlayan avcı ve toplayıcı, yarı göçebe, anasoylu, önceleri animist ya da şamanist iken sonradan Hristiyan olsa da animist inanç ve gelenkleri güçlü Alaska Atabasklarından Kızılderili halkı. Alaska'daki en büyük Atabask halkı olup, Yukarı, Merkezî ve Aşağı Koyukonlar olmak üzere üç ana lehçe grubuna ayrılırlar. En yakın akrabaları dilce birlikte üstgrup oluşturan Holikaçukça ile Değinakça konuşan Atabasklardır. Alaska Yerli Dil Merkezine göre 2.300 kişilik etnik (Denaakkʼe) nüfustan 150 kadarı anadillerini (Denaakkenaageʼ) konuşabiliyor. Alaska'daki diğer Atabaskların aksine Eskimo komşuları olan Yupik ve İnyupiklerin kültüründen oldukça etkilenmişlerdir. Koyukonlarla Avrupalıların ilk karşılaşması Rus İmparatorluğuna bağlı Rus Alaskası döneminde 1838 yılında Yukon Nehri yolundan Nulato'ya gelen Ruslarla olmuştur. Geçmişte Rus-Amerikan Kumpanyası ile Hudson's Bay Company şirketlerindeki Avrupalı kürk tüccarlarıyla yoğun olarak ticaret yaparken, günümüzde daha çok avcılık, balıkçılık ve mevsimlik istihdamdan oluşan karma ekonomi görülür.

<span class="mw-page-title-main">Bettles, Alaska</span>

Bettles — Amerika Birleşik Devletleri'ne bağlı Alaska eyaletinin Yukon–Koyukuk Census Area sayım bölgesinde Alaska Atabasklarından Koyukonlarca meskun olan bir şehir. Toplam alanı 28,3 km2 olan yerleşimin nüfusu 2010 yılına göre 12 kişidir.

<span class="mw-page-title-main">Tanana, Alaska</span>

Tanana — Amerika Birleşik Devletleri ne bağlı Alaska eyaletinin Yukon–Koyukuk Census Area sayım bölgesinde Tanana ile Yukon nehirlerin kavşak noktasında Alaska Atabasklarından Koyukonlarca meskun olan bir şehir. Eskiden Clachotin adıyla anılırdı. Toplam alanı 40.3 km² olan yerleşimin nüfusu 2007 yılına göre nüfusu 275 kişidir.

<span class="mw-page-title-main">Innoko Nehri</span>

Innoko Nehri, Amerika Birleşik Devletlerine bağlı Alaska eyaletinin orta kuzeyinde İç Alaska bölgesinde Yukon–Koyukuk Census Area sayım ilçesinde Alaska Atabasklarının coğrafyasında bulunan ve Kuskokwim Dağlarındaki Cloudy Dağının güneyinden çıkıp Yukon Nehrine dökülen bir nehir. Uzunluğu 805 km dir. Nehrin üst kısmı Innoko National Wildlife Refuge koruma alanındadır.

<span class="mw-page-title-main">Porcupine Nehri</span>

Porcupine Nehri, Kanada'nın Yukon topraklarında Dawson City'den çıkıp Amerika Birleşik Devletlerine bağlı Alaska eyaletinin İç Alaska coğrafi bölgesinde Yukon-Koyukuk Census Area sayım ilçesinde bulunan Yukon Nehrine dökülen 916 km uzuluğunda bir nehir.

<span class="mw-page-title-main">Kanuti Nehri</span>

Kanuti Nehri, Amerika Birleşik Devletlerine bağlı Alaska eyaletinin orta kuzeyinde İç Alaska bölgesinde Yukon–Koyukuk Census Area sayım ilçesinde Koyukonların coğrafyasında bulunan Koyukuk Nehrine dökülen bir nehir. Uzunluğu 282 km dir. Nispeten düz bir havzada aktıktan sonra Allakaket yakınlarında Koyukuk Nehrine karışmadan önce 370 m derinlikteki bir kanyona girer. Nehir havzasının büyük bölümünü Kanuti National Wildlife Refuge kaplar.

Hogatza Nehri, Amerika Birleşik Devletlerine bağlı Alaska eyaletinin orta kuzeyinde İç Alaska bölgesinde Yukon–Koyukuk Census Area sayım ilçesinde Koyukonların coğrafyasında bulunan Koyukuk Nehrine dökülen bir nehir. Uzunluğu 190 km dir.