İçeriğe atla

Kitâb-ı Me’kûlât

Kitâb-ı Me’kûlât
ÜlkeOsmanlı İmparatorluğu
DilOsmanlıca
TürYemek kitabı

Kitâb-ı Me'kûlât (Yiyecekler Kitabı), Osmanlı dönemine ait yemek kitabıdır. Kitâb-ı Me'kûlât yemek kitabı Manisa İl Halk Kütüphanesinde 1848/1 numarası ile kayıtlıdır. Kitâb-ı Me'kûlât yemek kitabı olmasını yanında çeşitli hastalıklara karşı ilaç olarak kullanılacak şerbet ve macun tariflerini de içermektedir. Kitabın yazarı hakkında her hangi bir bilgi bulunmamaktadır. İmla ve dil özellikleri incelendiğinde kitabın 16. yüzyılda yazıldığı düşünülmektedir.[1] Beş farklı kitaptan oluşturulmuş bir mecmuanın içinde bulunmuştur. Diğer kitaplar Muhtasar Terceme-i Câmi’u’l-Müfredât, İhtiyârât-ı Bedî’î, Muhtasar-ı Tıbb ve Makâle fî Tedâriki’l-Hata fî Te’dîbi’t-Tıbbdır.[2] İhtiyârât-ı Bedî'î ve Muhtasar-ı Tıbb Muhammed b. Mahmûd Şirvânî tarafından yazılmıştır.

Kitap 116 başlıktan oluşmaktadır. Tüm tarifler “Bab-ı …” başlığı ile başlamaktadır.[1]

Kitâb-ı me'kûlât: Bilinmeyen Bir Osmanlı yemek kitabı olarak yayınlanmıştır. Kitabın editörlüğünü Günay Kut yapmıştır. 2017 yılında Ruhun Gıdası Kitaplar tarafından yayınlanmıştır.[3]

Kitâb-ı Me'kûlât (Yiyecekler Kitabı), Nesrin Altun tarafından yeniden düzenlenerek yazılmıştır. Kutlu yayınlarından Kitâb-ı Me'kûlât (Yiyecekler Kitabı) olarak 2021 yılında yayınlanmıştır.[1]

Yemekler

  • Bab-ı Terkib-i Me’müniyye
  • Bab-ı Terkib-i Muhallebi
  • Bab-ı Terkib-i Reşidiyye
  • Bab-ı Terkib-i Zerbedül
  • Bab-ı Terkib-i Nergisiyye Dane
  • Bab-ı Terkib-i Kafahiyye
  • Bab-ı Terkib-i Dane-i Birinc
  • Bab-ı Terkib-i Siyah Dane
  • Bab-ı Terkib-i Sir-Dane
  • Bab-ı Terkib-i Zerde
  • Bab-ı Terkib-i Zirva
  • Bab-ı Terkib-i Butancana
  • Bab-ı Terkib-i Ekşi Aşı
  • Bab-ı Terkib-i Temüriyye
  • Bab-ı Terkib-i Kapama-yı Makiyan
  • Bab-ı Terkib-i Nohüdab
  • Bab-ı Terkib-i Keşkül-i Kabak
  • Bab-ı Terkib-i Kalye-yi Gezer
  • Bab-ı Terkib-i Çerb-i Şirin
  • Bab-ı Terkib-i Rummaniyye
  • Bab-ı Terkib-i Hatab
  • Bab-ı Terkib-i Serengüşti
  • Bab-ı Terkib-i Dane-i Kırma
  • Bab-ı Terkib-i Dolma-yı Piyaz
  • Bab-ı Terkib-i Hurüzmiyye
  • Bab-ı Terkib-i Tutunganiyye
  • Bab-ı Terkib-i Fıstuk Herisesi
  • Bab-ı Terkib-i Tuffahiyye
  • Bab-ı Terkib-i Seferceliye-yi Hayva
  • Bab-ı Terkib-i Temr-i Hindi
  • Bab-ı Terkib-i Yağvani-yi Rum
  • Bab-ı Terkib-i Basaliyye
  • Bab-ı Terkib-i Tud Aşı
  • Bab-ı Terkib-i Karasiyye
  • Bab-ı Terkib-i Buresiyye
  • Bab-ı Terkib-i Erişte
  • Bab-ı Terkib-i Garbiyye
  • Bab-ı Terkib-i Gülac
  • Bab-ı Terkib-i Sumakiyye
  • Bab-ı Terkib-i Çobaniyye
  • Bab-ı Terkib-i Cengal
  • Bab-ı Terkib-i Kabak Dolması
  • Bab-ı Terkib-i Kavurma-yı Kabakiyye
  • Bab-ı Terkib-i Borane-yi Bağ Yaprağı
  • Bab-ı Terkib-i Biryan-ı Bağ Yaprağı
  • Bab-ı Terkib-i Tabaka-yı Ispanak Pidesi
  • Bab-ı Terkib-i Favniyye
  • Bab-ı Terkib-i Mastafa
  • Bab-ı Terkib-i Hay Hay
  • Bab-ı Terkib-i Cevziyye
  • Bab-ı Terkib-i Nardeng Aşı
  • Bab-ı Terkib-i Senbüse
  • Bab-ı Terkib-i Mahic
  • Bab-ı Terkib-i Mahmüdiyye
  • Bab-ı Terkib-i Handakıyya
  • Bab-ı Terkib-i Makiyan
  • Bab-ı Terkib-i Lahmi ‘ale’l-’acün
  • Bab-ı Terkib-i Tava-Biryan
  • Bab-ı Terkib-i Alma Dolması
  • Bab-ı Terkib-i Armud Dolması
  • Bab-ı Terkib-i Kaymak Katuğı
  • Bab-ı Terkib-i Lahmiyye
  • Bab-ı Terkib-i Mantı
  • Bab-ı Terkib-i Paluẕe
  • Bab-ı Terkib-i Gil Halva
  • Bab-ı Terkib-i Alma Şarabı
  • Bab-ı Terkib-i Şarab-ı Hayva
  • Bab-ı Terkib-i Çevariş-i Hazır Alma
  • Bab-ı Terkib-i Çevariş-i Sükar
  • Bab-ı Terkib-i Şarab-ı Hummaṣ
  • Bab-ı Terkib-i Şarab
  • Bab-ı Terkib-i Şarab-ı Turunc
  • Bab-ı Terkib-i Limün-ı Hasiyyet Heme Dilme
  • Bab-ı Terkib-i Alma Murabbası
  • Bab-ı Terkib-i Hayva Murabbası
  • Bab-ı Terkib-i Egir Murabbası
  • Bab-ı Terkib-i Şakakul
  • Bab-ı Terkib-i Berşa'işa
  • Bab-ı Terkib-i Tiryak-ı Arba'a
  • Bab-ı Terkib (Tiryak-ı Arba'a)
  • Bab-ı Terkib-i Keşir Ma'cün
  • Bab-ı Terkib-i Gül Şarabı ve Benefşe Şarabı
  • Bab-ı Terkib-i Gül Suyı
  • Bab-ı Terkib-i Gülbeşeker
  • Bab-ı Terkib-i Benefşe-yi Hamire
  • Bab-ı Terkib-i Gülengübin
  • Bab-ı Terkib-i Benefşe-yi Naziliyye
  • Bab-ı Terkib-i Nardeng
  • Bab-ı Terkib-i Habb-ı Aman
  • Bab-ı Terkib-i Nev'-i Diger(Nardeng)
  • Bab-ı Terkib-i Koruk Bekmezi
  • Bab-ı Terkib-i Nardeng
  • Bab-ı Terkib-i Kara Tut
  • Bab-ı Terkib-i Rüye-yi Siyah Ṭut
  • Bab-ı Terkib-i Koruk Suyı
  • Bab Hükema Böyle Huy etmişlerdür
  • Bab-ı Terkib-i Alma Şarabı ve Alma Ṣuyı
  • Bab-ı Terkib-i Şarab-ı Tuffah-ı Gülabi
  • Bab-ı Terkib-i Devaü'l-Misk
  • Bab-ı Terkib-i Ağaç Kavunı
  • Bab-ı Terkib-i Gavzuban
  • Bab-ı Terkib-i Oğul Otı
  • Bab-ı Terkib-i Ayruk Suyı
  • Bab-ı Terkib-i Isırğuye
  • Bab-ı Terkib İç Ağrısıyiçün
  • Bab-ı Terkib-i Şarab-ı Resan
  • Bab-ı Terkib Sidügi Yolında veya kasuğında taş olsa
  • Bab Bir Kimsenün Sidügi Yolı Dutulsa
  • Bab Bağlu İse
  • Bab Isıtma İçün
  • Bab Kabz İçün
  • Bab İshal İçün
  • Bab 'İlac budur
  • Bab-ı Terkib-i Ceşiyye
  • Bab-ı Terkib-i Kafahiyye
  • Bab-ı Terkib-i Sabüriyye[1]

Kaynakça

  1. ^ a b c d Altun, Nesrin. Kitāb-ı Me'kulāt (Yiyecekler Kitabı). 19 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ekim 2023. 
  2. ^ "Kitâb-ı Me'kûlât Bilinmeyen Bir Osmanlı Yemek Kitabı" (PDF). İletişim. 5 Aralık 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 7 Ekim 2023. 
  3. ^ Kut, Günay (2017). هذا کتاب مأکولات: bilinmeyen bir Osmanlı yemek kitabı. Ruhun Gıdası Kitaplar. ISBN 978-605-83796-7-1. 

İlgili Araştırma Makaleleri

<i>Mektûbat</i> (Said Nursî)

Mektubat, İslam alimi Said Nursî'ye ait kitap. 1928 ve 1935 yılları arasında kısım kısım yazılmış olan eser aynı zamanda Risale-i Nur Külliyatının bir parçasıdır. Eserdeki soruların ise talebesi Hulusi Yahyagile ait olduğu ifade edilmektedir.

<span class="mw-page-title-main">Aşçılık</span> yemek yapma

Aşçılık, besinlerin çeşitli yöntemlerle yemeye hazır duruma getirilmesine denir. Ahçılık olarak da bilinir. Ev ekonomisi'nin temel bileşenlerinden biridir. Şef, aşçı, yardımcı şef, pasta şefi, mutfak şefi, fırıncı, gastronomcu, çikolatacı gibi mesleklerle sıkı ilgilidir. Birçok ülkelerde aşçılık mesleği öğrenmek için aşçılık okulu, aşçılık fakültesi, aşçılık akademileri bulunmaktadır. Aşçılığın en temel yöntemi pişirmedir. Ama "aşçılık" terimi, pişirmenin yanı sıra kurutma, isleme, dondurma ya da salamura gibi başka yöntemleri de kapsar. Besinler birkaç nedenden dolayı pişirilir. Bazı besinleri çiğ yeme düşüncesinden hoşlanmayız. Belirli besinleri pişirerek yemeye alışık olduğumuzdan, pişirmenin besinlere iyi bir tat kazandırdığına inanırız. Öte yandan pişirildiklerinde besinlerde değişiklikler oluşur ve bu da bazı besinlerin yenmesini ve sindirilmesini kolaylaştırır. Moleküler gastronomi, fizik ve kimya perspektifinden beslenmenin bilimsel yaklaşımıdır.

<span class="mw-page-title-main">Sabuncuoğlu Şerefeddin</span> Türk hekim ve cerrah

Sabuncuoğlu Şerefeddin Osmanlı döneminde tıp alanında önemli eserler vermiş Türk hekim ve cerrah. İlk Türkçe cerrahi eserin sahibidir.

<span class="mw-page-title-main">Orta Çağ'da Avrupa mutfağı</span> 5. yüzyıldan 16. yüzyıla kadar Avrupa kültürlerinin besinleri, yeme alışkanlıkları ve yemek pişirme yöntemleri

Orta Çağ Avrupa mutfağı, 5. yüzyıldan 16. yüzyıla kadar Avrupa kültürlerinin besinlerine, yeme alışkanlıklarına ve yemek pişirme yöntemlerine verilen genel addır. Bu dönem boyunca beslenme düzeni ve pişirme yöntemleri Avrupa genelinde değişimlere uğramış ve tüm bu değişiklikler Avrupa'nın modern mutfak kültürünün temelini oluşturmuştur.

<span class="mw-page-title-main">Muhallebi</span> Türk mutfağından sütlü tatlı

Muhallebi, süt kullanılarak yapılan ve soğuk servis edilen bir çeşit tatlı. Sakızlı muhallebi, su muhallebisi gibi çeşitleri bulunmaktadır. Efsanelerde tatlının kökeni Sasani İmparatorluğu'na dayandırılmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">La bohème</span> Giacomo Puccininin 1896 operası

La Bohème, bestelerini Giacomo Puccini'nin yaptığı 4 perdelik opera. Henri Murger'ın yazdığı hikâyelerin derlendiği "Scènes de la vie de Bohème" adlı esere dayanmaktadır.

Balıkesir mutfağı, Balıkesir ve çevresine ait yemek kültürü.

<span class="mw-page-title-main">Sarma</span> Yiyecek

Âdi yaprak dolması, Sarma, Yaprak sarması ya da Yaprak dolması, bulgur ya da pirinç başta olmak üzere çeşitli iç malzemelerin, genellikle asma yaprağı, beyaz lahana, kara lahana, dut yaprağı veya kiraz yaprağıyla sarılmasıyla yapılan bir yemektir. Osmanlı mutfağı kökenli olup, Osmanlı İmparatorluğu'nun hüküm sürdüğü topraklarda yapılmaktadır. Asma yaprağıyla olanı Nevşehir, Tokat, Ege mutfağına özgü olan Zeytinyağlı sarma ya da kıymalı sarma şeklinde farklı çeşitleri vardır.

<span class="mw-page-title-main">Azerbaycan Ulusal Mutfağı</span> Azerbaycanın ulusal mutfağı

Azerbaycan mutfağı Azerbaycan'ın ulusal mutfağıdır. Avrupa ve Orta Doğu mutfaklarını etkilemiş hem de bu mutfaklardan etkilenmiştir. Ayrıca Azerbaycan mutfağı yörelere göre de farklılıklar gösterir.

<span class="mw-page-title-main">İtalyan mutfağı</span> İtalyan Mutfağı

İtalyan mutfağı, kökeni MÖ 4. yüzyıla kadar uzanan, toplumsal ve siyasi değişimlerle yüzyıllar içerisinde gelişmiş, dünyanın her tarafında bilinip, sevilen, çok zengin bir mutfaktır. İtalyan mutfağında Etrüsk, Antik Yunan, Antik Roma, Bizans, Yahudi ve Arap mutfaklarının etkisi çok belirgindir. Yeni Dünyanın keşfiyle, bugünkü İtalyan mutfağının temeli olarak bilinen fakat aslında 18. yüzyıla kadar halk kitlelerine ulaştırılamamış patates, domates, dolmalık biber ve mısır gibi gıda ürünlerinin Avrupa'ya getirilmesiyle mutfakta önemli değişimler görüldü. İtalyan mutfağının özelliği bölgesel çeşitliliğinin fazla olması, ve çok farklı lezzetleri barındırmasından gelir.

<span class="mw-page-title-main">Osmanlıca</span> Osmanlı İmparatorluğunda kullanılan dil

Osmanlıca veya Osmanlı Türkçesi, Osmanlı İmparatorluğu'nun ilk anayasası olan 1876 tarihli Kânûn-ı Esâsî'de geçtiği hâliyle Türkçe, 13 ile 20. yüzyıllar arasında Anadolu'da ve Osmanlı Devleti'nin yayıldığı bütün ülkelerde kullanılmış olan, Arapça ve Farsçanın etkisi altında kalan Türk dili. Alfabe olarak çoğunlukla Arap alfabesinin Farsça ve Türkçe için uyarlanmış bir biçimi kullanılmıştır. Halk arasında bazen bu dil dönemi için "Eski Türkçe" de kullanılmaktadır.

Arnavutluk tarih boyunca birçok devletin yönetimi altına girmiş, bu süreçte yalnızca siyasi veya askeri olarak değil, aynı zamanda kültürel açıdan da etkilenmiştir. Bu sebepten dolayı Arnavut mutfağı başta Türk, İtalyan ve Yunan mutfakları olmak üzere genel itibarıyla Akdeniz mutfağından izler taşımaktadır. Bugün Arnavut halkı tarafından sıkça tüketilen ve yapılan baklava, aşure, kadayıf gibi tatlılar; dolma, yaprak sarma, tarator gibi aperitifler ve ayran, siyah çay, Türk kahvesi gibi içecekler Osmanlı zamanından başlayarak Türk mutfağından Arnavut kültürüne geçen yiyecek ve içeceklerden bazılarıdır.

<span class="mw-page-title-main">Osmanlı mutfağı</span> Osmanlıdaki mutfak, yemek ve sofra kültürü

Osmanlı mutfağı Osmanlı dönemindeki mutfak kültürüdür. Kökeni Selçuklu mutfağına dayanır. Osmanlı Mutfağı'nı, Osmanlı saray mutfağı ve Osmanlı halk mutfağı şeklinde ikiye ayırmak doğru olacaktır. Halk mutfağı, saray mutfağı kadar gösterişli olmamasına rağmen lezzet ve çeşitlilik yönünden oldukça zengin bir menüye sahip olmuştur.

İslamiyet ile sarhoşluk durumu arasındaki ilişki İslam hukuku (fıkıh), tasavvuf, İslami edebiyat, İslam tıbbı ve gündelik yaşam ve iktidar alanları içinde değerlendirilebilir. Buradaki sarhoşluk kimi zaman doğrudan fiziki bir maddenin kullanımından doğan bir durum olduğu kadar sevilende kendini/egoyu kaybetmekten doğan ruhsal/manevi bir hal ve sembolik içeriğe kadar bir dizi farklı düzey ve anlam katmanlarına işaret edebilmektedir. Fiziken oluşan sarhoşluk İslam hukuku içinde çoğunlukla yasak kapsamı içinde değerlendirilirken bazı tasavvufi, batınî/içrek/ezoterik dini gruplarda ruhsal gayeye yönelen sufinin vecde girmesine yardımı olacağı anlayışıyla izin verilen hatta kimi zaman övülen bir durum olabilmektedir. Geçmişte "içecekler" bahsi altında fıkıh alanında tartışılan alkol ve diğer keyif verici maddeler günümüzde de İslam/Müslüman toplumlarında tartışılmaya devam etmekte ve seküler/dini grupların kimi zaman ateşli tartışma, zıtlaşma alanı içindeki ayrıştırıcı/etiketleyici bir sembol haline gelmiştir. Günümüz dünyasında alkol ve benzeri sarhoşluk verici maddelerin kullanılmaması kişilerin dindarlığının ayırt edici işareti olarak kabul edilmektedir.

<span class="mw-page-title-main">İslam'da keyif verici maddeler</span>

İslamiyet ile alkollü, alkolsüz olan içecekler ve tütün vs. mamüllerin ilişkisi İslam toplumları tarihi içinde dini olduğu kadar da sosyo-ekonomik ilişkiler ile bir arada değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu ilişki ilgili coğrafya, etnik-kültürel çeşitlilik çerçevesinde bakıldığında çeşitlilik arz etmektedir. İslamiyet bir din olduğu kadar aynı zamanda çeşitli kültürel öğelerin bir arada etkileşim içinde olduğu toplumların diğer kültürel ögelerinden birini oluşturmaktadır. İslam toplumlarının tarihi geçmişlerinin sosyal katmanlarına yönelik mikrotarihsel analizler ekseninde incelenmesi keyif verici maddelerle İslam toplumlarının ilişkisini açığa çıkarmak adına gereklidir. Bu yapıldığında İslam hukukunun maddeleri dışında İslam toplumlarındaki yaşantıların sunduğu veriler İslamiyet ile keyif verici maddelerin ilişkisinin derin analizleri gerektiren ve sanıldığından çok daha karmaşık bir ilişki olduğunu ortaya koyacaktır.

Melceü’t-Tabbâhîn (Aşçıların Sığınağı)(ملجأ الطباخين), Mekteb-i Tıbbiye-i Adliye-i Şâhâne hocalarından Mehmed Kâmil’in yazdığı ve 1844’te taşbaskı halinde yayımlanan ilk yemek kitabıdır. Çorbalar, kebaplar, et yemekleri, külbastılar, yahniler, köfteler, pilakiler, börekler, sıcak ve soğuk tatlılar, zeytinyağlılar, pilavlar, hoşaflar, şuruplar vs. olmak üzere on iki fasıldan oluşmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Erişte pilavı</span>

Erişte pilavı erişte ile yapılan pilav çeşididir. Yörelere göre iç malzemesi değişmektedir. Osmanlı mutfağında yapılmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">İşkembe dolması</span>

İşkembe dolması veya Zerbûdil (Zerbedûl) bir çeşit dolmadır. Osmanlı mutfağında yapılan yemektir.

<span class="mw-page-title-main">Elma dolması</span>

Elma dolması veya Tuffâhiyye bir çeşit dolmadır. Osmanlı mutfağında yapılan yemektir. İstanbul mutfağında yapılmaktadır. Zeytinyağlı elma dolması Erzincan mutfağında yapılmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Nardan aşı</span>

Nardan aşı bir çeşit aştır.