İçeriğe atla

Kendi kendini yöneten koloni

Kendi kendini yöneten koloni, Britanya İmparatorluğu'nda seçilmiş yöneticilerin koloninin temsili kontrolüne sahip olup, kolonyal güce başvurmadan çoğu kararı alabildiği seçilmiş bir hükûmete sahip bir idari bölünüş biçimidir. Birleşik Krallık hükûmetinin atanmış bir Vali aracılığıyla, atanmış bir Konsey'in yardımıyla veya yardımı olmaksızın yönettiği bir Kraliyet kolonisinin aksine bu koloniler kendi yönetim organlarını oluşturmaktaydı. Kendi kendini yöneten kolonilerin çoğunda "halka sorumlu hükûmet" vardı.

Kendi kendini yöneten kolonilerin monarşi ve Birleşik Krallık kanunları anayasal konularda çoğunlukla resmi bir yetkisi yoktu. Londra'daki Özel Meclis Yargı Komitesi, hukuk ve adalet konularında nihai temyiz yolu olarak hizmet vermektedir.

Koloniler, yürütmenin ne imparatorluk hükûmetinin ne de genel oyla seçilen yerel bir yasama meclisinin değil, yerel devletin kontrolü altında olduğu durumlarda İngilizce'de "self-governing" olarak adlandırılmıştır. Çoğu durumda, yerleşimci bir topluluktan gelen yönetici bir sınıf tarafından uygulanmıştır.

1983 yılında, self-governing (özellikle Bermuda) veya Kraliyet (özellikle Hong Kong) olmak üzere o dönemde geriye kalan İngiliz kolonileri, İngiliz Bağımlı Bölgeleri olarak tanımlanmıştır. 2002 yılında ise Britanya Denizaşırı Toprakları olarak yeniden tanımlanmıştır.

Tarihçe

Kuzey Amerika (1619–1949)

"Kendi kendini yöneten koloni" terimi bazen, 1630-1684 yılları arasında Massachusetts'te olduğu gibi, sınırlı bir imtiyazla seçilen bir vali tarafından Kraliyet kolonisinin doğrudan yönetilmesiyle ilgili olarak kullanılmıştır.

İngiliz denizaşırı topraklarında kurulan ilk yerel yasama organları Virginia Burgesses Meclisi (1619) ve aslen Virginia'nın bir parçası olan Bermuda Meclisi (1620) olmuştur. Şu anda bir Senatoyu da içeren Bermuda Parlamentosu, Tynwald ve Westminster'dan (şu anda Birleşik Krallık Parlamentosu) sonra İngiliz Milletler Topluluğu'ndaki en eski üçüncü parlamentodur. Bu üç parlamentodan sadece Bermuda'nınki sürekli olarak yasama faaliyetlerinde bulunmuş, kraliyet yanlıları İngiltere Milletler Topluluğu ve Protektora döneminde takımadaların kontrolünü ellerinde tutmuşlardır.

Bununla birlikte, terimin modern anlamında, kendi kendini yöneten ilk koloninin genellikle 1841'de Kanada Eyaleti olduğu kabul edilir;[] koloni 1849'da sorumlu hükûmete kavuşmuştur. Vancouver Ada Kolonisi hariç, Britanya Kuzey Amerika'sının tüm kolonileri 1848 ile 1855 yılları arasında kendi kendini yönetir hale gelmiştir. Yeni İskoçya, Joseph Howe'un çabalarıyla Ocak-Şubat 1848'de sorumlu hükümete kavuşan ilk koloni oldu ve bunu aynı yıl Kanada Eyaleti izledi. Onları 1851'de Prens Edward Adası, 1855'te Philip Francis Little yönetiminde New Brunswick ve Newfoundland izledi. Kendi kendini yöneten ayrı bir koloni olarak kalan, 1907-1934 yılları arasında ayrı bir Dominyon olan, 1934'te kraliyet kolonisi olmaya geri dönen ve 1949'da Kanada'ya katılan Newfoundland hariç, Kanada kolonileri 1867 ve 1873 yılları arasında aşamalı olarak bir Dominyon olarak federasyonlaştırıldı. Bununla birlikte, "kendi kendini yöneten koloni" terimi Kanadalı anayasa uzmanları tarafından yaygın olarak kullanılmamaktadır.

Avustralasya (1852–1907)

Avustralasya'da kendi kendini yöneten koloni terimi, tarihçiler ve anayasa hukukçuları tarafından, Avustralasya'daki yedi İngiliz yerleşimci kolonisi olan Yeni Güney Galler, Yeni Zelanda, Queensland, Güney Avustralya, Tazmanya, Victoria ve Batı Avustralya'daki siyasi düzenlemelerle ilgili olarak, 1852 ile altı Avustralya kolonisinin Federasyonu kabul ederek Dominyon haline geldiği 1901 yılları arasında yaygın olarak kullanılmaktadır. Yeni Zelanda da 1907'de Dominyon olana kadar ayrı bir koloni olarak kaldı.

Güney Afrika (1852–1980)

Güney Afrika'da Cape Kolonisine 1852'de temsili hükûmet, 1872'de ise sorumlu hükûmet verildi. Natal 1893'te, Transvaal 1906'da ve Oranj Nehri Kolonisi 1908'de kendi kendini yönetir hale geldi. Bu dört koloni 1910 yılında üniter bir Dominyon olan Güney Afrika Birliği olarak birleştirildi. Güney Rodezya (daha sonra Zimbabve), 1923 yılında kendi kendini yöneten bir koloni haline geldi.[1]

Avrupa (1921–1964)

Malta aynı zamanda 1921 ile 1933, 1947 ile 1958 ve 1962 ile iki yıl sonraki bağımsızlığına kadar kendi kendini yöneten bir koloniydi.

Dominyonlar/Commonwealth krallıkları

Dominyonlar, 19. yüzyılın ortalarından sonlarına ve 20. yüzyılın başlarında kendi kendini yöneten kolonilerden çok daha fazla özerkliğe sahip, kendi kendini yöneten varlıklardı. Dominyonlarda, 1931'deki Westminster Yasası'ndan önce, resmi olarak hükümdarın temsilcisi olan bir Genel Vali, İngiliz hükûmetinin memuruydu.

1926 Balfour Deklarasyonu ve 1931 Westminster Yasası üzerine yapılan anlaşmanın ardından Dominyonlar Birleşik Krallık'a tarafından denk olarak tanındı. O dönemden sonra, Dominyonlar, eğer isterlerse, savunma ve dış ilişkiler konularında büyük ölçüde özgürdü ve "Dominion" yavaş yavaş yeni bir anlam kazandı: Britanya'dan bağımsız olan ancak resmi olarak İngiliz hükümdarını paylaşan bir devlet. Domiyon terimi o zamandan beri büyük ölçüde kullanım dışı kaldı ve yerini İngiliz Milletler Topluluğu bölgesi terimi aldı.

Modern dönem (1981-günümüz)

1981'de, Britanya Tabiyeti Kanunu uyarınca ve özyönetim devrine doğru statüdeki değişikliği yansıtan (ve sömürgecileri Birleşik Krallık'ta yaşama ve çalışma haklarından mahrum bırakan), kendi kendini yöneten bölgeler ve Kraliyet kolonileri "Britanya'ya Bağlı Bölgeler" olarak yeniden adlandırıldı.[2] Bu terminoloji, bölgelerdeki hem kraliyet yanlılarını hem de milliyetçileri rahatsız etti ve 2002 yılında Britanya Denizaşırı Toprakları Kanunu uyarınca terim Britanya Denizaşırı Toprakları olarak değiştirildi.[3]

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. ^ Brownlie, Ian; Burns, Ian R. (1979). African Boundaries: A Legal and Diplomatic Encyclopaedia. C. Hurst & Co. Publishers. s. 1306. ISBN 9780903983877. Erişim tarihi: 28 Mart 2017. 
  2. ^ "British Nationality Act 1981". The UK Statute Law Database. 3 Eylül 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Aralık 2009. 
  3. ^ "British Overseas Territories Act 2002". Office of Public Sector Information. 5 Eylül 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Aralık 2009. 

İlgili Araştırma Makaleleri

İngiliz Milletler Topluluğu veya resmî adıyla Milletler Topluluğu, geçmişte Britanya İmparatorluğu'nun, günümüzde de Birleşik Krallık'ın parçası olan devletlerin oluşturduğu uluslararası bir koalisyondur. Üye ülkelerin 16’sı hâlen Britanya Kraliyet Ailesi yönetimindedir. Bu ülkelerde mevcut monark III. Charles; devlet başkanı görev ve yetkilerini, kendi tarafından atanan genel valiler aracılığı ile sürdürür. Kral aynı zamanda İngiliz Milletler Topluluğunun başkanıdır.

<span class="mw-page-title-main">Britanya İmparatorluğu</span> Birleşik Krallık tarafından yönetilmiş devletler ve dominyonlardan oluşan imparatorluk

Britanya İmparatorluğu, Birleşik Krallık veya öncül devletleri tarafından yönetilen dominyonlar, sömürgeler, himayeler ve mandalar ile diğer bağımlı bölgelerden oluşmuş olan imparatorluktur. 16. ve 17. yüzyıllarda İngiltere Krallığı tarafından kurulan denizaşırı sömürgeler ve ticaret karakolları olarak başlamıştı. En güçlü döneminde tarihteki en geniş topraklara sahip devlet olmasının yanı sıra bir yüzyıldan fazla bir süre boyunca dünyanın en önde gelen küresel gücüydü. 1922'de 458 milyon kişi, yani dünya nüfusunun neredeyse dörtte biri, Britanya İmparatorluğu'nun egemenliği altındaydı ve toprakları 33.000.000 km2'lik alanı kapsıyordu. Bu derece geniş bir coğrafyaya hükmettiği için siyasi, dilsel ve kültürel kalıtı hâlen yaygın olarak devam etmektedir. Gücünün doruklarındayken, dünya geneline yayılmış toprakları nedeniyle her zaman en az bir bölgesinde gün ışığı olmasından ötürü "üzerinde güneş batmayan imparatorluk" olarak da tanımlanmaktaydı.

<span class="mw-page-title-main">Sömürgecilik</span> Bir devletin başka toplumları siyasal ve ekonomik olarak egemelik altına alma politikası

Sömürgecilik; kolonicilik, kolonyalizm ya da müstemlekecilik, genellikle bir devletin başka ulusları, devletleri, toplulukları, siyasal ve ekonomik egemenliği altına alarak yayılması veya yayılmayı istemesidir.

<span class="mw-page-title-main">Dominyon</span>

Dominyon, eskiden Britanya İmparatorluğu'na ya da İngiliz Milletler Topluluğu'na bağlı ülkeleri belirten terim.

Kanada tarihi bugünkü Kanada ülkesi sınırları içindeki toprakların tarihidir.

<span class="mw-page-title-main">Britanya Denizaşırı Toprakları</span> Birleşik Krallıkın hâkimiyetindeki on dört bölge

Britanya Denizaşırı Toprakları ya da Birleşik Krallık Denizaşırı Toprakları, Birleşik Krallık'ın bir parçasını oluşturmamakla birlikte Birleşik Krallık hâkimiyeti altında bulunan on dört bölgedir.

Taç kolonisi veya kraliyet sömürgesi, İngiliz sömürge imparatorluğu ve bunu takip eden Britanya İmparatorluğu'nda bir sömürge yönetimi türüydü.

<span class="mw-page-title-main">I. Dünya Savaşı'nda Birleşik Krallık</span>

Britanya'nın Almanya'yla bir savaşa ilişkin korkuları 1914 yılında Birinci Dünya Savaşı'nın çıkmasıyla gerçeğe dönüştü. Britanya'nın Almanya ve müttefiklerine karşı savaş ilan etmesi, ölçülemeyecek değerde askeri, mali ve malzeme alanında destek sağlayan koloni ve dominyonları da kapsamaktaydı. Dominyonların ordularında bulunan 2.5 milyon askerin savaşa katılmasının yanı sıra kraliyet kolonilerinden de binlerce gönüllü savaşta yer aldı. Almanya'nın Afrika'daki denizaşırı kolonilerinin çoğu kısa süre içinde işgal edildi, Pasifik'teyse Avustralya ve Yeni Zelanda Alman Yeni Ginesi ve Samoa'yı işgal etti. Osmanlı İmparatorluğu'na karşı 1915 yılında Çanakkale Savaşı'nda Avustralya, Newfoundland ve Yeni Zelanda'dan gelen birliklerin katkıları bu bölgelerdeki ulusal bilinç üzerinde önemli bir etki yarattı ve Avustralya'yla Yeni Zelanda'nın kolonilikten bağımsızlığa geçiş süreçlerinde önemli bir dönüm noktası oluşturdu. Bu iki ülkede bu olay halen Anzac Günü adı verilen özel bir günde anılmaktadır. Kanadalılar ise Vimy Ridge Muharebesi'ne benzer bir bakış açısıyla yaklaşmaktadırlar. Dominyonların savaşa olan önemli katkısı 1917 yılında Britanya başbakanı David Lloyd George'un dominyon başbakanlarını 1917 yılında emperyal politikaları düzenlemek için toplanan Emperyal Savaş Kabinesi'ne çağırmasıyla hükûmet tarafından da onaylanmış oldu.

<span class="mw-page-title-main">Britanya Kuzey Amerikası</span> Kuzey Amerika kıtasında Britanya İmparatorluğunun kolonilerini ve yönettiği toprakları ifade etmek için kullanılır

Britanya Kuzey Amerikası, Kuzey Amerika kıtasında Britanya İmparatorluğu'nun kolonilerini ve yönettiği toprakları ifade etmek için kullanılır. Bu terim ilk kez resmi olarak 1783'te kullanıldı, ancak 1839'daki "Durham Raporu" olarak bilinen "Britanya Kuzey Amerika Olayları Raporu"'na kadar yoğun olarak kullanılmadı.

<span class="mw-page-title-main">Cape Kolonisi</span> Hollandanın Güney Afrikadaki ilk göçmen kolonisi

Cape Kolonisi, Hollanda'nın Güney Afrika'daki ilk göçmen kolonisi, daha sonra Birleşik Krallık egemenliğine geçmiştir. Merkezi bugünkü Cape Town'du.

<span class="mw-page-title-main">Kanada (eyalet)</span> Kuzey Amerikada 1841-1867 yılları arasında hüküm sürmüş Britanya Kolonisidir

Kanada Eyaleti, Kuzey Amerika'da 1841-1867 yılları arasında hüküm sürmüş Britanya Kolonisidir. Teşekkülü Durham Kontu John Lambton'un 1837 İsyanından sonra hazırladığı Britanya Kuzey Amerikası Sorunu Raporundaki tavsiyelerini yansıtır.

<span class="mw-page-title-main">Newfoundland Dominyonu</span> 1907 ile 1949 arası Birleşik Krallıka bağlı bir dominyon olmuş bölge

Newfoundland Dominyonu 1907 ile 1949 arası Birleşik Krallık'a bağlı bir dominyon olmuş bölge. Daha önceleri Birleşik Krallık kolonisi olan Newfoundland 1855 yılından beri kendi kendini yönetmekteydi. Kuzey Amerika'nın kuzeydoğusunda Atlantik kıyısındaki Newfoundland Adası ile kıtadaki Labrador'u kapsayan dominyon 11 Aralık 1931 günü imzalanan Westminster'in Statüsü yasası ile İngiliz Milletler Topluluğu içinde bağımsızlık kazanmış olsa da 1933'te neredeyse iflas aşamasına gelinmesiyle 16 Şubat 1934'te Newfoundland Parlamentosunun toplanmasıyla özyönetiminden vazgeçti. Newfoundland'dan sorumlu hükûmet Londra'nın direkt sorumluluğu altına girdi ve bu şekilde kendi özyönetim haklarından gönüllü olarak vazgeçen az ülkeden biri oldu. 1934 ile 1949 arası Newfoundland, Londra'daki Dominyon Ofisi'ne bağlı 6 üyeli Hükümet Komisyonu ve bir valinin yönetiminde kaldı. Newfoundland 1949'da Kanada'ya bağlanıp ülkenin 10. eyaleti olana kadar de jure olarak dominyon olarak kaldı.

Yeni Zelanda Kolonisi, 1841'den 1907'ye kadar var olmuş bir Britanya kolonisidir. 1853 e kadar koloni valilerini Birleşik Krallık atamış, 1853 yılında ise koloni kendi kendini yönetmeye başlamıştır. 1907'de koloni, Yeni Zelanda Dominyonu olmuştur.

Westminster Yasası Birleşik Krallık Parlamentosu'nun oluşturduğu bir yasadır. Yasanın değiştirilmiş versiyonları Avustralya ve Kanada'nın yasalarında mevcut iken; Yeni Zelanda ve diğer Dominyonlarda Milletler Topluluğu'nda artık yer almadığı için kaldırılmıştır. 11 Aralık 1931 tarihinde yapılan bu yasa, onaylanana kadar İngiliz İmparatorluğu'nun kendi kendini yönetmekte olan Dominyonlar ile hukuki ilişkisini oluşturmuştur. Bunun yanında bütün dominyonları karar verme açısından birbirinin onayına bırakmış olup, monarşik lakaplar veya tahtta veraset sistemi bu anlaşmaya bağlı kılınmıştır. Bu yüzden 1926 Balfour Deklarasyonu'nda da belirtildiği üzere eşitlik prensibi ve kraliyet tacına bağlılığı yasal ilkeler haline getirmiştir. Bu, Dominyonların ayrı devletler haline gelmesinde önemli bir adımdır.

<span class="mw-page-title-main">İngiliz Milletler Topluluğu bölgesi</span>

Commonwealth bölgesi Milletler Topluluğu'na üye olan ve devlet başkanı olarak III. Charles'ı kabul eden, dolayısı ile anayasal monarşi ile yönetilen egemen devlettir. Diğer bölgelerden farklı bir şekilde kraliyeti sürdürür. 2021 yılı itibarıyla 15 Commonwealth bölgesi bulunmaktadır. Bunlar: Antigua ve Barbuda, Avustralya, Belize, Kanada, Grenada, Jamaika, Yeni Zelanda, Papua Yeni Gine, Saint Kitts ve Nevis, Saint Lucia, Saint Vincent ve Grenadinler, Solomon Adaları, Bahamalar, Tuvalu ve Birleşik Krallık.

<span class="mw-page-title-main">Britanya Kanadası</span> ilk olarak Paris Antlaşması (1763) ile Britanya egemenliğine girdi

Kanada, ilk olarak Paris Antlaşması (1763) ile Britanya egemenliğine girdi. Antlaşma ile Kanada'nın da parçası olduğu Yeni Fransa, Britanya İmparatorluğu'na devredildi. Britanya Kuzey Amerikası'nın parçası olan diğer bölgeler, koloniler ve eyaletler, gitgide Kanada'ya eklendi. 1763 Kraliyet İlanı ile Kanada kolonisi, 1791 Anayasal Yasası nedeniyle Kanadalar olarak da bilinen Quebec Eyaleti adıyla genişletildi. 1840 Birlik Yasası ile birlikte Aşağı Kanada ve Yukarı Kanada, Kanada Eyaleti adıyla bir araya geldi. Daha sonra 1867'de Kanada Konfederasyonu ile New Brunswick ve Yeni İskoçya kolonileri, Kanada kolonisi ile birleşerek Kanada Dominyonu'nu oluşturdu. Dominyon; Ontario, Québec, New Brunswick ve Yeni İskoçya olmak üzere dört eyalete ayrıldı. Başlangıçta yeni kurulan federasyonun dışında kalan koloniler, zamanla Kanada'nın kontrolüne girdi ve 1949'da Newfoundland ve Labrador'un katılımıyla Kanada bugünkü sınırlarına ulaştı. 1982 Kanada Yasası ile Kanada, Birleşik Krallık'ın egemenliğinden tamamen çıktı.

<span class="mw-page-title-main">Britanya Rodezyası</span> Afrika kıtasının güneyinde bir kısmın 1889 ile 1923 yılları arasında British South Africa Company(BSAC) tarafından kiralanarak işletilen bölgenin adı

Britanya Rodezyası, Afrika kıtasının güneyinde bir kısmın 1889 ile 1923 yılları arasında British South Africa Company(BSAC) tarafından kiralanarak işletilen bölgenin adı.

<span class="mw-page-title-main">Newfoundland Kolonisi</span> günümüzde, Kanadanın Newfoundland ve Labrador eyaleti topraklarında olan bölgede var olan Britanya sömürgesiydi

Newfoundland Kolonisi, günümüzde, Kanada'nın Newfoundland ve Labrador eyaleti topraklarında olan bölgede var olan Britanya sömürgesiydi. 1610 yılında, aynı adlı adaya İngilizlerin yerleşmesiyle kuruldu. 1854'te kraliyet kolonisi oldu. 1907'de ise Newfoundland Dominyonu'nun kurulmasıyla varlığı sona erdi.

<span class="mw-page-title-main">Britanya Seylanı</span> günümüzde Asya kıtasına bağlı bir ada konumunda Sri Lankada 1815 ile 1948 yılları arasında kurulu olan Büyük Britanya koloni bölgesi

Britanya Seylanı, günümüzde Asya kıtasına bağlı bir ada konumunda Sri Lanka'da 1815 ile 1948 yılları arasında kurulu olan Büyük Britanya koloni bölgesi.

<span class="mw-page-title-main">Bermuda bayrağı</span> Ulusal bayrak

Bermuda bayrağı, bir Britanya Denizaşırı Toprağı olan Bermuda topraklarında kullanılan millî ve resmî bayraktır. Mevcut bayrak, ilk olarak 4 Ekim 1910'da yürürlüğe girmiştir. En son hâlini 1999 yılında almıştır.