İçeriğe atla

Kartlis Tshovreba

Mariamisian Kartli'nin Hayatı

Kartlis Tshovreba (Gürcüceქართლის ცხოვრება), Gürcüce eski tarih derlemesi. Orta Çağ Gürcistan tarihinin başlıca kaynağıdır. Vakayinamede ayrıca Ermenistan, Kafkasya, Albanya, Kuzey Kafkasya, İran, Türkiye, Bizans ve başka ülke ya da halklar hakkında da kayda değer bilgiler yer alır.[1]

Bölümleri

Türkçe adı Gürcüce adı Çevriyazım Tarih Yazarı Kapsadığı dönem
Gürcü Ailelerin ve Krallarının Tarihi ცხოვრება ქართუელთა მეფეთა და პირველთაგანთა მამათა და ნათესავთა tshovreba kartuelta mepeta da pirveltaganta mamata da natesavta11. yüzyıl Leonti Mroveli (?) İÖ 4. yüzyıl – İS 5. yüzyıl
Kral Vahtang Gorgasali'nin Tarihi ცხოვრება და მოქალაქეობა ვახტანგ გორგასლისა tshovreba da mokalakeoba vahtang gorgaslisa11. yüzyıl Cuanşeriani 5–8. yüzyıllar
Aziz Arçil'in Şehadetil წამება წმიდისა და დიდებულისა არჩილისი tsameba tsmidisa da didebulisa arçilisi9. veya 11. yüzyıl Cuanşeriani veya Mroveli 736–786
Kartli Tarihi მატიანე ქართლისა matiane kartlisa11. yüzyıl Anonim 786–1072
Krallar Kralı Davit'in Tarihi ცხოვრება მეფეთ მეფისა დავითისი tshovreba mepet mepisa davitisi12. yüzyıl Anonim 1072–1125
Bagratlılar Tarihi ცხოვრება და უწყება ბაგრატონიანთა tshovreba da utskeba bagratonianta11. yüzyıl century Sumbat Davitis-dze 6. yüzyıl–1031
Hükümdarların Tarihleri ve Methiyeleri ისტორიანი და აზმანი შარავანდედთანი istoriani da azmani şaravandedtani13. yüzyıl Anonim 1156-1212
Laşa-Giorgi Dönemi Tarihi ლაშა-გიორგის დროინდელი მატიანე laşa-giorgis droindeli matiane1223 IV. Giorgi Tarihi 1125-1223
Kraliçeler Kraliçesi Tamar'ın Tarihi ცხოვრება მეფეთ მეფისა თამარისი tshovreba mepet mepisa tamarisi13. yüzyıl Anonim 1184–1210/1213
Yüzyıl Tarihi ასწლოვანი მატიანე astslovani matiane14. yüzyıl Anonim 1212-1318

Kaynakça

  1. ^ "ქართლის ცხოვრება (Kartlis Tshovreba) (Gürcüce metin)". 12 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Eylül 2019. 

İlgili Araştırma Makaleleri

Kartlis Deda, Gürcistan’ın başkenti Tiflis’te, kentin sembolü olan Kartli'i konu alan anıt.

Leonti Mroveli, 11. yüzyılda yaşamış Gürcü tarihçi ve din adamı. Mroveli soyadı değildir ve bu ad, Ruisi'de kullanılan piskoposluk unvanıdır. Leonti bu unvanı 1066 yılında almıştır. Leonti Mroveli, ünlü Gürcü vakayinamesi Kartlis Tshovreba'nın pek çok bölümünün yazarı olarak ünlenmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Taşoluk, Tortum</span>

Taşoluk, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

<span class="mw-page-title-main">Yamankaya, Tortum</span>

Yamankaya, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

<span class="mw-page-title-main">Gürcistan Kıpçakları</span>

Gürcistan Kıpçakları ya da Gürcistan'daki Kıpçaklar, Kıpçaklar, Orta Asya'dan Batı Avrupa'ya uzanan geniş bir bölgede yaşayan eski bir Türk göçer halkıdır. Gürcistan da dahil olmak üzere bölgedeki birçok ulusun tarihinde önemli bir rol oynamışlardır. Gürcistan kralları 12. ve 13. yüzyıllarda Kafkasya'daki güçlerinin zirvesindeyken binlerce Kıpçak paralı asker topladılar ve hizmetlerini komşu Müslüman devletlere karşı başarıyla kullandılar. Bu kavim, Gürcü kaynaklarında çoğunlukla Kıpçak olarak geçmekle birlikte, nadiren Koman adıyla da anılmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Kartlos</span> Kartvel halkının mitolojik atası

Kartlos, Kartvelilerin veya Kartveli ulusunun adını aldığı mitolojik ataları. Kartlos'a ilişkin bilgi, Leonti Mroveli ve başka vakanüvislerin 11. yüzyılda kaleme aldığı Kartlis Tshovreba adlı Gürcü vakayinamesinde geçer.

<span class="mw-page-title-main">I. Parnavaz</span> İberyanın ilk kralı

I. Parnavaz, İberya'nın ilk kralı. Amcası Samara Mtsheta çevresindeki Gürcü kabilelerinin başkanı (mamasahlisi) idi. O, prens Azo'ya karşı silahlı bir isyanı bastırmıştı. Ona bu işte Kolhis hükümdarı Kuci ve Azo'nun ordusundan 1000 asker de destek vermişti. Parnavaz galip gelerek 27 yaşında İberia'nın ilk hükümdarı oldu. 65 yıl hüküm sürdü. Ölümünden sonra yerine oğlu Saurmag geçti. Kartlis Tshovreba kroniklerine göre Gürcü alfabesini oluşturan kişi I. Parnavaz'dır.

<span class="mw-page-title-main">Giorgi Leonidze</span> Gürcü şair

Giorgi Leonidze, Gürcü şair ve yazar. "Dilek Ağacı" adlı öyküsü, Gürcü sinema yönetmeni Tengiz Abuladze'nin aynı adlı filmine esin kaynağı olmuştur.

<span class="mw-page-title-main">Şeytan Kalesi</span>

Şeytan Kalesi, tarihsel Palakatsio bölgesinde, günümüzde Ardahan iline bağlı Çıldır ilçesinin Yıldırımtepe köyünde, Orta Çağ'da Gürcülerden kalma bir kaledir. Bazı kaynaklarda Çıldır Kalesi olarak da anılmıştır.

Kuci Kolhis'in kralı ve eristavisiydi. Saltanatı döneminde Nokalakevi kalesi inşa edilmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Açi Manastırı</span>

Yorgi'nin Açi Manastırı Gürcistan'ın güneybatısındaki Guria bölgesinde bulunan Ozurgeti şehrinin 9 km güneyindeki Açi köyünde konumlanmış bir Orta Çağ Gürcü Ortodoks Kilisesidir.

<span class="mw-page-title-main">Samşvilde Sioni Kilisesi</span>

Samşvilde Sioni Kilisesi,, Gürcistan'ın güneyinde Kvemo Kartli bölgesindeki Samşvilde tarihî koruma alanında bulunan bir harabe, Orta Çağ Ortodoks katedrali kalıntılarıdır. Apsisli sığınağı ve pastoforiumlu merkezi kubbesi olan kilise, 759 ve 777 yılları arasında inşa edilmiştir. Günümüzde harabe durumunda olan kiliseden geriye sadece doğu duvarının parçaları kalmıştır. Kilise, Gürcistan'ın Ulusal Öneme Sahip Taşınmaz Kültür Anıtları listesine eklenmiştir.

Cuanşeri, tam adı Cuanşer Cuanşeriani, Gürcü tarihini anlatan Kartlis Tshovreba’nın yazarlarından biri olan Gürcü tarihçidir.

İlia Abuladze Gürcü tarihçi, filolog ve halk figürüdür.

<span class="mw-page-title-main">Dzalisi</span>

Dzalisi, Gürcistan'da, Tiflis'in 50 km kuzeybatısında ve Mtsheta'dan 20 km uzaklıkta Muhrani vadisinde yer alan tarihi bir köydür.

<span class="mw-page-title-main">Daşbaşi</span>

Daşbaşi (Gürcüce): დაშბაში; Türkçe: Taşbaşı), Gürcistan'da Kvemo Kartli bölgesinde, Tsalka Belediyesi'nde bir köydür. Çoçiani Platosunda, deniz seviyesinden 1.500 metre yükseklikte yer alır.

Vaşlovani Kalesi, tarihsel Gürcistan'ın güneybatısını oluşturan bölgelerden biri olan Speri'de, bugün İspir ilçesine bağlı Madenköprübaşı köyünde Orta Çağ'dan kalma bir kaledir. Vaşlovani (ვაშლოვანი) Gürcüce bir kelime olup elmalık anlamına gelir.

Gıyâseddin Türkanşah Anadolu Selçuklu hanedanının bir üyesi ve Gürcistan Krallığı'nın kraliçesi Rusudan'ın 1223 ila 1226 yılları arasındaki kocasıdır. Erzurum emirinin oğludur. Gürcü kraliçesi ile evlenebilmek için babasının emriyle Hıristiyanlığı kabul etti. Gıyaseddin'in Gürcü sarayındaki konumu zayıftı ve Rusudan'ın sadakatsizliği nedeniyle ilişkileri gergindi. 1226'da Harezmşahlar'ın Gürcistan'ı işgali sırasında dini ve siyasi ayrımlar arasında gidip geldi. Bu sıralarda, Rusudan kendisinden boşandı ve Gıyaseddin kayıtlardan kayboldu. Tamar ve David adında iki çocuğu vardı.

Şindoba Kilisesi veya Şindobani Kilisesi, Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı Dalkırmaz köyünün sınırları içinde erken Orta Çağ'dan kalma ve eski Şindobani köyüne ait Gürcü kilisesidir.

İvane Gvaramadze, Gürcü Katolik din adamı, yazar, etnograf ve toplum adamıdır. İstanbul'da Feriköy Katolik Gürcü Manastırı'nda yetişmiş önde gelen kişilerden biridir. Taksim Gürcü mezarlığında kalmış olan az sayıdaki mezar taşının yazılarını derlediği listeyle de tanınır.