İçeriğe atla

Karakalpakistan

Koordinatlar: 43°10′K 58°45′D / 43.167°K 58.750°D / 43.167; 58.750
Karakalpakistan
Qoraqalpogʻiston Respublikasi
Karakalpakistan Cumhuriyeti
{{{arma_açıklaması}}}
Arma
Slogan
Jayxun jaǵasında ósken bayterek
Millî marş
Karakalpakistan Ulusal Marşı
Karakalpakistan haritadaki konumu
BaşkentNukus
Resmî dil(ler)Karakalpakça, Özbekçe
Etnik gruplar
Karakalpaklar, Özbekler, Kazaklar
DemonimKarakalpak
HükûmetÖzerk
• Devlet Başkanı
Sariev Kahraman Ramatullaeviç[1]
Yüzölçümü
• Toplam
166600 km2
Nüfus
• 2017 tahminî
1.817.500
• Yoğunluk
11.26/km2
Para birimiSom (UZS)
Zaman dilimiUTC+5

Karakalpakya veya Karakalpakistan, resmî adıyla Karakalpakistan Cumhuriyeti (ÖzbekçeQoraqalpogʻiston Respublikasi; KarakalpakçaQaraqalpaqstan Respublikası), Özbekistan’a bağlı özerk bir cumhuriyettir. Özbekistan’ın batı kesiminde yer alır. Başkenti Nukus'tur. Karakalpakya, tarihsel Harezm topraklarını kapsar. Yüzölçümü 165.000 km²dir. Karakalpakistan'ın nüfusu yaklaşık 1.800.000'dir. Bu nüfusun 500.000'i Karakalpak, 400.000'i Özbek, 300.000'i Kazak 100.000'i de değişik unsurlardır.

Tarih

Karakalpaklar Kazak Türkleri'nin bir boyu olarak da kabul edilebilir.

Karakalpakistan, 1925 Nisan ayında Kazak Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nin özerk bir bölgesiydi ancak bu özerk bölge 20 Temmuz 1930'da SSCB'ye devredildi. İki yıl sonra (20 Mart 1932) Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti statüsünü kazandı. Aralık 1936'da Özbekistan SSC'ne bağlandı. Karakalpakistan Cumhuriyeti'nin kendi egemenlik hakları, kendi bayrağı ve kendi anayasası vardır. Karakalpakistan Cumhuriyeti, Özbekistan Cumhuriyeti Anayasasına göre Özbekistan'dan ayrılma hakkına sahiptir.

Dil

Karakalpakça, Türk dillerinin Kıpçak grubuna girmektedir. Kazakça ve Nogaycaya da yakındır. Bunlar da yazı dilinde önce Arap alfabesini, 1928-1940 arası Latin alfabesini ve daha sonra Kiril alfabesini kullanmışlardır.

İdari yapı

Karakalpakistan Cumhuriyeti idari bakımından 16 ilçeye bölünür.

İlçeMerkezi
Amuderya İlçesiMangit
Beruni İlçesiBeruni
Şimbay İlçesiŞimbay
Ellikala İlçesiBostan
Kegeyli İlçesiKegeyli
Moynak İlçesiMoynak
Nokis İlçesiAkmangit
Kanlıgöl İlçesiKanlıgöl
Konurat İlçesiKonurat
Karaozek İlçesiKaraozek
Şomanay İlçesiŞomanay
Tahtaköpir İlçesiTahtaköpir
Dörtgöl İlçesiDörtgöl
Hoceyli İlçesiHoceyli
Takıyataş ilçesiTakıyataş
Bozatau İlçesi Bozatau

Kaynakça

  1. ^ "Arşivlenmiş kopya". 23 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Temmuz 2021. 

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Özbekler</span> Orta Asyada yaşayan bir Türk halkı

Özbekler, Batı Türkistan'da Harezm'den Fergana'ya kadar uzanan bölgede yaşayan ve Orta Asya'daki en kalabalık Türk halkıdır. Özbeklerle ilgili tarihî kaynaklarda "Türk" ve "Sart" şeklinde adlandırıldıkları da görülmektedir.

<span class="mw-page-title-main">Özbekistan</span> Orta Asyada bir ülke

Özbekistan, resmî adıyla Özbekistan Cumhuriyeti, Orta Asya'da bir ülkedir. Yedi bağımsız Türk devletinden biridir. Kuzeyde Kazakistan, kuzeydoğuda Kırgızistan, güneydoğuda Tacikistan, güneyde Afganistan ve güneybatıda Türkmenistan ile komşudur. Lihtenştayn ile birlikte sadece denize kıyısı olmayan ülkelere sınırı bulunan iki ülkeden biridir. Seküler ve üniter bir cumhuriyet olan Özbekistan 12 il ve bir özerk cumhuriyete (Karakalpakistan) ayrılmıştır. Başkenti Taşkent'tir. Ülke tarihî önemi ve stratejik konumu nedeniyle zengin bir kültürel mirasa sahiptir. Halkın %85'i Özbekçe konuşur. Rusça, yönetimde ve ülkenin farklı etnik grupları arasında ortak dil olarak kullanılmaktadır. Ayrıca Tacik ve Kazak azınlıklar bulunur. Ülkede İslam en yaygın dindir, bunu %5 ile Rus Ortodoksluğu takip eder. Müslümanların çoğu Hanefilik mezhebindendir.

<span class="mw-page-title-main">Özbekistan bayrağı</span> Ulusal bayrak

Özbekistan bayrağı, Özbekistan'ın resmî devlet bayrağıdır.

<span class="mw-page-title-main">Kazak alfabesi</span>

Kazak alfabesi, Kazakistan'ın resmî dili olan ve Türk dilleri ailesinde yer alan Kazakçayı yazarken kullanılan yazı sistemidir. Kazak alfabesinde tarih boyunca; Kiril alfabesi, Latin alfabesi ve Arap alfabesi olmak üzere üç farklı alfabe türü kullanılmıştır. 2017 yılında, dönemin Kazakistan cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev tarafından 2025 yılına kadar Kiril alfabesinden Latin alfabesine kademeli olarak geçileceği belirtilmiştir. Arap alfabesi ile yazılan Kazakça, günümüzde Çin, İran ve Afganistan'da yerel olarak kullanılmaya devam etmektedir.

<span class="mw-page-title-main">Özbekistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti</span> Sovyetler Birliğine bağlı özerk devlet

Özbekistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti, diğer ismiyle Özbekistan SSC, 1917 Ekim Devrimi ile kurulan Sovyetler Birliği'ni oluşturan 15 cumhuriyetten biriydi. Cumhuriyet, 1924 yılında kuruldu. 1991 yılında Özbekistan Cumhuriyeti adıyla bağımsızlığını ilan ederek Sovyetler Birliği'nden ayrıldı.

<span class="mw-page-title-main">Karakalpakça</span>

Karakalpakça, Türk dillerinin Kıpçak grubuna bağlı bir dildir. Aynı gruba mensup olduğu Kazakça ile aralarında karşılıklı anlaşılabilirlik vardır.

Kazakistan tarihi günümüzdeki Kazakistan'ın sınırları içinde kalan bölgelerin tarih öncesi zamanlardan günümüze kadar süregelen tarihidir.

<span class="mw-page-title-main">Türkistan Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti</span>

Türkistan Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti veya Türkistan ÖSSC, Rusya SFSC içinde 30 Nisan 1918'de kurulan Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti. Orta Asya'da ilk olarak kurulmuş Sovyet devleti, ayrıca "Türkistan" ismiyle kurulmuş SSCB'ye bağlı ilk büyük Türk devletidir. Başkenti Taşkent'tir.

<span class="mw-page-title-main">Karakalpak Özerk Oblastı</span>

Karakalpak Özerk Oblastı veya Karakalpak ÖO, Türkistan Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti ve Harezm Sovyet Halk Cumhuriyeti topraklarında Rusya SFSC'ye bağlı Kazakistan Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti içinde kurulan Sovyet Sosyalist Özerk Bölge'dir. Başkenti Nukus'tur.

<span class="mw-page-title-main">Karakalpaklar</span>

Karakalpaklar , Özbekistan'ın kuzeybatısındaki Karakalpakistan'a özgü bir Türk etnik grubudur. 18. yüzyılda, Ceyhun Nehrinin alt kısımlarına ve Aral Denizi'nin Güney kıyısındaki Ceyhun'un (eski) deltasına yerleştiler. "Karakalpak" adı iki kelimeden gelir: siyah anlamına gelen "kara" ve şapka anlamına gelen "kalpak". Karakalpaklar dünya çapında yaklaşık 620.000 kişidir ve bunların yaklaşık 500.000'i Özbek Karakalpakistan Cumhuriyeti'nde yaşamaktadır.

Sovyetler Birliği Özerk Cumhuriyetleri, Sovyetler Birliği içindeki bazı halklar için oluşturulan yönetim birimleridir. Bu özerk cumhuriyetlerin statüsü ülkeyi oluşturan cumhuriyetlerden düşük olup, ülkedeki özerk oblastlardan ve özerk okruglardan daha yüksektir.

<span class="mw-page-title-main">Bostan, Karakalpakistan</span>

Bostan, Özbekistan Cumhuriyetine bağlı olan Karakalpakistan Özerk Cumhuriyeti'nde bulunan şehirdir.

<span class="mw-page-title-main">Harezm Sovyet Halk Cumhuriyeti</span>

Harezm Sovyet Halk Cumhuriyeti gelen baskının etkisiyle hanın tahttan feragat ederek Hive Hanlığı'nın halefi olarak 26 Nisan 1920 tarihinde Birinci Harzemşah Kurultay'ında (Meclis) kurulduğu ilan edildi ve 20 Ekim 1923 tarihinde Harezm Sosyalist Sovyet Cumhuriyeti'ne dönüştü.

<span class="mw-page-title-main">Kazak Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti</span>

Kazak Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti 1925'ten 1936'ya kadar var olan Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti (RSFSC) içindeki Sovyetler Birliği'nin özerk bir Cumhuriyeti idi.

Sovyetler Birliği Özerk Oblastları birkaç küçük millet için yaratılmış idari birimlerdi.

<span class="mw-page-title-main">Karakalpak Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti</span>

Karakalpak Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti, 20 Mart 1932'de Sovyetler Birliği içerisinde yer alan Karakalpak Özerk Oblastı'nda kurulmuş özerk cumhuriyetti.

<span class="mw-page-title-main">Sovyet Orta Asyası</span> orta Asyadaki Sovyet Cumhuriyetleri

Sovyet Orta Asyası, Orta Asya'nın bir dönem Sovyetler Birliği tarafından kontrol edilen bölümünü ve Sovyet yönetiminin kontrol sağladığı zaman aralığını ifade eder (1918-1991). Orta Asya Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri (SSC) 1991'de bağımsızlıklarını ilan etti. Bölgesel kullanım açısından, bölgenin adı Rus İmparatorluğu sırasında kullanılan Rus Türkistanı ile neredeyse eş anlamlıdır. Sovyet Orta Asyası, mevcut sınırlar 1920'lerde ve 1930'larda oluşturulmadan önce birçok bölgesel bölünmeden geçti.

Musa Tajetdinovich Yerniyazov - Sovyet, daha sonra Özbek devleti siyasi figürü, Karakalpakstan Cumhuriyeti Jokargi Kenges (Parlamento) Başkanı. Senato Üyesi, Özbekistan Cumhuriyeti Oliy Meclis Senatosu Başkan Vekili. Karakalpakstan Cumhuriyeti Jokargi Kenges Başkanı.

<span class="mw-page-title-main">Karakalpak Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Bayrağı</span>

Karakalpak Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti bayrağı 1954 yılında Karakalpak Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti hükûmeti tarafından kabul edildi. Bayrak, Özbek Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nin bayrağıyla aynıdır. Eski Karakalpak ÖSSC'nin 1934'ten 1992'de dağılmasına kadar kendi bayrağı vardı ve Özbek SSC'ninkine benzer şekilde gelişti. Bayrağın temel tasarımı her zaman üzerinde yazı bulunan kırmızı bir kumaştı.

<span class="mw-page-title-main">İbrayım Yusupov</span> Karakalpak şairi

İbrayım Yusupov — Karakalpak şairi, 20. yüzyıl Karakalpak edebiyatının büyük temsilcisi, çevirmen, dramaturg ve pedagog. Karakalpakistan ve Özbekistan Halk Şairi, Özbekistan Kahramanı (2004). Karakalpakistan Cumhuriyeti Devlet Marşı söz yazarı.