İçeriğe atla

Jamaika maronları

Maron liderlerinden Leonard Parkinson (1796)

Jamaika maronları Büyük Britanya Krallığı'na bağlı Jamaika Kolonisi'nde Afrika'dan köle olarak getirildikten sonra kaçarak özgürlüklerini kazanan ve adanın dağlık bölgelerinde yaşayan topluluğu anlatır.

Arka planı

1493-1655 yılları arasında adaya hakim olan İspanyol İmparatorluğu döneminde de kölelikten kaçan grupların bu tür topluluğun temellerini attıkları düşünülmektedir.

Tarihçe

1717 yılında Jamaika

İngiliz-İspanyol Savaşı (1654-1660) sürerken 1655 yılı Mayıs ayında İngilizler Jamaika'yı işgal etmiştir. Kısa sürede işgal edilen ada 1670 yılında resmen İspanya tarafından İngilizlere bırakılmıştır. İngilizler adadaki kârlı şeker kamışı sanayisini devam ettirmek ve geliştirmek için köle ticaretine hız vermiştir. Ancak Jamaika'daki köleler ısrarlı ve örgütlü bir şekilde köleliğe karşı çıkmış, plantasyonlardan kaçarak dağlardaki özgür maronlara katılmışlardır.

Hem bu şekilde kaçan işgücü hem de maronların düzenledikleri saldırılar sonrasında şeker ekonomisi büyük kayıplar yaşamaya başlamıştır. Çareyi isyancılarla uzlaşmakta bulan Britanyalı idareciler 1739 ve 1740 yıllarında Leeward ve Winward maronlarıyla anlaşma imzalamıştır. Buna göre Britanya Ordusu maronlara karşı askerî harekâta girişmeyecek, maronlar da mevcut köleleri özgürleştirecek eylemlerden kaçınacaktır.[1]

Bu dönemin ardından adada sükunet sağlansa da 1795 yılında maronlarla Jamaika valisi Alexander Lindsay arasındaki gerilim yeniden savaşın patlak vermesine yol açmıştır. Esir alınan çok sayıda maron, Nova Scotia'daki yerleşimlere sürgün edilir. Günümüzdeki Kanada sınırları içindeki bu bölge aynı zamanda ABD'de sahiplerinden kaçan kölelerin sığındığı bir kent konumundadır. Bölgeye ve sert iklim koşullarına uyum sağlayamayan maronlar Sierra Leone Şirketi aracılığıyla sonraki dönemde bugün Sierra Leone sınırları içindeki Freetown'a göç etmiştir. Geride az sayıda da olsa kalan maronların geleneği bugün hala bölgede sorunlu da olsa sürdürülmektedir.[2]

Günümüzdeki durum

Bugün Sierra Leone'deki Kreol kültürünün kökleri Jamaika maronlarına dayanmaktadır. Batı Afrika bölgesi toplumlarına ilk ve en kapsamlı Avrupa kültürel girdisi bu şekilde gerçekleştirilmiştir.

Kaynakça

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Surinam</span> Güney Amerika ülkesi

Surinam veya resmî adıyla Surinam Cumhuriyeti, Güney Amerika kıtasının Atlantik kıyısında yer alan egemen bir devlettir. Güneyde Brezilya, batıda Guyana ve doğuda Fransız Guyanası ile sınırı vardır. 165.000 km²'lik yüzölçümü ile Güney Amerika'nın en küçük ülkesidir. Surinam'ın nüfusu yaklaşık 575.990'dır ve çoğunluğu ülkenin kuzey kıyısında yaşamaktadır. Paramaribo ülkenin başkenti olup, en yüksek nüfusa sahip kentidir.

<span class="mw-page-title-main">Haiti</span> Karayip Denizinde bir ada ülkesi

Haiti ya da resmî adıyla Haiti Cumhuriyeti, Amerika'da Karayip Denizi'nde bir ada ülkesidir. Küba'nın doğusunda yer alan Hispaniola adasını Dominik Cumhuriyeti ile paylaşır ve adanın batı kısımdadır. Küba ve Jamaika'nın doğusunda Bahamalar'ın güneyinde bulunur. Yüzölçümü 27.750 km² olan ülke Karayipler'in yüzölçümü en büyük üçüncü; 11 milyon nüfusu ile Karayipler bölgesinin en kalabalık nüfuslu ülkesi konumundadır. Başkenti Port-au-Prince'tir.

<span class="mw-page-title-main">Kölelik</span> bir insanın başka birinin malı ve mülkü olması

Kölelik, bir insanın başka birinin malı ve mülkü olması. Başka bir kişinin malı ve mülkü olan kişiye köle, memlûk veya kul; köle sahibine ise efendi veya mevla denir.

<span class="mw-page-title-main">Britanya İmparatorluğu</span> Birleşik Krallık tarafından yönetilmiş devletler ve dominyonlardan oluşan imparatorluk

Britanya İmparatorluğu, Birleşik Krallık veya öncül devletleri tarafından yönetilen dominyonlar, sömürgeler, himayeler ve mandalar ile diğer bağımlı bölgelerden oluşmuş olan imparatorluktur. 16. ve 17. yüzyıllarda İngiltere Krallığı tarafından kurulan denizaşırı sömürgeler ve ticaret karakolları olarak başlamıştı. En güçlü döneminde tarihteki en geniş topraklara sahip devlet olmasının yanı sıra bir yüzyıldan fazla bir süre boyunca dünyanın en önde gelen küresel gücüydü. 1922'de 458 milyon kişi, yani dünya nüfusunun neredeyse dörtte biri, Britanya İmparatorluğu'nun egemenliği altındaydı ve toprakları 33.000.000 km2'lik alanı kapsıyordu. Bu derece geniş bir coğrafyaya hükmettiği için siyasi, dilsel ve kültürel kalıtı hâlen yaygın olarak devam etmektedir. Gücünün doruklarındayken, dünya geneline yayılmış toprakları nedeniyle her zaman en az bir bölgesinde gün ışığı olmasından ötürü "üzerinde güneş batmayan imparatorluk" olarak da tanımlanmaktaydı.

<span class="mw-page-title-main">Britanya Batı Afrikası</span>

Britanya Batı Afrikası, Afrika kıtasının batı kesimlerinde Britanya İmparatorluğu'nun sömürge döneminde sahip olduğu bölgeler. Bu bölgelerde günümüzde Sierra Leone, Gambiya, Nijerya ve Gana (o dönem Altın Sahili yer almaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Freetown</span> Sierra Leonenin başkenti

Freetown, Sierra Leone'nin en büyük şehri ve başkentidir. 2004 yılı nüfus sayımına göre 772.873 olan şehir nüfusunun bugün 1.070.000 aştığı sanılmaktadır. Sierra Leone yarımadasının batı bölgesinde, Afrika'nın Atlas Okyanusu'nda yer alan en önemli limanıdır. Freetown, hükûmet binalarına ev sahipliği yapmasının yanı sıra, ülkenin finans, eğitim, ulaşım, iletişim, kültür merkezi ve en büyük limanıdır.

Haiti Devrimi (1791–1804) Batı yarımküredeki en başarılı Afrikalı köle ayaklanmasıdır. Devrim sonucunda Haiti siyahlar tarafından yönetilen tarihteki ilk cumhuriyet olmuştur. Devrim sırasında Haiti'nin adı Saint-Domingue idi ve bir Fransız kolonisiydi. Devrim sürecinde Afrika kökenli halk kendisini Fransız egemenliğinden ve köleliğin boyunduruğundan kurtarmıştır. Kölelik dönemi sırasında yüzlerce köle isyanı olmuş olmasına rağmen bulunduğu ülkeyi tamamen özgürleştiren tek başarılı isyan Haiti Devrimidir.

<span class="mw-page-title-main">Toussaint L'Ouverture</span> Haitili devlet adamı (1743-1803)

François-Dominique Toussaint L'Ouverture Haiti Devriminde yer almış Haitili devrimci önder ve yönetici. Fransız sömürgesi olan Saint-Domingue'de köle olarak doğar. Adadaki Fransız sömürgecilere karşı siyahi kölelerin ayaklanmasına önderlik ederek başarı kazanır. Ülkede köleliği kaldırır, Fransız yönetimini adadan kovar ve Haiti’nin bağımsızlığını ilan eder. Hispanyola adasının diğer kısmındaki İngiltere hakimiyetindeki Santo Domingo’yu da ele geçirerek buradaki köleleri de özgürlüklerine kavuşturur. Haiti tarihindeki ilk anayasayı yazar.

<span class="mw-page-title-main">Nevis</span>

Nevis, Karayipler'deki Küçük Antiller'in kuzeyinde bulunan ada. Saint Kitts adasıyla birlikte Saint Kitts ve Nevis'i oluşturmaktadır. Adanın batı tarafında Karayip Denizi ve doğusu Atlas Okyanusu'na bakmaktadır. Adanın 350 km doğu-güneybatısında Puerto Rico adası ve 50 km batısında Antigua adası bulunur. Adanın alanı 93 km² olup nüfusu 2006 itibarıyla 12,106 kişidir. Adanın başkenti Charlestown kentidir.

<span class="mw-page-title-main">Üç köşeli ticaret</span> Üç liman veya bölge arasında ticaret

Üç köşeli ticaret veya üç kenarlı ticaret veya üçgen ticaret bir birinci bölgeden ihraç edilebilen mallar için ikinci bir bölgede (limanda) ithal için talep olmadığı, ama aynı zamanda bu ikinci bölgenin ihraç edebileciği mallar için birinci bölgede ithal talebi olduğu hallerde ortaya çıkar. Üç köşeli ticaret sisteminde üçüncü bir bölge bulunur ve bu bölgede gereken nitelik birinci bölgenin ihraç mallarına talep olması ve aynı zamanda ikinci bölgeye ihraç edebileceği mallar olmasıdir. Üç köşeli ticaret sistemi genel bir ticaret şekli olmakla beraber, pratikte bu tip ticarete en bariz örnek 16. yüzyıllar sonlarından 19. yüzyıl başlarına kadar olan dönemde Avrupa, Batı-Afrika, Kuzey Amerika üçgeni üzerinde olan ve Batı Afrika-Kuzey Amerika "orta pasajı"'nda ticari malın "Afrikalı köleler" olduğu ticaret sistemidir.

<span class="mw-page-title-main">Senetli kölelik</span>

Senetli kölelik, özellikle gençlerin Yeni Dünya'ya geçiş karşılığında belirli bir süre, bir işveren için çalışmak zorunda olduğu çalışma rejimiydi. Başta Kuzey Amerika olmak üzere 18. yüzyılda Britanya İmparatorluğu sömürgelerinde çok yaygındı. Britanya ve Almanya'daki yoksul gençler için bir fırsat olarak değerlendirilmiştir. Belirli bir süre zorunlu çalışmanın ardından kişi istediği yerde çalışma hakkını kazanabiliyordu. İşyeri sahibi patron gençleri geldikleri gemi kaptanından satın almaktaydı. Gelişen imalat sanayisinin yanı sıra çiftliklerde yoğun bir işgücü talebi bulunmaktaydı. Her iki taraf da sözleşmenin şartlarını yerini getirmekle mesuldü, bu konuda Amerikan mahkemeleri yetkiliydi. İşyerinden kaçanlar yakalanıp geri getirilirdi. 17 ve 18. yüzyılda Amerikan sömürgelerine gelen beyazların neredeyse yarısı bu şekilde senetli köleydi. İngiltere ve Fransa çocuk yaşta yoksul gençleri kaçırıp Karayipler'de senetli köle olarak satan suç örgütleri mevcuttu, sözleşmeleri alınıp satılarak sürekli el değiştiren bu çocukların bazıları özgürlüklerine hiç kavuşamazdı.

<span class="mw-page-title-main">1958 Britanya İmparatorluğu ve İngiliz Milletler Topluluğu Oyunları</span>

1958 Britanya İmparatorluğu ve İngiliz Milletler Topluluğu Oyunları, 18-26 Temmuz tarihleri arasında, Galler'in Cardiff şehrinde düzenlenen 6. İngiliz Milletler Topluluğu Oyunları.

<span class="mw-page-title-main">Afrika'da kölelik</span>

Kölelik tarihsel olarak Afrika'da yaygındı ve Modern Afrika'da kölelik hala bazı Afrika ülkelerinde devam etmektedir.

Britanya yanlısı siyahiler Amerikan Bağımsızlık Savaşı sırasında Büyük Britanya Krallığı tarafını tutan Afrika kökenli siyahileri anlatır. Bu kişiler Britanya tarafından verilen özgürlük güvencesi nedeniyle Amerikalı köle sahiplerinden kaçarak Britanya saflarına geçmiştir. Özgürlük ve bağımsızlık sloganıyla ortaya çıkan Amerikan Devrimi'nin önderlerinden Thomas Jefferson köle olarak yaşamak istemedikleri için Britanya saflarına kaçan bu kişiler için "kaçaklar" tanımını kullanmıştır.

Yoksul siyahilere yardım komitesi 1786 yılında Londra'da kurulan bir yardım derneğiydi. İngiltere'ye gelmek durumunda kalmış olan siyahi mültecilerin sorunlarıyla ilgilenmiş, bu kişilerin gönderilmesi için Sierra Leone Kolonisi ve Protektorasının kurulmasına ön ayak olmuşlardır. İngiltere'de köleliğin 1833 yılında kağıt üzerinde de olsa kaldırılması kararının alınmasında etkisi olan kurumlardandır.

<span class="mw-page-title-main">Sierra Leone Şirketi</span>

Sierra Leone Şirketi Afrika'da bugün Sierra Leone olarak bilinen bölgede Freetown'dan sonra ikinci yerleşim yerini kurmakla görevlendirilen Britanyalı tüzel kuruluştur. Şirket, 11 Mart 1792 itibarıyla Amerikan Bağımsızlık Savaşı'nda Britanya tarafında savaşan siyahilerin Kanada'daki Nova Scotia bölgesinden Afrika'ya götürülmesi görevini istlenmiştir. Şirketin kurulmasında öne çıkan kişiler arasında Granville Sharp, Thomas Clarkson, Henry Thornton ve Thomas'ın kardeşi John Clarkson gibi kölelik karşıtı isimler vardı. Bu kişiler ayrıca Sierra Leone'nin kurucuları arasında sayılırlar. Şirket 1791 yılında daha önceden Yoksul siyahilere yardım komitesi tarafından İngiltere'den bölgeye gönderilen siyahilerin başarısız yerleşim yeri deneyimi olan Granville Town kentini de ayağa kaldırmıştır.

Nova Scotia yerleşimcileri; 11 Mart 1792 tarihinde Sierra Leone Kolonisi ve Protektorası'ndaki ilk yerleşim yeri olan Freetown'u kuran, bugün Kanada sınırları içindeki Nova Scotia'dan bölgeye göçen Afroamerikalı siyahilerdir. Bu kişilerin çoğu Amerikan Bağımsızlık Savaşı sırasında plantasyonlardaki Amerikalı efendilerinden kaçarak özgürlükleri için Britanya saflarına katılan eski siyahi kölelerdir. Britanya yanlısı siyahiler de denilen bu kişiler savaşın ardından ABD'den ayrılmış önce Nova Scotia'ya oradan da Sierra Leone'ye göçmüştür. Günümüzde Sierra Leone'de Kreol kültürünün oluşumuna Jamaika maronlarıyla beraber katkıda bulunmuşlardır. Amerikan kültürünü Afrika'ya getirdikleri için çok sayıda sosyolojik araştırmaya konu olmuşlardır. Kurdukları yerleşim Batı Afrika'daki ilk özgürleşmiş köle topluluğudur.

<span class="mw-page-title-main">Montserrat köle ayaklanması</span>

Montserrat köle ayaklanması 17 Mart 1768 tarihinde Britanya İmparatorluğu denetimindeki Karayiplerdeki Montserrat Adasındaki kolonilerde çalışan kölelerin gerçekleştirdiği başarısız olan ayaklanmadır.

Köle ayaklanması köleler tarafından özgürlüklerini kazanmaya yönelik başlatılan silahlı başkaldırıyı anlatır. Toplumsal yapıda kölelik kurumunu barındıran toplumların tamamında bu tür ayaklanmalar yaşanmıştır. Özgürlük fikri köleleştirilmiş halklarda hep bir ülkü olarak yaşatılmış, ayaklanmanın başarılı olmasından bağımsız olarak kültürel hayatta çeşitli şekillerde nesiller boyu yaşatılmıştır. Ancak ayaklanmaların çoğu köleci toplumlar tarafından şiddetle bastırılmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Tortola</span>

Tortola ( ), Karayip Denizi'nde Britanya Denizaşırı Toprakları'nın bir parçası olan Britanya Virjin Adaları'nın en büyük ve en kalabalık adasıdır. Adada 9400'ü Road Town'da olmak üzere toplam 23.908 nüfusuyla 557 kilometrekare bir yüzey alanına sahiptir. Adaçayı Dağı, deniz seviyesinden 530 metre yüksekliktedir ve adanın en yüksek noktasıdır.