İçeriğe atla

Ilısu Sultanlığı

Ilısu Sultanlığı
3 Ağustos 1563-26 Ağustos 1844
BaşkentKah
HükûmetSultanlık
Tarihçe 
• Kuruluşu
3 Ağustos 1563
• Dağılışı
26 Ağustos 1844
Öncüller
Ardıllar
Safevîler
Rus İmparatorluğu
Günümüzdeki durumu Azerbaycan

Ilısu Sultanlığı Azerbaycan'nın kuzey batı kesiminde kurulmuştur. Safevilerin Ilısu hükümdarlarına sultan sıfatını vermesi sonucunda bağımsızlık kazanmasıyla otaya çıkmış bir sultanlıktır. Ilısu Sultanlığı kuzeyde ve doğuda Kafkas Dağları, batıda Kura Nehri ve güneydoğuda Şeki Hanlığı ile sınırı vardır. Ilısu Sultanlığı esas olarak iki bölümden oluşuyordu. İlk bölüm Sakhur ili veya "Dağ ilçesi" olarak adlandırıldı. Bu kısım ağırlıklı olarak Dağıstan toprakları, Sakhur köyü ve Samur Vadisi'ne kadar olan bölgeyi içeriyordu. İkinci bölüm ayrı bir Ilısu Sultanlığı oluşuyordu ve Sakhur ilinin güneyindeki arazileri kaplıyordu.

Sultanlığın Tarihi

Ilısu Sultanlığı 3 Ağustos 1563'te kuruldu ve 26 Ağustos 1844'te Rus İmparatorluğu tarafından işgal edildi. Adıgörklü Bey tarafından kurulmuştur ve ilk sultandır. Son sultan ise Danyal Sultan'dır. Şeyh Şamil'in tarafına geçmiştir ve 1869 yılında İstanbul'a ailesi ile birlikte Sürgüne gönderilmiştir. Bugün torunları Türkiye ve Almanya'da yaşamaktadır.[1][2][3][4]

İlisu sultanları

  • Adıgörklü Bey (1562 - 1598 )
  • Sarı Ali Bey (I. Ali Sultan) (1601 - 1628 )
  • Emirhan Bey (1616 - 1627 )
  • Muhammethan Bey (1627 - 1636 )
  • Halil Bey (1642 - 1670 )
  • II. Ali Sultan Paşa (1695 - 1732 ) (Şeki beylerbeyi hükümdarı ve Ilısu sultanı)
  • Muhammet Bey (1732 - 1747 )
  • Ahmethan Sultan (1747 - 1748 )
  • Alkaş Bey (17481762)
  • Kanbaba Bey (17621803)
  • II. Ahmethan sultan (18031830)
  • Musa Bey (Ocak 1830 - Eylül 1830 )
  • Danyal Sultan (1830 - 1844 )

Kaynakça

  1. ^ Şahmərdan Əhmədli. İlisu sultanlığının süqutu. Qax: 1994
  2. ^ Hikmət Əzimov, Şahmərdan Əhmədov. Qax abidələri. Bakı: 1998
  3. ^ Şəmistan Nəzirli. Azərbaycan generalları. Bakı: 1991
  4. ^ Şəmistan Nəzirli. İlisulu generalın faciəsi. Bakı: 1990

İlgili Araştırma Makaleleri

Hekimoğlu Ali Paşa, I. Mahmud'un ve III. Osman'ın saltanat dönemlerinde, 12 Mart 1732-12 Ağustos 1735, 21 Nisan 1742-23 Eylül 1743 ve 15 Şubat 1755-18 Mayıs 1755 tarihleri arasında üç kez toplam beş yıl dört gün sadrazamlık yapmış Osmanlı devlet adamıdır.

<span class="mw-page-title-main">I. Murad</span> 3. Osmanlı padişahı (1362–1389)

I. Murad, Murad-ı Hüdavendigâr veya Gazi Hünkar, Osmanlı İmparatorluğu'nun üçüncü padişahı. Babası Orhan Gazi, annesi Nilüfer Hatun'dur. Babası Orhan Gazi döneminde 95.000 km² olan devlet toprakları onun döneminde yaklaşık 500.000 km² kadar genişlemiştir.

<span class="mw-page-title-main">Diyarbekir (eyalet)</span> Diyarbakır

Diyâr-ı Bekr Eyaleti tam adı Diyâr-ı Bekr Beylerbeyliği, 1515 yılında kurulan Osmanlı Devleti eyaleti. Eyaletin merkezi Diyarbakır'dır. Doğrudan Osmanlı İmparatorluğuna bağlı olarak yönetilmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Babürlüler</span> Bir zamanlar Hindistan alt kıtasının büyük kısımlarına uzananan hanedan imparatorluğu

Babürlüler veya Babür İmparatorluğu, günümüzdeki Hindistan ve çevresi üzerinde kurulmuş ve hüküm sürmüş Türk-Moğol kökenli devlet. Çağatay Türkü bir şef ve Timurlu Hanedanı'ndan olan Babür Şah tarafından 1526 yılında kurulan ve 17. yüzyılın sonu ile 18. yüzyılın başında imparatorluğun gücünün zirvesinde olduğu dönemde, Hindistan'ın büyük bölümüne hakim olan imparatorluğun nüfusunun o tarihlerde 3,2 milyon kilometre karelik bir bölge üzerinde 110 milyon ila 150 milyon arasında olduğu tahmin edilmektedir. Babür İmparatorluğu'nun hakimiyet alanı, en geniş olduğu dönemde bugünkü Hindistan, Pakistan, Bangladeş ve Afganistan'ı kapsamaktaydı.

<span class="mw-page-title-main">Karakoyunlular</span> 1380-1469 yılları arasında bugünkü Doğu Anadolu Bölgesi, Güney Kafkasya, Azerbaycan ve Kuzey Irak topraklarında egemenlik sürmüş Oğuz Türklerinin kurduğu bir devlet

Karakoyunlular ya da Karakoyunlu Devleti, başkenti Tebriz olan ve 1380-1469 yılları arasında bugünkü Doğu Anadolu Bölgesi, Güney Kafkasya, Azerbaycan ve Kuzey Irak topraklarında egemenlik sürmüş Oğuz Türklerinin kurmuş olduğu bir devlettir.

<span class="mw-page-title-main">Karabağ Hanlığı</span>

Karabağ Hanlığı, 1748-1805 yılları arası bugünkü Azerbaycan topraklarında yer almış ve İran'ın Kaçar Hanedanı egemenliği altında fiilen bağımsız olmuş Azeri feodal devletidir.

Kayıtbay ya da tam adıyla El-Eşref Seyfeddin Kayıtbay, Memluk sultanlarından Çerkes kökenli Burci hanedanının on sekizinci hükümdarı. 1468 ile 1496 yılları arasında Memluk sultanlığı yapmıştır.

II. Mahmud Büyük Selçuklu Sultanı ve Muhammed Tapar'ın oğlu.

<span class="mw-page-title-main">Revan Hanlığı</span> 1747 ile 1828 yıllarında faaliyet gösteren Türk hanlığıdır. Kökeni Türk olan hanlığın bayrağında elinde kılıç tutan bir aslan sembolü vardır.

Revan Hanlığı, merkezi günümüzdeki Erivan şehrini başkent olarak seçen ve 1747 ile 1828 yıllarında faaliyet gösteren hanlıktır.

<span class="mw-page-title-main">Karadağ Hanlığı</span>

Karadağ Hanlığı, 1747 yılında bugün İran'a bağlı Azerbaycan bölgesindeki Karadağ (Karacadağ) topraklarında kurulmuş feodal devlettir. Karadağ kelimesi büyük dağ veya dağlık yer anlamına gelmektedir. Hanlığın başkenti Ahar şehri olup bir ara Kürdeşt'e taşınmıştır. Hanlığın batısında Hoy Hanlığı, doğusunda Lenkeran Hanlığı, kuzeyinde Karabağ Hanlığı, güneyinde Tebriz Hanlığı ve Erdebil Hanlığı vardır.

<span class="mw-page-title-main">Feth Ali Şah</span>

Feth Ali Şah, Kaçar Hanedanı'ndan olup 1797-1834 yılları arasında İran'da hüküm süren ikinci şah. Yönetimi sırasında Kuzey Kafkasya'yı Gülistan ve Türkmençay Antlaşması'yla geri alınamayacak şekilde Rusya'ya bırakmıştır. Feth Ali Şah Tarihçi Joseph M. Upton'a göre, "uzun sakalıyla, ince beliyle, evlatlarıyla İranlılar arasında meşhurdur." Feth Ali Şah'ın saltanatının sonlarında, ekonomik sıkıntılar, askeri ve teknolojik yükümlülük İran'ı parçalanmanın eşiğine getirdi, ölümünden sonra yaşanan taht mücadelesiyle çözülme hızlandı.

<span class="mw-page-title-main">Gazi Muhammed</span>

Gazi Muhammed Paşa, Kuzey Kafkasyalı ve Osmanlı askeri-politik figürü, Dağıstan ve Çeçenya imamı Şeyh Şamil'in oğlu, 1859'a kadar İmamlığın Karata bölgesinin naibi. Osmanlı ordusunun müşir (mareşal) rütbesindeyken öldü.

Sahurlar -Azerbaycan′nın Kah ve Zaqatala ilçelerinde,ayrıca Dağıstan′nın Şeki-Zaqatala bölgesine komşu olan Rutul ilçesinde yaşamaktadırlar. Sayılar 30 bine yakındır .Sakur dilinde konuşurlar. Dini açıdan Sünni müslümandırlar. Şu anda 12 okulda sakur dilinde dersler geçirilir.Aynı okullarda 105 sınıf var ve 2500 civarında öğrenci eğitim alıyor Sakurların yaşadıkları bölgeye Şeki-Zaqatala ekonomik bölgesi dahildir. Son on yılda ortalama yıllık nüfus artışı 1.5% olmuştur ki, bu da Cumhuriyyet seviyesinde düşük . Sakurların en ünlü temsilcileri sırasında Fizik-matematik ilmler doktoru Abdullah Muhtarov,Prof.Abdullah Qarayev,Prof. Orucu Alizade,Valeh Hamzayev şair ve başkaları örnek verebiliriz. Sahurlar(saxur цахур yıki) Kafkasda Hristiyanlığı ilk kabul etmiş halkdır.Sonradan Arapların İslamı yaymalarına engel olmaya çalışmış ve sayıları azalmıştır.Selcuk ve oğuz türklerinin kafkasa gelişiyle dağlara çekilmişler.1562 ci yilında Osmanlı İmparatorluğunun desteyile I Ali Sultan Sahur sultanlığını kurmuş, başkenti günümüzde koy sayılan o zamanlar büyük şehir olmuş Dağıstanın Rutul rayonunun Saxur koyu olmuştur.sonradan merkez İlisuya geçmiş ve 1844 yılına kadar istiklallerini korumuşlar.Kafkasda ilk defa XII yuzyılda Kurani Kerimi Sahurlar dillerine çevirmişler.Misafirperver halkdır.Mutfakları oldukça zengindir...

<span class="mw-page-title-main">Cevad Han</span> Gence Hanı

Cevad Han veya Cevad Han Ziyadoğlu-Kaçar Kaçar hanedanından büyük bir Azerbaycan generali, İran devletinin ordu komutanı, devlet adamı, Gence Hanlığı'nın son hükümdarıdır. Gence şehrini 1786'dan beri yöneten Cevad Han Ziyadoğlu, 3-4 Ocak 1804 gecesi General Pavel Sisianov önderliğinde şehri uzun süre kuşatan işgalci Rus birlikleriyle yapılan kanlı savaşta kahramanca şehit düştü.

<span class="mw-page-title-main">Memlûk Hanedanı (Irak)</span>

Irak Memlûk Hanedanı, 18. ve 19. yüzyıllarda yüzyıllarda günümüz Irak'ta varlığını sürdüren bir hanedandı.

Bu sayfada, sünni müslümanlarca kurularak yönetilmiş devlet, beyliklerin ve hanedanların bir listesi yer alır.

Kazak Sultanlığı 1605 yılında kurulmuştur. Safevi İmparatorluğu döneminde, Karabağ beyliği'nin bir parçasıydı. Safeviler 1980'lerde Osmanlı ve Gürcü ordularının baskısı altında Azerbaycan'ı terk ettiler. Bayat, Gaçağ, Karamanlı ve diğer aşiretlerin aksine Kazaklar topraklarını terk etmediler ve İran'a gittiler. Sultan Nazar Han Safeviler'in hâkimiyetini kabul ederek bölgenin bağımsızlığını sürdürdü. Nazar Han, Azerbaycan'ın Kazah ilçesi de dahil olmak üzere ikinci kez Safeviler'in egemenliğine girmesinden sonra bile iktidarda kaldı. Halefi Şemseddin Han bile 1605 yılında I. Şah Abbas'tan Han rütbesini aldı. Osmanlılar yeniden saldırdı Kazah'ın ele geçirilmesinden sonra 18. yüzyılın başlarında, Kazah'ta idari bölünme yapıldı. Böylece Kazakh Merkez alan ilan edildi ve 4 ilçeye bölündü. Bunlar Akhtata, İnce, Türk ve Çuvar mahalleleriydi. Kazah'lıların Osmanlı tarafına geçmesiyle bağlantılı olarak, Sultan III.Ahmed'in (1703-1730) fermanıyla Mirali Bey, Safeviler döneminde Kazah'ın hükümdarlığına atandı. Osmanlı hükûmeti tarafından 1728 yılında derlenen "Ayrıntılı Tiflis Vilayeti " 1.046 sayfadan oluşuyor ve şu anda İstanbul Cumhurbaşkanlığı Arşivlerinde tutuluyor. Bu kitabın 63 sayfası Kazah'a aittir. Kitaba göre Kazah Sancağında 205 köy, 10 taşra ve 5 göçebe aşiret kayıtlıydı.

I. Mirza Muhammed Han, Bakü Hanlığı'nın kurucu hanıydı.

<span class="mw-page-title-main">Geledi Sultanlığı</span>

Geledi Sultanlığı Gobroon Hanedanı olarak da bilinen, 17. yüzyıl sonları ve 19. yüzyıl boyunca Afrika Boynuzu'nun bazı kısımlarını yöneten bir Somali krallığıydı. Saltanat, Gobroon Hanedanı tarafından yönetildi. Ajuran Sultanlığı'nın çeşitli vasallarını yenen ve Gobroon Hanesi'ni kuran Geledi askeri İbrahim Adeer tarafından kuruldu. Hanedanı Sultan ardışık saltanatları altında doruk noktasına ulaştı Mahamud İbrahim Geledi ordu kurdu ve başarıyla püskürtüldü Oromo işgalini ve Sultan Yusuf Mahamud İbrahim'i başarıyla Geledi ekonomisini modernize edilerek sırasında Geledi gücünü konsolide, Bardera Fethi 1843 yılında, ve Umman İmparatorluğu'nun hükümdarı Said bin Sultan'dan haraç almaya devam edecekti. Geledi Sultanlarının güçlü bölgesel bağları vardı ve Swahili sahilinde Pate ve Witu Sultanlığı ile ittifaklar kurdular. Ticaret ve Geledi gücü, güçlü Sultan Ahmed Yusuf'un 1878'deki ölümüne kadar güçlü kalmaya devam edecekti. Saltanat nihayet 1908'de İtalyan Somaliland'ına dahil edildi ve 1910'da Osman Ahmed'in ölümüyle sona erdi.

<span class="mw-page-title-main">Danyal Sultan</span>

Danyal Sultan veya Danyal Bey, etnik bir Sahur asilzadesi, Rus İmparatorluk Ordusu ve Osmanlı Ordusu'nda Tümgeneral ve Ilısu Sultanlığı'nın son hükümdarıydı. Şeyh Şamil'in naiplerinden, akrabalarından ve yakın çevresinden biri olarak bilinmektedir.