İçeriğe atla

Hüseyin Bodaninski

Hüseyin Bodaninski
Usein Abdrefievich Bodainsky
(Усеин Абдрефиевич Боданинский)
Üsein Abdurefi oğlu Bodaninskiy
Doğum01 Aralık 1877(1877-12-01)
Badana, Simferopol Rayonu,
Rus İmparatorluğu
Ölüm17 Nisan 1938 (60 yaşında)
Sovyetler Birliği
MilliyetKırım Tatarı
VatandaşlıkRus İmparatorluğu, Sovyetler Birliği
Mezun olduğu okul(lar)Moskova Sanat ve Sanayi Akademisi
Meslektarihçi, etnograf, aktivist
Dinİslam

Hüseyin Bodaninski (Kırım TatarcasıÜsein Abdurefi oğlu Bodaninskiy, RusçaУсеин Абдрефиевич Боданинский) (1877 Badana, Simferopol Rayonu, Rus İmparatorluğu - 1938 Sovyetler Birliği), Kırım Tatarı asıllı tarihçi, sanatçı, sanat eleştirmeni, etnograf, arkeolog ve aktivist. Bahçesaray'daki Hansaray müzesinin ilk yöneticisidir.[1]

Hayatı

Hüseyin Bodaninski, 1877 yılında Kırım Tatarı bir ailenin oğlu olarak Rus İmparatorluğu'na bağlı Kırım'ın Simferopol Rayonu içinde bulunan Badana köyünde doğdu. (Köyün bugünkü adı Perove'dir.)

Bodaninski, 1937 yılında anti-Sovyet tavırları gerekçe gösterilerek tutuklandı. Stalin'in vurulacaklar listelerine alındı. 17 Nisan 1938 tarihinde mahkeme edilmeden yargısız infaz biçiminde[] NKVD personeli tarafından vurularak öldürülmüştür. Listedeki diğer infaz edilen isimler arasında, yazar ve etnograf Hasan Sabri Ayvazov, Yakub Ablyamitov, Yakub Azizov, yazar Ömer İpçi, yazar, bilim insanı ve öğretmen Osman Nuri-Asanoviç Akçoraklı, Ramazan Aleksandroviç, Yahya Bayraşevski, yazar Cafer Gafarov, çevirmen ve Kırım devlet yayınevi başkanı Abdülkerim Cemaleddinov, Süleyman İdrisov, İbrahim İsmailov, şair ve öğretmen Abdullah Abileviç Latifzade, Fevzi Müsanif, gazeteci ve tiyatro eleştirmeni Mamut Nedim, Abdürrahim Samedinov, yazar İlyas Tarhan, Seyitcelil Hattatov, Bilal Çağar gibi birçok ileri gelen Kırım Tatarı da vardı.[1][2][3]

Hansaray (Bahçesaray) Müzesi'nde, 2013 yılında 5.si gerçekleşen, "Hüseyin Bodaninski anısına bilimsel okumalar" başlığı altında düzenli konferanslar olarak düzenlenmekte ve uluslararası katılım gerçekleşmektedir.

Kaynakça

  1. ^ a b "Kırım Tatar Entelektüellerinden 38'i Stalin'in Emriyle Vuruldu". 22 Nisan 2018. 26 Mayıs 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mayıs 2018. 
  2. ^ "Страницы крымской истории: Расстрел" [Kırım tarihinin sayfaları: Çekim] (Rusça). 17 Nisan 1938. 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mayıs 2018. 
  3. ^ "Расстрелы крымско-татарской интеллигенции" [Kırım-Tatar aydınlarının çekilmesi] (Rusça). 26 Mayıs 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mayıs 2018. 

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Bahçesaray, Kırım</span>

Bahçesaray. Ukrayna'ya bağlı Kırım Özerk Cumhuriyeti'nin güney kısmında bulunan bir şehir. Kırım Hanlığı'nın başşehri. Doğusunda küçük bir şerit halinde Karadeniz'e kıyısı olan şehir; günümüzde Kırım Dağları'nın çevresindeki Çürüksü Deresi vadisinde, Simferepol-Sivastopol demiryolu üzerinde yer alır.

<span class="mw-page-title-main">Akmescit</span>

Akmescit veya Simferopol, Ukrayna'ya bağlı Kırım Özerk Cumhuriyeti'nin de jure başkentidir. Kırım konusunda, Ukrayna ile Rusya arasında toprak anlaşmazlığı söz konusudur. Bu anlaşmazlık sonucunda Rusya, Kırım'ı ilhak etmiştir. İlhak edilişinden sonra Rusya Federasyonu'na bağlı Kırım Cumhuriyeti'nin, de facto başkenti olmuştur.

<span class="mw-page-title-main">Kırım Tatarları</span> Türklerin kıpçak kolundaki topluluk

Kırım Tatarları ya da Kırımlılar, anayurtları Karadeniz'in kuzeyindeki Kırım yarımadası olan Türkî halktır. 1783'te Kırım Hanlığı'nın Rusya tarafından ilhak edilmesiyle birlikte Osmanlı Devleti'ne zorunlu göçe tabi tutulmuşlar ve kendi vatanlarında azınlığa düşmüşlerdir. SSCB döneminde Stalin'in emriyle 18 Mayıs 1944'te sürgüne uğrayarak nüfuslarının yarısını yitirmişlerdir. SSCB'nin yıkılmasıyla sürüldükleri topraklardan Kırım'a geri dönmeye başlayan halk, Ukrayna'nın ana Müslüman unsurunu oluşturur.

<span class="mw-page-title-main">Kırım Tatarcası</span> Türk dillerinin Kıpçak koluna ait bir dil

Kırım Tatarcası ya da Kırımca, Türk dillerinin Kıpçak koluna ait bir dildir. Ancak bazı Oğuz grubuna ait özelliklere de sahiptir. Romanya'nın Dobruca yöresinde konuşulan şekline Dobruca Tatarcası adı verilir.

<span class="mw-page-title-main">Hansaray</span> Kırım, Bahçesarayda I. Sahib Giray tarafından yaptırılan bir saray yerleşkesi

Hansaray veya Kırım Han Sarayı, Ukrayna'nın Kırım Özerk Cumhuriyeti'deki Bahçesaray şehrinde bulunan I. Sahib Giray tarafından yaptırılan bir saray kompleksidir.

<span class="mw-page-title-main">Kırım Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti</span> Kırım Yarımadasında Rusya SFSCsine bağlı kurulmuş özerk cumhuriyet

Kırım Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti veya Kırım ÖSSC, Kırım Yarımadası'nda Rusya SFSC'ne bağlı olarak kurulan Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'dir. Cumhuriyetin başkenti Akmescit (Simferopol). Resmi dilleri Kırım Tatarcası ve Rusçadır.

Ahmet Özenbaşlı, Kırım Tatar Milli Fırka hareketi önderlerinden, siyaset ve fikir adamı. Bahçesaray'da, ünlü medeniyet erbabı, kültür adamı Seyit Abdullah Özenbaşlı'nın ailesinde doğdu.

<span class="mw-page-title-main">Grigori Kulik</span>

Grigori İvanoviç Kulik, Kızıl Ordu'nun komutanlarından biri, Sovyetler Birliği Mareşali.

<span class="mw-page-title-main">Osman Nuri Akçokraklı</span>

Osman Nuri Akçokraklı Kırımlı tarihçi, etnograf, paleograf, sanat tarihçisi, coğrafyacı ve yazar.

Yahya Naci Bayburtlu (1876-1943), Kırım Tatarı yazar, dil bilimci ve öğretmen.

<span class="mw-page-title-main">Kırım Özerk Cumhuriyeti</span> Ukrayna yasalarına göre Kırım Anayasası tarafından yönetilen özerk bir cumhuriyet

Kırım Özerk Cumhuriyeti,, Ukrayna'nın özerk cumhuriyeti. Sovyetler Birliği döneminde varlık gösteren Kırım Oblastı ile aynı sınırlara sahiptir. Kırım Oblastı 1954'te Rusya SFSC'den Ukrayna SSC'ye geçti. 20 Ocak 1991'deki referandumdan sonra Ukrayna SSC içerisinde bir özerk cumhuriyet hâlini aldı. Sovyetler Birliği dağıldığında ve Ukrayna bağımsızlığını elde ettiğinde, Kırım yeni kurulan Ukrayna'nın parçası olarak kaldı.

Ruhullah Ahundov, Josef Stalin yönetiminde buluna Sovyetler Birliği'nde 1925 ile 1926 yılları arası Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nin Komünist lideri

<span class="mw-page-title-main">Büyük Han Camii</span> Kırımın en büyük camilerinden ve Hansarayın ilk binalarından birisi

Büyük Han Camii, Bahçesaray'da yer alan Hansaray saray kompleksinin içerisinde bulunan tarihi cami. Kırım'ın en büyük camilerinden ve Hansaray'ın ilk binalarından biridir.

<span class="mw-page-title-main">Reşat Amet</span>

Reşat Amet ya da Ukrayna'da bilindiği adıyla Reşat Medatoviç Ametov veya Reşat Ametov, Kırım Tatarı etnik kimliği savunucusu aktivist ve halkının kahramanı. Ukrayna Kahramanı Altın Yıldız Nişanı sahibidir.

<span class="mw-page-title-main">Tavrida Guberniyası</span>

Tavrida Guberniyası, Rus İmparatorluğu'nun guberniyalarından biriydi. Guberniya, günümüz Ukrayna'nın güneyini ve Kırım Yarımadası'nı kapsamaktaydı. Guberniyanın merkezi Bahçesaray idi.

<span class="mw-page-title-main">Ahtem Seitablayev</span>

Akhtem Seitablayev, Özbekistan doğumlu, Ukrayna'da bulunan Kırım-Tatar oyuncu, senarist ve sinema yönetmenidir. 2013'te Haytarma ve 2017'de Another's Prayer dahil olmak üzere birkaç yüksek profilli filmin yönetmenidir . Rusya Federasyonu tarafından Kırım'ın ilhakına karşı olduğunu belirtti. Önde gelen birkaç Kırım Tatarının kaderleriyle ilgili filmleri Ukrayna ve Avrupa'da övgüyle karşılandı ancak Rus haber bültenlerince eleştirildi.

Şamil Aladin Kırım Tatarı yazar, şair, çevirmen ve insan hakları aktivisti. Şiirle başladığı edebiyat hayatına daha sonra düzyazı ve kurgusal olmayan eserlerle devam etti.

Tercüman 1883'ten 1918'e kadar Bahçesaray'da yayınlanan ve Rus İmparatorluğu'nda Türkçe konuşan nüfusunun basılı organı olan bir gazeteydi. Kurucu ve yayıncısı Kırım Tatar eğitimci İsmail Gaspıralı idi. Tercüman, 35 yıl boyunca yayınlanmış olan tarihteki ilk Kırım Tatar gazetesiydi.

<span class="mw-page-title-main">İsmail Müftüzade</span>

İsmail Murza Müftüzade, Kırım Tatarı kökenli emekli albay ve siyasetçi. Rus İmparatorluğu'nun 3. Devlet Duması'nda Tavrida Guberniyası'nı temsilen milletvekilliği yapmıştır.

Abdulla Dagci, İkinci Dünya Savaşı sırasında Simferopol şehri civarında bulunan bir Kırım Tatar Sovyet partizan komutanıydı. Hem Simferopol direnişini hem de etnik Kırım Tatarları arasındaki direnişi örgütlemekten sorumlu olan Dağcı, Temmuz 1943'te Almanlar tarafından yakalandı ve idam edildi. Ölümünün ardından iki kez Sovyetler Birliği Kahramanı unvanına aday gösterildi, ancak her iki adaylık da Sovyet hükûmeti tarafından kabul edilmedi.