İçeriğe atla

Hollanda Batı Hindistan Şirketi

Hollanda Batı Hindistan Şirketi
Kuruluş3 Haziran 1621
KurucuJoannes de Laet
Kapanış1 Ocak 1792
Türİmtiyazlı şirket
Konum

Hollanda Batı Hindistan Şirketi veya WIC, Hollandalı tüccarların yanı sıra yabancı yatırımcıların da ayrıcalıklı şirketiydi. Kurucuları arasında Reynier Pauw, Willem Usselincx (1567–1647) ve Jessé de Forest (1576–1624) vardı.[1] 3 Haziran 1621'de, Birleşik Hollanda Cumhuriyeti tarafından Hollanda Karayipleri'nde ticaret tekeli için bir imtiyaz verildi ve Hollanda'nın Atlantik köle ticaretine katılımı konusunda yargı yetkisi verildi.

Şirket, on yedinci yüzyılda Hollanda'nın Amerika kıtasını (Yeni Hollanda dahil) geçici sömürgeleştirmesinde etkili oldu.

1624'ten 1654'e kadar Hollanda-Portekiz Savaşı bağlamında GWC, Brezilya'nın kuzeydoğusundaki Portekiz topraklarını elinde tuttu, ancak şiddetli direnişin ardından Hollanda Brezilyası'ndan atıldılar.[2] Birkaç geri dönüşün ardından GWC yeniden düzenlendi ve 1675'te büyük ölçüde Atlantik köle ticaretindeki güce dayanan yeni bir tüzük kabul edildi. Bu versiyon, varlıklarının çoğunu kaybettiği Dördüncü İngiliz-Hollanda Savaşı sonrasına kadar bir yüzyıldan fazla sürdü.

Kökenler

Hollanda Batı Hindistan Şirketi'nin 1623'ten 1647'ye kadar genel merkezi

Hollanda Doğu Hindistan Şirketi (VOC) 1602'de kurulduğunda,[3] Amsterdam'daki bazı tüccarlar onun tekelci politikalarıyla aynı fikirde değildi. Hollandalı-Flaman gök bilimci, haritacı ve din adamı Petrus Plancius'un yardımıyla, VOC tekelini atlatmak için Asya'ya kuzeydoğu veya kuzeybatıdan erişim sağlamaya çalıştılar. VOC tekelini atlatmak için Asya'ya kuzeydoğu veya kuzeybatı erişimi sağlamaya çalıştılar. 1609'da, İngiliz kaşif Henry Hudson, VOC'nin istihdamında, New England kıyılarına indi ve Asya'ya Kuzeybatı Geçidi arayışında şimdi Hudson Nehri olarak bilinen yere yelken açtı.

Afrika ile ticarete odaklanan ilk denizcilerden biri Balthazar de Moucheron'du.1612'de Mouree'de (bugünkü Gana), Hollanda Altın Sahili boyunca bir Hollanda kalesi inşa edildi.

Karayipler'le tuz, şeker ve tütün ticareti İspanya tarafından engellendi. İspanya, Hollanda Cumhuriyeti'nin Asya ve Amerika ile ticaretten çekilmesi koşuluyla barış teklif etti. İspanya, bir Batı Hindistan Şirketi kurulması halinde barış anlaşmasını imzalamayı reddetti. Bu sırada İspanya ile Hollanda Cumhuriyeti arasında Seksen Yıl Savaşı yaşanıyordu. Johan van Oldenbarnevelt, On İki Yıllık Ateşkes karşılığında Batı Hint Adaları ile ticareti askıya almayı teklif etti.[4][5] Bir Batı Hindistan Şirketi kurma teklifini masadan kaldırdı. Ancak on yıl sonra, Stadtholder Maurice, İspanya ile savaşı sürdürmeyi, aynı zamanda dikkatleri İspanya'dan Cumhuriyet'e çekmeyi önerdi. 1619'da rakibi Johan van Oldenbarnevel öldürüldü ve Nisan 1621'de ateşkes sona erdiğinde Batı Hindistan Şirketi kurulabildi.

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. ^ Franklin J. Jameson (1887). Willem Usselinx, Founder of the Dutch and Swedish West India Companies. Ryan Gregory University, New York.
  2. ^ Charles R. Boxer, 'The Dutch in Brazil, 1624–1654'. Oxford: Clarendon Press 1957.
  3. ^ "Archives of the Dutch East India Company | Silk Roads Programme". en.unesco.org. 6 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Kasım 2022. 
  4. ^ Boxer, C. R. (Charles Ralph) (1973). The Dutch seaborne empire, 1600-1800. Harmondsworth: Penguin. ss. 27. ISBN 0140216006. OCLC 16253529. 
  5. ^ The Familial State: Ruling Families and Merchant Capitalism in Early Modern ... by Julia Adams, p. 55

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Surinam</span> Güney Amerika ülkesi

Surinam veya resmî adıyla Surinam Cumhuriyeti, Güney Amerika kıtasının Atlantik kıyısında yer alan egemen bir devlettir. Güneyde Brezilya, batıda Guyana ve doğuda Fransız Guyanası ile sınırı vardır. 165.000 km²'lik yüzölçümü ile Güney Amerika'nın en küçük ülkesidir. Surinam'ın nüfusu yaklaşık 575.990'dır ve çoğunluğu ülkenin kuzey kıyısında yaşamaktadır. Paramaribo ülkenin başkenti olup, en yüksek nüfusa sahip kentidir.

<span class="mw-page-title-main">Britanya İmparatorluğu</span> Birleşik Krallık tarafından yönetilmiş devletler ve dominyonlardan oluşan imparatorluk

Britanya İmparatorluğu, Birleşik Krallık veya öncül devletleri tarafından yönetilen dominyonlar, sömürgeler, himayeler ve mandalar ile diğer bağımlı bölgelerden oluşmuş olan imparatorluktur. 16. ve 17. yüzyıllarda İngiltere Krallığı tarafından kurulan denizaşırı sömürgeler ve ticaret karakolları olarak başlamıştı. En güçlü döneminde tarihteki en geniş topraklara sahip devlet olmasının yanı sıra bir yüzyıldan fazla bir süre boyunca dünyanın en önde gelen küresel gücüydü. 1922'de 458 milyon kişi, yani dünya nüfusunun neredeyse dörtte biri, Britanya İmparatorluğu'nun egemenliği altındaydı ve toprakları 33.000.000 km2'lik alanı kapsıyordu. Bu derece geniş bir coğrafyaya hükmettiği için siyasi, dilsel ve kültürel kalıtı hâlen yaygın olarak devam etmektedir. Gücünün doruklarındayken, dünya geneline yayılmış toprakları nedeniyle her zaman en az bir bölgesinde gün ışığı olmasından ötürü "üzerinde güneş batmayan imparatorluk" olarak da tanımlanmaktaydı.

<span class="mw-page-title-main">Sömürgecilik</span> Bir devletin başka toplumları siyasal ve ekonomik olarak egemelik altına alma politikası

Sömürgecilik; kolonicilik, kolonyalizm ya da müstemlekecilik, genellikle bir devletin başka ulusları, devletleri, toplulukları, siyasal ve ekonomik egemenliği altına alarak yayılması veya yayılmayı istemesidir.

<span class="mw-page-title-main">Seksen Yıl Savaşı</span>

Seksen Yıl Savaşı veya diğer adıyla Hollanda İsyanı, Hollanda'da bulunan on yedi ilin İspanyol İmparatorluğu'na (Habsburg) karşı başlattığı ayaklanmadır.

<span class="mw-page-title-main">Portekiz İmparatorluğu</span> 15. Yüzyıldan 20. Yüzyıla kadar Portekiz tarafından yönetilen tüm denizaşırı bölgeler

Portekiz İmparatorluğu, denizaşırı Portekiz veya Portekiz Sömürge İmparatorluğu da denilen, denizaşırı koloniler, fabrikalar ve daha sonra Portekiz tarafından yönetilen denizaşırı topraklardan oluşuyordu.

<span class="mw-page-title-main">İspanyol İmparatorluğu</span> Beş kıtada toprağı olan, dünyanın ilk küresel imparatorluğu

İspanyol İmparatorluğu, beş kıtada toprağı olan, dünyanın ilk küresel imparatorluğudur. İspanyol İmparatorluğu, İspanya veya İspanya hükümdarları tarafından fethedilen, miras kalan veya el konan arazileri kapsar. Bu arazilere Kuzey ve Güney Amerika'nın geniş kesimleri de dahildir. Hak iddia edilen ancak hiç ele geçirilemeyen topraklar da mevcuttur. Toplam arazilerin yüzölçümü 18. yüzyılın sonunda 18 milyon kilometre kare civarındadır. 16. ve 17. yüzyıllardaki kıtalararası yapısına rağmen koloni imparatorluğu deyimi 1768 yılı itibarıyla kullanılmaya başlanmıştır. 19. yüzyılda ise devlet yapısı tamamen kolonisel bir yapıya dönüşmüştür.

<span class="mw-page-title-main">Hollanda Altın Çağı</span>

Hollanda Altın Çağı, Hollanda tarihinde 1585-1702 yılları arasındaki döneme verilen ad. Bu dönemde Hollanda bilim, ticaret ve sanat dallarında dünyanın en gelişmiş ülkelerinden biri haline gelmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Hollanda bayrağı</span> Ulusal bayrak

Hollanda bayrağı, Hollanda Krallığı'nın resmi bayrağıdır.

<span class="mw-page-title-main">Elmina Kalesi</span>

Elmina Kalesi, 1482 yılında Portekizliler tarafından São Jorge da Mina Kalesi olarak yapılmıştır. Bugün Gana sınırları içindeki Elmina kentinde yer alır. Portekiz coğrafi keşifleri kapsamında Gine'de kurulan bu kale bölgede Portekizliler tarafından inşa edilen ilk ticari üstür. Kale daha sonraları Atlantik köle ticaretinde önemli bir durak olacaktır. Kale ve civarı 1637 yılında Hollandalılar tarafından ele geçirilmiştir. Köle ticareti bölgenin 1871 yılında İngiltere denetimine geçinceye kadar sürmüş, 1957 yılında bölgenin İngiltere'den bağımsızlığını kazanmasıyla beraber günümüzdeki Gana sınırları içerisinde yer almıştır. Bugün önemli bir tarihi yer olan kale, çeşitli tarihi filmlerde kullanılmaktadır. Kale UNESCO tarafından Dünya Mirası listesine de dahil edilmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Hollanda Doğu Hindistan Şirketi</span> Genel Hollanda Devletlerinde etkinlik gösteren, 1602 yılında kurulmuş, Asyada 21 yıl boyunca tekel olmuş imtiyazlı bir şirket

Vereenigde Oost-Indische Compagnie, Genel Hollanda Devletleri'nde sömürge faaliyetleri gerçekleştirmek üzere 1602 yılında kurulmuş, Asya'da 21 yıl boyunca tekel faaliyetleri yürütmüş imtiyazlı bir şirkettir. Dünyanın ilk çok uluslu şirketi olduğu kabul edilir, ayrıca hisse senedi çıkartan ilk şirkettir. Şirket tartışmalı bir şekilde; savaşa girme yeteneğine sahip, para basabilen, anlaşmalar müzakere eden, koloniler kurmaya yetkili, insanlara ceza verip hapsedebilen ya da mahkûmları çalıştırabilecek yarı resmi yetkilere sahip ilk büyük şirket oldu.

<span class="mw-page-title-main">Willem Janszoon</span>

Willem Janszoon, Hollandalı denizci ve sömürge valisi, Avustralya kıyılarını 1606 yılında gören ilk Avrupalıdır. Adı zaman zaman Willem Jansz. şekillerde kısaltılarak kullanılmıştır. Janszoon, 1631 - 1611 ve 1612 - 1616 tarihlerinde Fort Henry Valisi olarak ve çeşitli dönemlerde Hollanda Doğu Hint Adalarında görev yaptı.

<span class="mw-page-title-main">Hollanda-İngiltere Savaşları</span>

Hollanda-İngiltere Savaşları 17. yüzyıl ve 18. yüzyılda Hollanda Cumhuriyeti ve İngiltere Krallığı arasında ticaret yollarının ve denizlerin hakimiyeti için yaşanan bir dizi savaş. Savaşlar genel olarak iki ülkenin donanmaları arasında yaşanmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Jan van Riebeeck</span>

Jan Anthoniszoon van Riebeeck, Hollandalı doktor, tüccar ve Cape Kolonisi'nin kurucusu ve ilk yöneticisi.

<span class="mw-page-title-main">Hollanda Formosası</span>

Hollanda Formosası, 1624-1668 yılları arasında Formosa Adası'nın güneyinde kurulmuş Hollanda Cumhuriyeti'nin bir kolonisiydi. Hollanda Doğu Hindistan Şirketi, komşu Çin'deki Ming Hanedanı ve Japonya'daki Tokugawa şogunluğu ile ticaret yapmak ve ayrıca Doğu Asya'daki Portekiz ve İspanyol ticaret ve sömürge faaliyetlerini engellemek için Formosa'daki varlığını kurdu.

Sömürge Hindistanı, Keşifler Çağı sırasında Hint alt kıtasının Avrupalı sömürgeci güçler tarafından işgal edilen kısmıdır. Keşifler Çağı boyunca Portekiz, Hollanda Cumhuriyeti, İngiltere, Fransa ve Danimarka-Norveç gibi Avrupalı güçler Hindistan alt kıtasının Sömürge Hindistan'ı olarak bilinen bölümlerini işgal edip sömürgeleştirmiştir. Bu ülkeler, özellikle baharat ticareti yoluyla zenginlik ve refah elde etmeye çalıştılar. Amerika kıtasının kolonileştirilmesi, Hindistan'da zenginlik arayışıyla motive edildi. Vasco da Gama, 15. yüzyılın sonlarında Afrika'yı dolaşarak Hindistan ile doğrudan ticareti yeniden kuran ilk Avrupalı oldu. Seylan'da bir üsse sahip olan Hollandalılar da Hindistan'a doğru genişleme girişiminde bulundular ancak Colachel Savaşı'nda Travancore Krallığı tarafından yenilgiye uğratıldılar. Avrupalı güçler 17. yüzyılın başlarında Hindistan'da ticaret merkezleri kurdular ve Babür ve Maratha İmparatorlukları zayıfladıkça birçok istikrarsız Hint devletini manipüle edip kontrol altına almayı başardılar. 18. yüzyılın sonları ve 19. yüzyılın başlarında İngiltere ve Fransa, hem vekil yöneticiler hem de doğrudan askeri müdahale yoluyla Hindistan'da hakimiyet mücadelesi verdi. Nihayetinde İngiltere Hindistan'ın büyük bir bölümünün kontrolünü ele geçirdi ve Hindistan "İngiliz tacının mücevheri" olarak anılmaya başlandı. Hindistan 1947 yılında bağımsızlığını kazanmış ve Hindistan Dominyonu ile Pakistan Dominyonu olarak ikiye bölünmüştür.

<span class="mw-page-title-main">Doğu Hint Adalarında Şirket Yönetimi</span>

Doğu Hint Adalarındaki Şirket Yönetimi, Hollanda Doğu Hindistan Şirketi'nin 1610'da Hollanda Doğu Hint Adaları'nın ilk genel valisini atamasıyla kurulan politik ve ticarî yapı. 1800'de şirketin iflas edip feshedilmesiyle son bulmuştur. Şirketin bölgedeki mülkleri de Hollanda Doğu Hint Adaları olarak kamulaştırılmıştır. Var olduğu zaman diliminde takımadaların çoğu üzerinde bilhassa stratejik öneme sahip olan Java'da bölgesel kontrol uyguladı.

<span class="mw-page-title-main">Ambon Valiliği</span>

Ambon, Ambon Adası ve komşusu olan on adadan oluşan bir Hollanda Doğu Hindistan Şirketi valiliğiydi. Şirketin amirallerinden birisi olan Steven van der Hagen'in adanın merkezi olan Fort Victoria'yı 22 Şubat 1605'te Portekizlilerden ele geçirmesiyle valilik idaresi oluşturulmuştur. 1619 yılına kadar Ambon, Doğu Asya'daki Hollanda topraklarının başkenti olarak görev yaptı. 1619'da Hollanda Doğu Hindistan Şirketi'nin Asya'daki ana limanı olması planlanan Batavia kuruldu ve merkez oraya taşındı. Ada, 19. yüzyıla kadar dünyanın karanfil üretim merkeziydi. Hollandalılar, Ambon'un karanfil tekelini güvence altına almak için, kendi yönetimlerine tabi diğer tüm adalarda karanfil ağacının yetiştirilmesini yasaklamışlardır.

<span class="mw-page-title-main">Hans Putmans</span>

Hans Putmans 1629'dan 1636'ya kadar Hollanda'nın Formosa valisiydi.

<span class="mw-page-title-main">Willem Schouten</span>

Willem Cornelisz Schouten Hollanda Doğu Hindistan Şirketi'nde bir denizciydi. Horn Burnu rotasıyla Pasifik Okyanusu'na giden ilk kişi oldu.

<span class="mw-page-title-main">Jacob Le Maire</span>

Jacob Le Maire, 1615 ve 1616'da dünyanın çevresini dolaşmış olan Hollandalı kâşifti. Ateş Toprakları ile Isla de los Estados arasındaki boğaza, onun onuruna Le Maire Boğazı adı verildi. Eendracht'taki konseye yeni geçidin kendi adıyla anılmasını öneren Le Maire'in bizatihi kendisiydi ve konsey de Le Maire'i oybirliğiyle kabul etti. The Relation'ın yazarları ise bu konuda Eendracht kaptanı Willem Schouten'in tarafını tuttu:

“... Adamlarımızın her biri, güzel mutluluğumuzun nişanesi olarak üçer kadeh şarap içtiler... ve Le Maire Boğazı'nın adı, her ne kadar haklı olarak Willem Schouten Boğazı olarak adlandırılması gerekse de, akıllıca yönetimi ve söz söyleme becerisiyle aynı şeyi bulan kaptanımızın adıyla anılmalıydı...