İçeriğe atla

Hangay Dağları

Hangay Dağları'ndaki Terkhiin Tsagaan Gölü Panoraması

Hangay Dağları, (Moğolca: Хангайн нуруу, romanlaştırılmış: Hangain nuruu, [χaɴˈɢæːɴ noˈɾʊː] olarak telaffuz edilir); Moğolistan'ın merkezinde,[1] Ulanbatur'ın yaklaşık 400 km (250 mil) batısında bir sıradağdır.

Moğolistan'ın iki eyaleti adını Hangay dağlarından almıştır: Arhangay (Kuzey Hangay) ve Övörhangay (Güney Hangay). İki ilin buluştuğu ılıman iklim bölgesi (doğu Hangay'da), Moğol ve göçebe uygarlığın beşiği olarak biliniyor. Doğu Hangay'ın eteklerindeki ovalar Orhun Vadisi Dünya Mirası Alanı'na ev sahipliği yapıyor. Hiung-nu başkenti Luut Khot (Lungcheng), Xianbei başkenti Ordo ve Rouran başkenti Moomt'un (Mume) burada bulunduğu söyleniyor. Daha sonraki imparatorluklar da başkentlerini burada kurdular: Örneğin Uygur Kağanlığı (745-840) başkentlerini Ordu-Balık'ı bölgede kurdu.

Özellikler

Arhangay eyaletinin başkenti Tsetserleg'deki Hangay Dağları.
Kuzey Hangay Dağları'ndaki sönmüş Khorgo yanardağı

En yüksek dağ, yaklaşık 4.000 metre yüksekliğindeki Ötüken Dağı'dır ("En genç gökyüzü"). Moğollar tarafından saygıyla karşılanır ve burada devlet törenleri yapılır. Ötüken Dağı, eski Türkler tarafından kutsal kabul edilir.

Kaynakça

  1. ^ McDannell, Kalin T.; Zeitler, Peter K.; Idleman, Bruce D. (21 Temmuz 2018). "Relict topography within the Hangay Mountains in central Mongolia: Quantifying long-term exhumation and relief change in an old landscape". Tectonics (İngilizce). 37 (8). ss. 2531-2558. doi:10.1029/2017TC004682. ISSN 0278-7407. 

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Türk devletleri listesi</span> Vikimedya liste maddesi

Bu liste tarih boyunca Türk halkları tarafından kurulmuş özerk cumhuriyet, bağımsız cumhuriyet, beylik, imparatorluk ve hanedanlık hakkındadır.

<span class="mw-page-title-main">Moğolistan</span> Doğu ve Orta Asyada yer alan karasal bir ülke, devlet

Moğolistan, Doğu ve Orta Asya'da bulunan denize kıyısı olmayan bir ülkedir. Ülke toprakları tarihî Dış Moğolistan bölgesine denk düşer. Kuzeyde Rusya; güney, doğu ve batısında Çin'e bağlı İç Moğolistan ile Sincan Uygur Özerk Bölgesi vardır. Moğolistan'ın Kazakistan'a sınırı olmamasına rağmen ülkenin en batısı Kazakistan'ın doğu ucuna 37 kilometre uzaklıktadır. Ayrıca Kazakistan'dan sonra denize kıyısı olmayan en büyük ikinci ülkedir. Yüzölçümü 1.564.116 kilometre kare, nüfusu 3,3 milyon civarı olan Moğolistan, en geniş on dokuzuncu ülke ve en seyrek nüfuslu ülkedir. Ülke çok az ekilebilir toprağa sahiptir. Topraklarının çoğu bozkırdır. Kuzey ve batıda dağlar ve güneyde Gobi Çölü bulunur. Ulan Batur, ülkenin başkentidir ve yaklaşık olarak ülke nüfusun %38'ine ev sahipliği yapar. Ayrıca dünyanın en soğuk başkentlerinden biridir. Moğolistan yarı başkanlık sistemi ile yönetilen cumhuriyettir.

<span class="mw-page-title-main">Moğollar</span> Doğu Asyada yaşayan etnik halk ya da etnik grup

Moğollar, Doğu ve Orta Asya kavimlerindendir. Asıl yurtları olan Moğolistan'ın ve Moğolistan devleti ile sınır paylaşan, fakat Çin'e bağlı olan İç Moğolistan bölgesinin yerli halkıdırlar.

<span class="mw-page-title-main">Tuva Cumhuriyeti</span> Rusya Federasyonu’nda Güney Sibiryada özerk bir Türk cumhuriyeti

Tuva Cumhuriyeti veya Tıva Cumhuriyeti ; Rusya Federasyonu’nda Güney Sibirya'da özerk bir Türk cumhuriyetidir. Tuva cumhuriyeti, adını, Türk halklarından biri olan Tuvalardan alır. Tıva Cumhuriyeti olarak da Türkiye Türkçesinde kullanımı vardır. Moğolistan'a komşu olan cumhuriyetin yüzölçümü 170.500 km²'dir. Nüfusu 313.612 kişidir. Konumu ise kuzeyinde Rusya Federasyonuna bağlı Krasnoyarsk Krayı, kuzeybatısında Hakas Özerk Cumhuriyeti, batısında Altay Özerk Cumhuriyeti, güneyinde Moğolistan, doğusunda Buryatya çevrelemiştir. Çevresindeki ülkelere göre Türk nüfusunun en yoğun olduğu Güney Sibirya ülkesidir.

<span class="mw-page-title-main">Gobi Çölü</span>

Gobi Çölü, Orta Asya'da, Moğolistan Cumhuriyetinin güneyi ve Çin'e bağlı Sin-Kiang ve Kansu eyaletlerinin yakınlarındaki bölgeleri de içine alan geniş çöl. Etrafını kayalık sıradağlar çevirmiştir. Güneyde Altun Dağ, Bei ve Yin Dağları, batıda Tanrı Dağları, kuzeyde Altay ve Hangay Dağları yer alır. Çölün uzunluğu 1600 km olup, genişliği 480–965 km arasında değişir.

<span class="mw-page-title-main">Moğolca</span> Moğol yerlisinin konuştuğu dil

Moğolca, Moğolistan ve civardaki bazı özerk bölgelerde resmî dil olan Asya dilidir.

Ötüken, Ötügen veya Ötüken Ormanı, ; Türklerin Orta Asya'daki kutsal başkentidir ve Moğollar tarafından da kutsal kabul edilir. Ormanlarla kaplı bir dağ olan "Ötüken Dağı" da eski Türkler tarafından kutsal kabul edilir. Çince kaynaklarda U-te-kien şeklinde geçtiği ve Çin kaynaklarında dağ ismi olarak geçen Tu-kin, Yü-tü-kiün ile ilişkili olabileceği belirtilmektedir. Ötügen (Ötüken) Türklerin yeryüzünde ilk var olduğu ve oradan Dünya’ya dağıldığı yerin adı olarak da kabul edilmektedir. Teoman tarafından kurulan Büyük Hun Devleti'nin başkenti de Ötüken idi. Ayrıca Orhun Nehri kaynaklarını bu bölgeden alır ve Göktürk Kağanlığı’nın da başkenti yine bu yörede kurulmuştur. İnanca göre bütün büyük devletlerin başkenti burada kurulmalı idi. Gerçekten de pek çok Türk ve Moğol Devleti biraz genişledikten sonra başkentlerini bu bölgeye taşımışlardır. Ötüken dağının Nama adında bir koruyucu ruhu vardı.

<span class="mw-page-title-main">Orhun Vadisi</span> Vadi

Orhun Vadisi Moğolistan’ın göbeğinde, başkent Ulan Batur’dan 370 km uzaklıkta Orhun Nehrinin etrafında bulunmaktadır. Orhun Vadisi 2004 yılında UNESCO Dünya Mirası listesine alınmıştır. Orhun Vadisinin tarih açısından büyük önemi vardır. Uygur Kağanlığı ve bir zamanlar dünyanın en büyük imparatorluğu olan Moğol İmparatorluğu'nun başkentleri Orhun Vadisi’ndedir. Bu yüzden Orhun Vadisi Hun İmparatorluğu, Göktürk Kağanlığı, Uygur Kağanlığı ve Moğol İmparatorluğu’na ait arkeolojik kalıntılar, eski kent ve yerleşim merkezlerinin enkazları, yazılı ve dikil taşlar, mezarlar ve Budist tapınaklarının bulunduğu, çok sayıda tarihi bilgi içeren kültürel bir miras olarak kabul edilmektedir.

<span class="mw-page-title-main">Karakurum</span>

Karakurum Moğolistan İmparatorluğu'nun 13. yüzyılda başkenti. İmparatorluğa yalnızca 30 yıl başkentlik yapmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Moğol İmparatorluğu</span> 13. ve 14. yüzyılda hüküm sürmüş olan, tarihin bitişik sınırlara sahip en büyük kara imparatorluğu

Moğol İmparatorluğu, 13. ve 14. yüzyıllarda tarihin en büyük bitişik imparatorluğuydu. Doğu Asya'da bugünkü Moğolistan'da ortaya çıkan Moğol İmparatorluğu, en güçlü döneminde Japon Denizi'nden Doğu Avrupa'nın bazı bölgelerine kadar uzandı, kuzeye doğru Kuzey Kutbu'nun bazı bölgelerine kadar uzandı; doğuya ve güneye doğru Hint alt kıtasının bazı bölgelerine girdi, Güneydoğu Asya'yı istila etmeye çalıştı ve İran Platosu'nu fethetti; ve batıya doğru Levant ve Karpat Dağları'na kadar uzandı.

<span class="mw-page-title-main">Altay Dağları</span> Orta Asyada bir sıradağ

Altay dağları, Orta ve Doğu Asya'da bulunan; Rusya, Çin, Moğolistan ve Kazakistan'ın birleştiği ve İrtiş ve Obi nehirlerinin kaynaklarının bulunduğu sıradağdır. Sıradağ, kuzeydoğuda Sayan Dağları ile birleşir ve güneydoğuda giderek alçalarak Gobi Çölü'nün yüksek platosuyla birleşir. Yaklaşık 45° ila 52° K ve yaklaşık 84° ila 99° D arasında uzanır.

<span class="mw-page-title-main">Orhun Nehri</span> 1.124 km uzunluğunda Moğolistan nehri

Orhun Nehri Moğolistan'da uzunluğu 1.124 kilometre, tarihi ve kültürel önemi çok olan bir nehirdir.

<span class="mw-page-title-main">Harhorin</span>

Harhorin, Moğolistan'ın Uvurhangay ilinde bulunan bir şehirdir. Yüzölçümü 20.5 km² olan şehrin nüfusu 2003 yılı itibarı ile 13,496'dır.

<span class="mw-page-title-main">Övörhangay</span>

Uvurhangay ili, Moğolistan'ın 21 ilinden biridir. İl, ülkenin güneyinde yer almaktadır. Yüzölçümü 62,895.33 km² olan ilin nüfusu 2011 yılı itibarı ile 101,314'tür. İlin merkezi Arvayker şehridir.

<span class="mw-page-title-main">Tsetserleg</span>

Tsetserleg, Moğolistan'ın Arhangay ilinin merkezi olan şehirdir. Şehir Hangay Dağları'nın kuzeydoğu yamaçlarında yer almaktadır. Şehrin nüfusu 2010 yılı itibarı ile 21,091'dir.

<span class="mw-page-title-main">Arhangay (il)</span>

Arhangay ili, Moğolistan'ın 21 ilinden biridir. İl, ülkenin batısında yer almaktadır. Yüzölçümü 55,313.82 km² olan ilin nüfusu 2011 yılı itibarı ile 84.584'tür. İlin merkezi Tsetserleg şehridir.

<span class="mw-page-title-main">Ötüken Dağı</span>

Ötügen Dağı, Moğolistan'nın orta kesiminde dağ sırası içinde yer alan Hangay Dağlarının en yüksek doruğuna sahip dağı. Ötüken Dağı, eski Türkler tarafından kutsal kabul edilir.

Biçe Möngün Tayga, Tuva Cumhuriyeti'nin Möngün Tayga bölgesi ile Moğolistannın kuzeyinde Tandı dağları silsilesinde bir sınır dağ sırtı.

<span class="mw-page-title-main">Bogd Han Dağı</span> Dağ

Bogd Han Dağı, Moğolistan'ın başkenti Ulan Batur'un güneyinde yer alan bir dağdır.

<span class="mw-page-title-main">Tannu-Ola Dağları</span>

Tannu-Ola Dağları, Rusya'nın Tuva Özerk Cumhuriyeti'nde, güney Sibirya'da bir dağ silsilesi.