İçeriğe atla

Finans teknolojisi

Finans teknolojisi veya fintech, finansal hizmetlerin sunumunda geleneksel finansal yöntemlerle rekabet etmeyi amaçlayan bir teknoloji ve yeniliktir.[1] Finans teknolojisi, finans alanındaki faaliyetleri iyileştirmek için teknolojiyi kullanan gelişmekte olan bir sektördür.[2] Akıllı telefonların mobil bankacılık, yatırım, borçlanma hizmetleri[3] ve kripto para birimi için kullanılması, finansal hizmetleri genel halk için daha erişilebilir hale getirmeyi amaçlayan teknolojilere örneklerdir. Finansal teknoloji şirketleri, hem yeni girişim şirketleri hem de mevcut finans şirketleri tarafından sağlanan finansal hizmetlerin kullanımını değiştirmeye veya geliştirmeye çalışan yerleşik finansal kuruluşlardan ve teknoloji şirketlerinden oluşmaktadır.

Terimin belgelenmiş ilk kullanımı 1967 yılına kadar uzanmaktadır ve The Boston Globe'da "Yeni Finansal Teknolojiler - İlk Para Kaynağı" başlıklı bir makalede ortaya çıkmıştır.[4][5][6] Bu makale, Computer Control Company'nin eski yöneticileri tarafından kurulan ve finansal teknoloji endüstrisindeki girişimlere risk sermayesi ve sektörel deneyim sunmayı amaçlayan bir yatırım şirketini anlatıyordu.

Fintech şirketleri geleneksel finansal hizmetleri bozmayı hedeflediklerinden, bazıları büyümeye, uyumluluktan, güvenlikten ve tüketici korumasından daha fazla öncelik verdikleri için eleştirildi.[7][8] Kasım 2022'de dikkate değer bir tartışmanın sonucunda, kripto para borsası FTX çöktü ve dolandırıcılık faaliyetleri, müşteri varlıklarının uygunsuz şekilde yönetilmesi ve yetersiz risk kontrolü suçlamalarıyla karşılaştı. FTX'in kurucusu Sam Bankman-Fried daha sonra elektronik dolandırıcılık, komplo ve kara para aklama suçlarından suçlu bulundu.[9]

Finans, yazılım arızalarına karşı en savunmasız sektörlerden biri olarak kabul edilir, çünkü finansal hizmetler, büyük ölçüde bilgiye dayanır ve somut ürünler değil, yayıncılığa benzer. Özellikle blok zincirleri, finansal sistemde işlem maliyetlerini düşürme potansiyeline sahiptir. Finansal hizmetler, şimdiye kadar regülasyonlar tarafından korunmuş ve ciddi sıkıntılar yaşamadan dot-com patlamasını atlatmış olsalar da, yeni girişim dalgası küresel bankaları giderek daha fazla "dağıtmaktadır".

Sadece 2018 yılında, fintech 40 milyar dolardan fazla bir değere sahip 1700'den fazla anlaşmadan sorumluydu. 2020 World Fintech Report'a göre, son 5 yılda fintech yatırımlarındaki büyüme %230 olmuştur.[10][11] 2021 yılında, risk sermayesi ile yapılan her beş dolardan biri fintech'e yönlendirilmiştir.

Kaynakça

  1. ^ Infinite Financial Intermediation 14 Şubat 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., 50 Wake Forest Law Review 643 (2015)
  2. ^ Schüffel, Patrick (2016). Taming the Beast: A Scientific Definition of Fintech. Journal of Innovation Management. ss. 32-54. 
  3. ^ Sanicola, Lenny (13 Şubat 2017). "What is FinTech?". Huffington Post. 17 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ağustos 2020. 
  4. ^ "Fintech: The History and Future of Financial Technology". plainenglish.io. 9 Ağustos 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ağustos 2024. 
  5. ^ "What is Fintech? Examples of Types, Products & Regulations in 2024". financesonline.com. 30 Ağustos 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ağustos 2024. 
  6. ^ "All About Fintech: History, Development, and Future". www.windmill.digital. 9 Ağustos 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ağustos 2024. 
  7. ^ "Top 10: FinTech Risks". fintechmagazine.com. 8 Ağustos 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ağustos 2024. 
  8. ^ "How Fintech Is Disrupting Traditional Banks in 2024". fprimecapital.com. 30 Ağustos 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ağustos 2024. 
  9. ^ "'He knew it was wrong': Sam Bankman-Fried sentenced to 25 years in prison over FTX fraud". www.theguardian.com. 30 Ağustos 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ağustos 2024. 
  10. ^ "How to Reduce Operating Costs in Fintech". finmodelslab.com. 8 Ağustos 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ağustos 2024. 
  11. ^ "World FinTech Report 2020" (PDF). www.sogeti.com. 9 Ağustos 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 9 Ağustos 2024. 

Konuyla ilgili yayınlar

  • Teigland, R., Siri, S., Larsson, A., Puertas, A. M., & Bogusz, C. I. (Eds.) (2018). The Rise and Development of FinTech (Open Access): Accounts of Disruption from Sweden and Beyond. Routledge. ISBN 9780815378501. 

İlgili Araştırma Makaleleri

Sabancı Holding, 1967 yılında kurulan Türk şirketler topluluğudur. 2020 yılı itibarıyla 40 milyondan fazla müşteriye, 14 ülkede yaklaşık 60 bin çalışan ile hizmet vermektedir.

<span class="mw-page-title-main">Finans</span> Akademik disiplin

Finans, para, döviz ve sermaye varlıklarının incelenmesi ve disiplinidir. Mal ve hizmetlerin üretimi, dağıtımı ve tüketiminin incelenmesi olan ekonomi ile ilgilidir ancak ondan farklıdır. Kapsama dayalı olarak Finansal sistemlerde finansal faaliyetlere ilişkin disiplin, kişisel, kurumsal ve kamu finansmanı olarak ayrılabilir.

Ripple, internet aracılığıyla para göndermek için kullanılan bir iletişim protokolüdür. ABD merkezli Ripple Labs tarafından 2012 yılında geliştirilmiş sistemde Dolar ve Türk Lirası gibi fiyat para birimlerinin yanı sıra, Bitcoin ve Litecoin gibi kripto para türünden ödemelerle diğer emtiaları ve değer birimlerini destekler. Ripple; bankaların, ödeme sağlayıcılarının, dijital varlık borsalarının ve şirketlerin gelişmiş blokzincir teknolojisini kullanarak güvenli, ücretsize yakın derecede düşük işlem ücretli ve her boyutta, küresel çapta para ve değer göndermeyi mümkün hale getirmeyi hedeflemektedir.

Finansal küreselleşme, ulusal finans sistemlerinin ekonomide, devlet denetimini gevşetmesiyle faiz veya döviz işlemlerinde kontrollerin kalkmasıyla küresel düzeyde yaşanan sermaye hareketlerini ifade etmektedir. Küreselleşme ürünlerin, fikirlerin, kültürlerin ve dünya görüşlerinin alış verişinden doğan bir uluslararası bütünleşme sürecidir. Finansal küreselleşmenin kendini gösterdiği yer finans piyasalarıdır. 1970'li yıllarda ilk önce gelişmiş ülkelerde başlamış ve ardından gelişmekte olan ülkelerde finansal serbestleşme politikaları ortaya çıkmıştır. 1970'li yıllarda gelişim aşamasındaki ülkelerin çoğunda petrol şokları ortaya çıkmış. Beraberinde ekonomik bunalım ve borçlar krizini getirmiştir. Yaşanan iktisadi bunalım sonrası ekonominin gelişmesi için ekonominin serbestleşmesi gerektiğini savunan görüşler çoğalmıştır. Küresel kelimesinin kökü 400 yıl önceye gitmektedir. Küreselleşme dünyada ilk olarak 1960' larda kullanılmaya başlanmış, 1980'li yıllarda ise daha çok yayılmıştır. Küreselleşme kelimesi insanların artık günlük hayatlarında da kullanılmaktadır. Dünyada yaşanan gelişmeleri anlatmak için küreselleşme kavramını kullanmaktayız. Politika, teknoloji, ekonomik vb. alanlardaki gelişmeleri konuşurken küreselleşme kavramı kullanılmaktadır. Genel olarak küreselleşmenin birçok tanımı yapılabilmektedir. İletişim ve bilişimin gelişmesiyle küreselleşme sürecide buna paralel olarak hız kazanmıştır. Küresel ekonominin tanımı; mal ve hizmetlerin, bilginin, sermayenin tüm dünya ülkelerin de dolaşımıdır.

Nuri Ekim 2015'te Jörg von Minckwitz, Jan Goslicki ve Benjamin P. Jones tarafından kurulan Berlin, Almanya merkezli block zincir bankacılık hizmetidir.

<span class="mw-page-title-main">Binance</span>

Binance, çeşitli kripto para birimlerinin alım satımı için bir platform sağlayan bir kripto para borsasıdır. Ocak 2018 itibarıyla Binance, işlem hacmi açısından dünyanın en büyük kripto para borsası oldu.

Thodex, kripto paraların alım-satımına aracılık eden Türkiye'nin ilk global kripto para borsasıdır. 2017 yılında Faruk Fatih Özer tarafından Koineks ismiyle kurulan şirket, kuruluş zamanına göre Türkiye’nin dördüncü kripto para borsası oldu. Türkiye’nin ilk Bitcoin ATM’sini kuran şirket, 2020 yılında ise Türkiye’den global pazara açılan ilk kripto para borsası oldu.

Zcash, Bitcoin gibi diğer birimlere kıyasla, kullanıcılarına daha fazla gizlilik sağlamak için kriptografi kullanmayı amaçlayan bir kripto para birimidir. Zcash, Bitcoin'in kod tabanına dayanır; 21 milyon sabit toplam arz gibi birçok benzerlik bulunmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Dağıtılmış defter teknolojisi</span>

Dağıtılmış defter teknolojisi, ekonomi, toplum ve endüstride organizasyon ve işbirliğini değiştirme potansiyeline sahip bilgi teknolojileri alanında en umut verici yeniliklerden biridir. Dağıtılmış defter teknolojileri, değer yaratma ve yakalama için yeni imkanlar yaratarak, klasik hale gelen ticari işlem kavramlarını yeniden oluşturmaktadır. DLT; verilerin, bir ağ üzerinde bulunan birden fazla alanda erişilebilir, güncellenebilir, doğrulanabilir olmasına imkan sağlayan, merkeziyetsiz, teknolojik altyapıdır. Bir tür konsensüs mekanizması olarak tanımlanır. Merkeziyetsiz yapılarda herhangi bir otorite söz konusu olmadığı için verilerin fikir birliği içerisinde saklanması, erişilmesi, güncellenmesi ve doğrulanması gerekir.

<span class="mw-page-title-main">Uniswap</span>

Uniswap, kripto para birimlerini takas etmek için kullanılan merkeziyetsiz finans protokolüdür. Uniswap aynı zamanda Uniswap protokolünü oluşturan şirketin de adıdır. Protokolün faaliyeti, akıllı sözleşmeler aracılığıyla Ethereum blok zincirindeki kripto para birimleri arasındaki otomasyonu kolaylaştırmaktır. Ekim 2020 itibarıyla, Uniswap, günlük işlem hacmine göre en büyük merkeziyetsiz borsa ve tüm borsalar içerisinde dördüncü en büyük kripto para borsası olduğu tahmin edilmektedir. Uniswap borsasının Eylül 2021 itibarıyla yaklaşık olarak günlük likit alım satım işlemleri karşılığında 4,7 milyon dolar ortalama işlem ücreti geliri bulunmaktadır.

İlk para arzı teklifi - kripto para birimleri kullanan bir finansman türüdür. Bu yöntem genellikle bir toplu finansman biçimi olarak nitelendirilir ancak kamu yatırımına meyilli olmayan özel bir ICO da mümkündür. Bir ICO'da, yatırımcılara yasal ödeme aracı veya Bitcoin veya Ethereum gibi diğer kripto para birimleri karşılığında spekülatif veya "belirteçler" ("paralar") şeklinde belirli bir miktarda kripto para satışı gerçekleşir. ICO'nun finansman hedefi karşılandığında ve proje başarıyla başlatıldığında, gelecekteki işlevsel para birimi olarak muhtelif belirteçler oluşturulur.

Web3, İnternet'in merkezi olmayan ve genel blok zincirlerine dayalı sürümü için bir fikirdir. Konsept, kripto para taraftarlarının ilgisi ve yüksek profilli teknoloji uzmanları ve şirketlerinin yatırımlarıyla 2020 ve 2021'de popülerlik kazandı.

Avrupa Birliği'nde kripto para birimleriyle ilgili hala ortak düzenleyici bir yasa bulunmamaktadır. Bununla birlikte, Avrupa Birliği içindeki çeşitli yetkililer, kripto para birimlerinin yasal olması için gerekli temel konularında fikir birliği oluşturmak için bir dizi girişimde bulunmuştur.

<span class="mw-page-title-main">Soner Canko</span>

Soner Canko,, Türk iş insanı.

Finansal sistem, borç verenler, yatırımcılar ve borç alanlar gibi finansal piyasa katılımcıları arasında fon alışverişine izin veren sistemdir. Mali sistemler ulusal ve küresel düzeylerde çalışır. Mali kurumlar, karmaşık, yakından ilişkili hizmetlerden, piyasalardan ve yatırımcılar ile borç alanlar arasında verimli ve düzenli bağlantı sağlamayı amaçlayan kurumlardan oluşur. Diğer deyişle, paranın potansiyelini kullanmak ve faydalanmak için fonların gerek duyulduğu yerlere yeniden tahsisinin olduğu finansal ortam (para) mübadelesinin olduğu her yerde finansal sistemler vardır. Bütün bu mekanizmaya finansal sistem denilir.

<span class="mw-page-title-main">Sam Bankman-Fried</span>

Samuel Benjamin Bankman-Fried, Amerikalı girişimci, yatırımcı, eski milyarder ve dolandırıcılık zanlısıdır. Bankman-Fried, FTX adlı kripto para borsası ile Alameda Research olarak bilinen kripto para yatırım şirketinin kurucusu olup, bu kurumlarda CEO'luk yapmıştır. 2022'de FTX'te yaşanan kriz ve FTX'in kripto parası FTT'nin çökmesinin ardından Bankman-Fried, Alameda Research'teki çalışmaların durdurulacağını ve FTX'deki CEO'luk görevinden ayrılacağını açıklamıştır. FTX, Bölüm 11 iflasını açıklamıştır.

<span class="mw-page-title-main">FTX</span>

FTX Trading Ltd., yaygın bilinen adıyla FTX, kripto para borsası ve risk fonu olarak işletilmiş iflas etmiş bir şirkettir. 2019'da kurulmuş borsa Temmuz 2021'de bir milyondan fazla kullanıcıya ulaşmış ve hacme göre üçüncü en büyük kripto para borsası hâline gelmiştir. FTX, Antigua ve Barbuda'da kurulmuş olup, genel merkezi Bahamalar'da yer almaktadır. FTX, ABD'de ikamet eden kişilere açık ayrı bir borsa olan FTX.US ile yakından ilişkilidir.

Düzenlemeleri izleme teknolojisi ya da İngilizce olarak, Regulatory Technology (Regtech), finansal kurumların düzenleyici uyumluluk süreçlerini kolaylaştırmak ve geliştirmek için teknolojik çözümleri kullanma yaklaşımını ifade eder. Bu teknolojik yenilikler, finans sektöründe giderek artan düzenlemelerle başa çıkmak ve uyumluluk süreçlerini daha verimli hale getirmek için kullanılır.

Girişim sermayesi veya risk sermayesi ; bu amaçla kurulan şirketler veya fonlar tarafından yüksek büyüme potansiyeline sahip olduğu düşünülen veya çalışan sayısı, yıllık gelir, faaliyet ölçeği gibi ölçütlerle yüksek büyüme sergileyen, yeni kurulan, erken aşamadaki ve gelişmekte olan şirketlere sağlanan bir özel sermaye finansmanı biçimidir. Girişim sermayesi şirketleri veya fonları, bu erken aşamadaki şirketlere özsermaye veya mülkiyet hissesi karşılığında yatırım yapar. Sermayedarlar, başarılı olmaları beklentisiyle riskli girişim şirketlerini finanse etme riskini üstlenir. Bu şirketler yüksek belirsizlikle karşı karşıya olduğundan, girişim sermayesi yatırımlarının başarısızlık oranları yüksektir. Girişim şirketleri, yenilikçi bir teknolojiye veya iş modeline dayanır ve genellikle bilgi teknolojisi, temiz teknoloji veya biyoteknoloji gibi yüksek teknoloji alanlarındadır.

<span class="mw-page-title-main">Tornado Cash</span> Ethereumda özel işlemler için tamamen merkezi olmayan bir protokol

Tornado Cash, Ethereum Sanal Makinesi uyumlu ağlarda çalışan açık kaynaklı, gözetimsiz, tamamen merkezi olmayan bir kripto para karıştırıcıdır. Bu servis, potansiyel olarak tanımlanabilir veya "lekeli" kripto para fonlarını diğerleriyle karıştırarak, fonun orijinal kaynağına giden izi gizleyen bir hizmet sunar. Bu, tüm işlemlerin varsayılan olarak kamuya açık olduğu EVM ağlarında kullanılan bir gizlilik aracıdır.