İçeriğe atla

Fahrünnisa Fahrettin

Fahrünnisa Fahrettin, Türk yazar.

1920'li yıllarda eser verdi. Eserlerini devrin konuşma ve yazı dili olan Osmanlı Türkçesiyle kaleme almıştır.[1] Eserleri Latin harflerine aktarılmadığı için adı unutulmaya yüz tutan yazarlardandır.[2]

Gerek edebî eserleri gerek söyleşileri ile yaşadığı devirde kadınların maruz kaldığı sıkıntıları dile getirdi. Öykülerinde dramatik bakış açısı hakimken söyleşilerinde realist bakış açısı hakimdi.[1]

Adı, Siyah Gölgeler" adlı oyununu bir duygusal dram örneği olarak "gösteren Metin And tarafından zikredilmiş;[3] bazı tezlerdeki indekslerde yer almış; kadın çalışmalarından bahsedilmiştir ancak uzun süre eserleri tespit edilip Latin harflerine aktarılarak günümüz okurlarına ulaştırılamamıştır.[1] 1922-1923’te Aydede, Peyam-ı Sabah, Akbaba gibi süreli yayınlarda basılan 18 hikayesi, 3 söyleşisi ve bir kitabı olduğu 2019 yılında yayımlanan bir çalışma ile tespit edildi.[1] Peyam Sabah'ta tefrika edilen "Bir Talihsiz Kadının Sergüzeşti" adlı hikayesi, "Talihsiz Bir Kadının Sergüzeşti" adıyla ayrı bir kitap olarak yayımlanmıştır. Yazar bu kitabı "Nezahetperver Muhibbem Prenses Nezahet Hanımefendi’ye İthaf" edilmiştir. "Bir Münzevinin Hayatı" adlı hikâyesini ise Cenap Şahabettin'e ithaf etmiştir.[1]

Yazar, hikâyelerini İstanbul'da kaleme almış; öykülerinin sonuna ismi ile birlikte Kızıltoprak'ı kaydetmiştir.[1] Hikâyelerini genellikle kronolojik bir sıra ile izleyen Fahrünnisa Fahrettin, geriye/geçmişe dönüş, ileriye/geleceğe sıçrama, günlük/hatıra defteri, mektup, gazete-dergi haberi/yazısı, montaj, epigraf tekniklerini kullandı.[1]

Öyküleri
  • Tuzak (1922)
  • Bir Rus Dilberinin Aşkı! (1922)
  • Şişli Kraliçesi (1922)
  • Bayram Hediyesi (1922)
  • Bir Talihsiz Kadının Sergüzeşti (1922)
  • Bir Münzevinin Hayatı (1922)
  • Böyle Şaka Olmaz! (1922)
  • Nezaret Sandalyesi (1922)
  • Selma’nın Gözleri İçin (1922)
  • Kurbanlık Kadın (1922)
  • Zehirli Çiçekler (1922)
  • Bir Lale, Bir Piyale (1922)
  • Al Yaşmaklı Çengiler (1922)
  • Haliç’in Altın Sahillerinde (1922)
  • İnkisar-ı Hayal (1922)
  • Kumardan Sonra (1922)
  • İki İnkisar-ı Hayal (1923)

Listelenen eserler 1922-1923 tarihli eserlerdir. Bu eserler sosyal ve siyasal hayat ile ilgili dönem koşullarını gözler önüne sermektedir. Fahrünnisa Fahrettin, bu eserlerinde kadınların yaşadığı sorunlar, mülteciler, erkeklerin durumu gibi konuları ele alarak dönemin sosyal hayatını etkileyen önemli olayları aydınlatmaktadır.[1]

Kaynakça

  1. ^ a b c d e f g h Özlük, Nuran. "Kadın Yazarlarımızdan Fahrünnisa Fahrettin'in Hikâyeleri" (PDF). YediGeceKitapları, Şubat 2019. 4 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Haziran 2021. 
  2. ^ Altuğ, F. (2021). İzdivaçlar İttifaklar ve İhtilaflar - Kadınların Hafızası. İstanbul: Turkuvaz Kitap.
  3. ^ Töre, Enver. "Türk Tiyatrosu'nun Kaynakları". 11 Nisan 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Haziran 2021. 

İlgili Araştırma Makaleleri

Mizah ya da gülmece, hayatın güldürücü yönünü ortaya çıkaran sanat türüdür. İnsanı gülmeye sevk eden resim, karikatür, konuşma ve yazı sanatıdır. Mizah eserleri sadece şaka, güldürme maksadıyla söylenip, yazılıp, çizilmediği gibi belli fikirleri ifade etmek için de ortaya konulabilir.

<span class="mw-page-title-main">Jorge Luis Borges</span> Arjantinli yazar (1899-1986)

Jorge Francisco Isidoro Luis Borges Acevedo, Arjantinli öykü, deneme yazarı, şair ve çevirmen. En önemli eserleri arasında 1940'larda yayınlamış Ficciones ve rüya, labirent, indeterminizm, sonsuzluk, ayna ve mitolojik motifleri ihtiva eden Alef yer alır. Eserleri, felsefe literatürünü ve fantezi türünü etkilemiştir, 20. yüzyıl Latin Amerika literatüründe Büyülü gerçekçilik akımını önemli ölçüde etkilemiştir. Büyülü gerçekçilik akımının önde gelen isimlerindendir ve gerçeküstücülük konusunda yazdığı denemeleri ile ünlüdür.

<span class="mw-page-title-main">Peyami Safa</span> Türk yazar ve gazeteci

Peyami Safa, Türk yazar ve gazeteci. Dokuzuncu Hariciye Koğuşu, Matmazel Noraliya'nın Koltuğu ve Yalnızız gibi psikolojik türdeki eserleriyle Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatında ön plana çıktı. Yaşamı ve fikrî hayatındaki değişimlerini eserlerine de yansıttı. Server Bedi takma adıyla birçok roman kaleme aldı. Cingöz Recai tiplemesini Fransız yazar Maurice Leblanc'ın Arsen Lüpen karakterinden esinlenerek yarattı. Aynı zamanda çeşitli kurumlarda gazetecilik mesleğini sürdürdü ve ağabeyi İlhami Safa ile birlikte Kültür Haftası gibi çeşitli dergiler çıkardı.

<span class="mw-page-title-main">Hikâye</span> gerçek ya da tasarlanmış olayları ilgiyi çekecek bir biçimde anlatan, genellikle beş on sayfadan oluşan düzyazı türü

Hikâye ya da öykü, gerçek ya da gerçeğe yakın bir olayı aktaran kısa, düzyazı şeklindeki anlatıdır. Kısa oluşu, yalın bir olay örgüsüne sahip olması, genellikle önemli bir olay ya da sahne aracılığıyla tek ve yoğun bir etki uyandırması ve az sayıda karaktere yer vermesiyle roman ve diğer anlatım türlerinden ayrılır.

<span class="mw-page-title-main">Necati Cumalı</span> Türk yazar ve şair (1921-2001)

Necati Cumalı, Türk yazar, şair.

<span class="mw-page-title-main">Selim İleri</span> Türk yazar, senarist, eleştirmen

Ali Selim İleri, Türk yazar, senarist, eleştirmen.

<span class="mw-page-title-main">Murathan Mungan</span> Türk yazar

Murathan Mungan, Türk yazar, oyun yazarı ve şairdir.

<span class="mw-page-title-main">Aleksey Nikolayeviç Tolstoy</span>

Aleksey Nikolayeviç Tolstoy, Rus şair, roman ve oyun yazarı ve Sovyetler Birliği Bilimler Akademisi üyesi.

<span class="mw-page-title-main">Füruzan</span> Türk yazar (1932–2024)

Füruzan doğum adı ile Feruze Çerçi, Türk yazar, senarist ve yönetmen.

<span class="mw-page-title-main">D. H. Lawrence</span> İngiliz, romancı, şair ve deneme yazarı (1885–1930)

David Herbert Richards Lawrence, İngiliz, romancı, şair ve deneme yazarıdır.

<i>Semaver</i> (kitap)

Semaver, Türk yazar Sait Faik Abasıyanık'ın Nisan 1936'da yayınlanan ilk kitabı. Eser, Sait Faik'in babasının maddi yardımıyla basılabilmiştir. Kitap, daha sonraki yıllarda Varlık Yayınları tarafından pek çok kez yayınlandı. Faik, bu kitabına ilk yazdığı öykü olan İpekli Mendil'i de aldı.

<i>Benjamin Buttonın Tuhaf Hikayesi</i>

Benjamin Button'ın Tuhaf Hikâyesi Amerikalı yazar F. Scott Fitzgerald'ın ilk kez 1921 tarihinde Colliers dergisinde yayımlanan kısa hikâyesinin adıdır. Özgün adı The Curious Case of Benjamin Button olan öykü 1922'de ABD'de Tales of the Jazz Age adlı kitabın içinde Fitzgerald'ın diğer öyküleriyle birlikte yayımlanmıştır. Bu kitap zaman zaman The Curious Case of Benjamin Button and Other Jazz Age Stories adı altında yeni baskılar yapmıştır.

<i>Adı Vasfiye</i> film

Adı Vasfiye, başrolünde Müjde Ar'ın rol aldığı 1985 yapımı Atıf Yılmaz filmi.

<i>Son Eseri</i> Halide Edib Adıvarın yazdığı ve 1913 yılında tefrika edilen bir aşk romanı

Son Eseri, Halide Edib Adıvar'ın yazdığı ve1913 yılında tefrika edilen bir aşk romanıdır.

Peyami Safa kronolojisi, Türk yazar ve gazeteci Peyami Safa'nın yıllara göre verilmiş yaşamını içerir. Kronoloji Beşir Ayvazoğlu'nun Peyami Safa hakkındaki eserinin kaynak alınmasıyla oluşturulmuştur. Tarih ve olaylar için ayrıntılı kaynaklar Peyami Safa maddesinde verilmiştir.

Türk edebiyatı'nda hem sözlü hem yazılı, manzum ve mensur hikâye geleneğine sahip olmasına rağmen Tanzimat'tan sonra farklı yapısal özellikler taşıyan bir anlatı türü olarak yeni bir hikâye tarzı oluşmuştur. Giritli Ali Aziz Efendi tarafından 1796-97'de yazılan ve ilk defa 1852 tarihinde basılan Muhayyelât, Batı tesiri olmadan gerçekçi anlatıma olan yakınlığı noktasında modern Türk hikâyesinin başlangıcı sayılmaktadır. Bunun dışında, XIX. yüzyılda basımları yapılarak yaygınlık kazanmış olan meddah hikâyeleri "yeni hikâyeye" zemin hazırlayan eserler olarak görülmektedir. 1875-1890 yılları arasında Ahmed Midhat Efendi'nin devam eden Letâif-i Rivâyât serisinin dışında Mehmet Celal'in Venüs, Cemile gibi uzun hikâyeleri ile Nabizâde Nâzım'ın ilk dönem hikâyeleri bulunmaktadır. Samipaşazade Sezai'nin Küçük Şeyler adlı eseri Türk edebiyatında modern anlamda kısa hikâyenin başlangıcı kabul edilmektedir. Halid Ziya Uşaklıgil'in 1888'de yazdığı Bir Muhtıranın Son Yaprakları ile Bir İzdivacın Tarih-i Muaşakası adlı çalışmaları Avrupaî tarzda ilk hikâyeler kabul edilmektedir.

<i>Muhayyelât</i> Osmanlı yazarı Giritli Ali Aziz Efendinin 1797de yazdığı, 1852de basılan eseri

Muhayyelât, Muhayyelât-ı Ledünni-i İlahi-i Giridî Ali Aziz Efendi ya da Muhayyelât-ı Aziz Efendi, Giritli Ali Aziz Efendi'nin 18. yüzyıl sonunda yazdığı ve ilk baskısı 1852 yılında yapılan fantastik bir eser.

Emin Nihat Bey Türk yazar. Uzun zamana kadar hayatı hakkında pek bilgi bulunmazken Selim İleri'nin yazdığı bir yazıyla yazarın hayatı öğrenilmiştir. Yazmış olduğu Müsameretname, Türk hikâyeciliğinin ilk örneklerinden biri sayılmaktadır. "Nihat", memurluk yaptığı dönemde kullandığı mahlasıdır.

<i>Müsâmeretnâme</i> Emin Nihat Beyin kaleme aldığı hikâye kitabı

Müsâmeretnâme, Emin Nihat Bey tarafından yazılmış ve Türk hikâyeciliğinin ilk örneklerinden biri olarak kabul edilen eserdir. 1871-1875 yılları arasında yayımlanan ve toplamda yedi hikâyeden oluşan eser, kış gecelerinde bir araya gelen dostların iyi vakit geçirmek ve eğlenmek üzere gençliklerinde başlarından geçenlerle ilgili anlatımlarına dayanmaktadır. Müsâmeretnâme hakkında ilk değerlendirmeleri Ahmet Hamdi Tanpınar XIX. Asır Türk Edebiyatı Tarihi adlı çalışmasında yapmıştır. Mustafa Uzun eseri sadeleştirerek Gece Hikâyeleri: Müsâmeretnâme adıyla günümüz Türkçesine çevirmiştir; bugüne kadar yeni harflere birden fazla aktarımı yapılmıştır. Çerçeve anlatının kullanıldığı Müsâmeretnâme'de Decameron ile Binbir Gece Masalları'ndan izler mevcuttur.

<i>Küçük Şeyler</i> Samipaşazade Sezainin 1891de yayımlanan hikâye kitabı

Küçük Şeyler, Samipaşazade Sezai'nin 1891'de yayımlanan hikâye kitabıdır. Kısa hikâyenin, Batı edebiyatındaki hikâyelerle benzer özellikler gösteren Türk edebiyatındaki ilk örneği olarak kabul edilmektedir. Edebiyat tarihçilerinin kısa değerlendirmeleri dışında pek fazla dikkat çekmemiş, ilk baskısından sonra bir daha basılma imkânı bulamamıştır. Yeni harflerle de ayrı bir basımı yapılmamış, yazarın bütün eserlerini bir araya toplayan Zeynep Kerman tarafından okuyucuya ulaştırılmıştır. Günümüzde farklı yayınevleri tarafından günümüz Türkçesiyle Küçük Şeyler adıyla yayımlanmaktadır. Eserin 1891 tarihli Matbaa-i Ebüzziya basımı nüshası İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı'nda yer almaktadır.