İçeriğe atla

Evangelistarium

Hamsin Yortusu, Codex Egberti

Evangelistarium (Latince çoğulu Evangelistaria) ya da Evangeliarium, Katolik ve Doğu Ortodoks Kiliselerinde kullanılan bir litürjik kitap. Evangelistariumlar içerisinde kilise yılına uygun olarak önemli günlerde okunmak üzere incillerden alınmış perikop adı verilen kupleleri barındırmaktadırlar.

Hristiyan ibadeti olan litürji önceleri lectio continua adı verilen Kitâb-ı Mukaddes metninin tamamının okunmasından ibaretti. Zamanla Kutsal Kitap içerisinde hangi bölümlerin okunması gerektiğine dair listeler (capitula evangeliorum) oluşturulmaya başladı. İlk olarak bu bölümlerin numaraları listelenirken, zamanla bu bölümler de ayrı şekilde yazılmaya başladı. Bu sayede MS 5. yüzyılda tüm Kutsal Kitap'ı okuma geleneği yerini perikop adı verilen bu kuplelerin okunmasına bıraktı. Bu gelenek yerleşince, bilhassa 7. yüzyıldan itibaren perikopların yazıldığı evangelistariumlar değerli materyaller üzerine yazılmaya ve renkli figürler ile süslenmeye başlandı.

Evangelistarium listesi

ResimAdıTarihiÜretim yeriNotlarİçinde bulunduğu kurum
Godescalc Evangelistariumu781 ila 783 arası Aachen (?) altın ve gümüş rengi mürekkep ile mor renginde değerli bir parşömen üzerine yazılmıştır. Paris, Bibliothèque nationale, Ms. nouv. acq. lat. 1203
Bir evangelistarium fragmanı 867ReimsDüsseldorf, Universitäts- und Landesbibliothek, B. 113
Reichenauer Evangelistariumu 970 Reichenauer Malschule Leipzig, Stadtbibliothek, Ms. CXC
Poussay Evangelistariumu 970–990 Reichenau Paris, Bibliothèque nationale de France, Ms. lat. 10514
Gero-Codex 975Reichenau Darmstadt, Hessische Universitäts- und Landesbibliothek, Hs 1948
Codex Egberti 980–993 Trier ya da Reichenau Başpiskopos Trierli Egbert tarafından yaptırılmıştır Trier, Stadtbibliothek, Cod. 24
Seeoner Evangelistarium 1002/1014 Seeon Manastırı Bamberg, Staatsbibliothek, Msc. Bibl. 95
Uta-Codex 11. yüzyılın başları Regensburg Münih, Bavyera Devlet Kütüphanesi, Clm 13601
Codex Assemanianus 11. yüzyılın başları Makedonya, Ohri Okulu Kilise Slavcası dilinde yazılmıştır. Roma, Vatikan Kütüphanesi, Cod. Slav. 3
II. Heinrich Evangelistariumu 1007/1012 Reichenau II. Heinrich tarafından Bamberg Katedrali için yaptırılmıştır. Münih, Bayerische Staatsbibliothek, Clm 4452
III. Heinrich Evangelistariumu 1039 - 1043 EchternachIII. Heinrich tarafından yaptırılmıştır. Staats- und Universitätsbibliothek Bremen, Ms. b 21
Codex Aureus Pultoviensis 11. yüzyılın ikinci yarısı PragKrakow, Czartoryski-Museum, Ms. 1207
Codex aureus Gnesnensis 11. yüzyılın ikinci yarısı Prag Gniezno, Başpiskoposluk Arşivi
Codex Vyssegradensis 1085 öncesi Prag II. Vratislav'ın taç giyme töreni vesilesiyle yaptırılmıştır. Prag, National- und Universitätsbibliothek, Cod. XIV, A 13
Archangelsk Evangelistariumu 1092 Nowgorod? Kilise Slavcası dilinde yazılmıştır. Moskova, Rusya Milli Kütüphanesi
Wraza Evangelistariumu 13. yy Nowgorod? Sofya, Kiril und Metod Ulusal Kütüphanesi
Lauryschawa Evangelistariumu 1329 Lauryschawa Manastırı, LitvanyaKilise Slavcası dilinde yazılmıştır. Kraków, Czartoryski Müzesi

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Yahudilik</span> tek tanrılı etnik bir İbrahimî din

Yahudilik, Yahudi milletinin kolektif inancını, kültürünü, hukukî kurallarını ve medeniyetini içeren etnik bir dindir. İlk İbrahimî din olmasının yanı sıra insanlık tarihindeki en eski dinler arasında da yer alan Yahudilik, monoteizm temelli dinlerin ilk örneğidir. Yahudilik, riayetkâr Yahudiler tarafından "Avraham'ın YHVH ile yaptıkları sözleşmenin bir ifadesi" olarak yorumlanır. Geniş metinleri ve uygulamaları, çeşitli teolojik pozisyonları ve örgütlenme biçimlerini kapsayan Yahudilik, bir İbrani felsefi görüşü olmakla birlikte aynı zamanda bir dünya görüşüdür. Torah, Tanah'ın bir parçasıdır ve Midraş ile Talmud gibi ikincil metinlerle birlikte temsil edilen tamamlayıcı bir sözlü geleneğin parçasıdır. Dünya çapındaki toplam 14 ila 15 milyon takipçisi ile Yahudilik, en büyük onuncu dindir.

<span class="mw-page-title-main">Tevrat</span> Tanahın ilk beş kitabı

Tevrat, İbrani Kutsal Kitabı'nın ilk beş kitabının, yani Tekvin, Çıkış, Levililer, Sayılar ve Tesniye kitaplarının derlemesidir.

<span class="mw-page-title-main">Eski Ahit</span> Kitâb-ı Mukaddesin ilk kısmı

Eski Ahit veya Eski Antlaşma, Kutsal Kitap'ın İbranice kaleme alınmış olan ilk kısmına Hristiyanların verdiği isimdir. Yahudilerin Tanah ve Müslümanların Tevrat ve Zebur olarak kabul ettikleri kitapları içinde barındırır. Kutsal Kitap'ın birinci yüzyılda Grekçe kaleme alınan yazılarına "Yeni Ahit" adı verildi. İnançlı Yahudilerce "Yeni Ahit" kabul edilmez. Toplam 39 bölümden oluşur. Eski Ahit; Tevrat, Tarihsel Kitaplar, Şiirsel Kitaplar, Peygamberlik Kitapları olarak 4 temel bölüme ayrılır.

<span class="mw-page-title-main">Hristiyanlık</span> tek tanrılı İbrahimî bir din

Hristiyanlık, Nasıralı İsa'nın yaşamına, öğretilerine ve vaazlarına dayanan, tek Tanrılı İbrahimî bir dindir. Günümüzde Hristiyanlık, dünya nüfusunun yaklaşık %30,1'ini oluşturmaktadır ve 2,4 milyarı aşkın takipçisi ile dünyanın en kalabalık dinidir. Takipçilerine, "Mesihçi" anlamına gelen Hristiyan veya Nasıralı İsa'ya ithafen İsevi veya Nasrani denir. Kitâb-ı Mukaddes'e inanan takipçileri, Yahudi metni olan Tanah'ta kehanet edilen İsa'nın Mesih olarak gelişinin bir Yeni Ahit olduğuna inanırlar.

<span class="mw-page-title-main">Kitâb-ı Mukaddes</span> Yahudiliğin ve Hristiyanlığın kutsal metinlerini oluşturan kitapların kanonik bir koleksiyonu

Kitâb-ı Mukaddes, Mukaddes Kitap veya Kutsal Kitap, Eski Ahit ve Yeni Ahit'i kapsayan, Hristiyan inanışının temelini oluşturan ve Hristiyanlarca kutsal sayılan kitaptır.

<span class="mw-page-title-main">Rigveda</span>

Rigveda veya Rig Veda, Vedik Sanskrit ilahilerinin (sūktas) eski bir Hint koleksiyonudur. Vedalar olarak bilinen dört kutsal kanonik Hindu metninden (śruti) biridir. Bugün pek çok Shakha'dan Śakalya Shakha olmak üzere yalnızca biri hayatta kaldı. Geri kalan Shakha'larda bulunan içeriklerin çoğu artık kaybolmuştur veya halka açık şekilde mevcut değildir.

Mişnah/Mişna, Yahudilik'in medenî ve ceza hukuku olan Talmud'un ilk bölümüdür. Sözlü kanunlar ilk olarak Haham Yehuda HaNasi tarafından derlenmiş ve Mişna (משנה) adı verilmiştir. Mişna İbranice Şana kökünden gelir bu tekrarlayarak belleme anlamındadır. Mişnalar İbranice kaleme alınmıştır.

Kökten dincilik, genellikle dinî esaslı aslî kaidelere geri dönme talebiyle kendini belli eden ve bu kaidelere katı bir biçimde bağlı olan, diğer görüşlere karşı toleranssız ve laiklik karşıtı dinî hareket veya bakış açısı. Kökten dincilik, genellikle dinî tabiattaki bir dizi kurala sıkı sıkıya bağlı, çağdaş, sosyal ve siyâsî yaşam ile ilgili üzerinde uzlaşılmış prensiplere karşı tepkisi olan inancı belirtir.

<span class="mw-page-title-main">Markos İncili</span> Yeni Ahitin ikinci bölümü

Markos İncili, Kutsal Kitap dizisine ait olan kanonik bir kitaptır. Yunanca Kutsal Yazıların ya da Yeni Ahdin ikinci kitabıdır. Bu incilin Markos adlı bir adam tarafından yazıldığı genellikle kabul edilir. Markos'un bölümleri ve konuları vardır.

<span class="mw-page-title-main">Yuhanna İncili</span> Yeni Ahitin dördüncü bölümü

Yuhanna İncili, Kutsal Kitap dizisine ait olan bir kitaptır. Yunanca Kutsal Yazıların ya da Yeni Ahdin dört kanonik incillerden sonuncusudur. Bu incilin Yuhanna adlı bir adam tarafından yazıldığı genellikle kabul edilir.

Anglikanizm, İngiltere'nin resmî kilisesi olan İngiltere Kilisesi'ne has ilke, doktrin ve kurumlar. İngiltere Kralı VIII. Henry'nin kurduğu bir Hristiyan mezhebidir. İngiliz Reformu, Katoliklik ve Protestanlık arasında bir orta yol olarak görüldüğü için Latince Via Media olarak adlandırılmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Yaratılış Kitabı</span> Kutsal Kitapın ilk kitabı

Yaratılış Kitabı, Tanah'ın ve Hristiyan Eski Ahit'inin ilk kitabıdır. Yahudilik ve Hristiyanlık geleneklerinde her şeyin başlangıcını; insanlığın erken tarihini, İsrailoğullarının atalarını ve Yahudi milletinin asıllarını açıklayan bir kitap olarak görülür.

Sünnet veya Sünnet-i Seniyye, tarz, yol anlamına gelen bir İslamî terimidir. Muhammed'in farz olarak tanımlanan Kur’an emirleri dışındaki davranışları ve herhangi bir konuda söylemiş olduğuna inanılan söz, fiil (eylem) ve takrirlerine verilen addır. Fıkıh'ta Ef'âl-i mükellefîn'den sayılır.

<span class="mw-page-title-main">Kudüs Tapınağı</span>

Kudüs Tapınağı ya da Kutsal Tapınak, Kudüs'ün Eski Şehrindeki Moria Tepesi'nde bulunan ve Yahudilerce kutsal sayılan tapınak. Birinci Tapınak, Kral Süleyman tarafından M.Ö. 960 dolaylarında kurulmuş ve Nabukadnesar yönetimindeki Babilliler tarafından M.Ö. 586'da yıkılmıştır. İkinci Tapınak ise, M.Ö. 520 dolaylarında açılmış ve Titus tarafından yönetilen Romalılar tarafından 70'te yıkılmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Popol Vuh</span>

Popol-Vuh, Mayaların Klasik Kiçece kaleme alınan kutsal kitabıdır. Adı "zamanların kitabı" ya da "olayların kitabı" anlamına gelen Popol-Vuh, Mayalarda kadim zamanlardan beri aktarılagelmiş sözlü geleneğin yazıya geçirilmesiyle oluşmuştur. 18. yüzyılda rahip Francisco Ximenez tarafından İspanyolcaya çevrilmiştir. Kitapta Evren, tanrı, Evren'in oluşumu, Dünya çağları, Evren'deki ilkeler, inisiyasyon vs. hakkındaki bilgiler sembolik bir anlatımla sunulur.

<span class="mw-page-title-main">Yehova</span> יהוה (YHVH)nin Adonayın sesli harfleriyle transliterasyonlarından biri

Yehova/Yehovah, Tanah'ta bahsi geçen Tanrı'nın adının (יְהֹוה) olası bir telaffuz şeklidir. İsmin orijinali İbranice 4 adet sessiz harften oluşur ve orijinal İbranice metinlerde 6 bin 828 defa YHVH kullanımı yer alır.

<span class="mw-page-title-main">İşaya</span> Peygamber

İşaya, Tanah'ta Yeşaya ismiyle bahsolunan bir peygamberdir. Adı "Yehova'nın kurtuluşu" anlamına gelir. Daha çok Ahaz'ın ve Hezekiya'nın hükümdarlıkları sırasında faaliyet gösterdi. Bu dönem Asurluların yükseliş dönemine rastlamaktadır. Samarra'nın yıkılışına tanık oldu. Vaazlarının ana düşüncesi, Tanrı'nın kutsal olduğu, İsrailoğullarının da onun gibi kutsal olmaları gerektiğidir. İşaya, paganlıkla karışan Yahudi geleneğini yerdi, paganlığın etkisinden korktuğu için yabancılarla ilişki kurmayı yasakladı. Yehova'nın şartlarını kabul edenlerin başında, Davud'un soyundan gelen mesih kral Emmanuel'in yer alacağı yarının ülkesini kurabileceklerini söyledi.

<span class="mw-page-title-main">Kutsal Cuma</span> Hristiyanların İsa Mesihin çarmıha gerilişini ve Golgothada ölüşünü andıkları dini gün

Kutsal Cuma, dünya genelindeki Hristiyanların İsa'nın çarmıha gerilişini ve Golgota'da ölüşünü andıkları dini gündür. Triduum'un parçası olan Kutsal Hafta'da Paskalya Pazarı'ndan önceki cumaya denk gelen Kutsal Cuma, Musevilerin Hamursuz Bayramı ile çakışabilir. Hayırlı Cuma, Büyük Cuma veya Paskalya Cuması olarak da bilinir; ancak Paskalya Cuması aslında Paskalya Haftası'ndaki cumadır; Kutsal Cuma ise, Paskalya Haftası'ndan önceki haftanın cuma günüdür.

<span class="mw-page-title-main">2. Petrus</span> Katolik mektup

2. Petrus ya da Petrus'un İkinci Mektubu olarak adlandırılan bu kitap, Yeni Ahit'in katolik mektuplarından birisidir. Hristiyanlarca, On İki Havari ya da elçiden birisi olan Petrus tarafından yazıldığına inanılır. Mektubun temel odak noktası, okuyucularını yanlış öğretilerden korumak ve onları bu yönde uyarmaktır.

<span class="mw-page-title-main">Papirüs Nash</span> İbranice Yahudi el yazması

Nash Papirüsü, Kutsal Kitap'ın İbranice metninin eski bir el yazmasıdır. Dört fragmandan oluşan bu papirüs İbranice metnin yalnızca 24 satırını içerip eni 7,5 boyu 12,5 cm büyüklüğündedir.