İçeriğe atla

Ev kırlangıcı

Ev kırlangıcı
Zaman zaman ürediği İzlanda'da uçan ev kırlangıcı.
Şakıma kaydı Ceredigion, Wales
Korunma durumu

Asgari endişe altında (IUCN 3.1)[2]
Biyolojik sınıflandırma Bu sınıflandırmayı düzenle
Âlem:Animalia
Şube:Chordata
Sınıf:Aves
Takım:Passeriformes
Familya:Hirundinidae
Cins:Delichon
Tür: D. urbicum[1]
İkili adlandırma
Delichon urbicum[1]
Linnaeus, 1758
Dağılım      Üreme dağılımı     Kış dağılımı
Delichon urbicum

Ev kırlangıcı (Delichon urbicum),[1] kırlangıçgiller (Hirundinidae) familyasından göçmen bir kırlangıç türüdür. Avrupa, Kuzey Afrika ve ılıman Asya bölgelerinde ürer; kışları ise Sahraaltı Afrika'ya ve tropikal Asya bölgelerine göçer. Uçarken yakaladığı böceklerle beslenir dolayısıyla böceklerin çok bulunduğu iklimlerin olduğu yerlere göç eder. Başı ve üst tüyleri mavidir, kuyruksokumu ve alt tüyleri ise beyazdır. Hem açık alanlarda hem de insanların yaşadığı yerlerde bulunur. Doğu ve güney Asya bölgelerine endemik olan Delichon cinsinin diğer iki türüne benzer özelliklere sahiptir. Kabul edilmiş iki alt türü vardır.[3]

Ev kırlangıcının hem bilimsel hem konuşma dilindeki adı insan tarafından yapılan yapıları kullanmasından gelmektedir. Binaların saçakları altında kapalı kap şeklinde çamurdan yuvalar yapar ve genellikle koloniler şeklinde bulunurlar. Yuvaların altında kuş pislikleri sorun yaratabilmektedir.[3]

Delice doğan (Falco subbuteo) tarafından avlanır ve diğer benzer kuşlarda olduğu gibi iç parazitlerden ve pire ile kenelerden muzdariptir. Ancak çok geniş dağılımı ve yüksek populasyonu nedeniyle genel olarak türü tehdit altında değildir.[4]

Taksonomi

Ev kırlangıcı ilk olarak Linnaeus tarafından 1758 yılında Systema Naturae adlı eserinde Hirundo urbica[5] olarak tanımlanmıştır ancak şu anda bulunduğu Delichon cinsi içine Thomas Horsfield ve Frederic Moore tarafından 1854 yılında geçirilmiştir.[6] Delichon, Grekçe 'kırlangıç' anlamına gelen χελιδών (chelīdōn) kelimesinin bir anagramıdır.[7] Tür adı urbicum (2004 yılına kadar Latince gramerin yanlış anlaşılmasından ötürü urbica) Latince 'şehirden' anlamına gelmektedir.[1]

Delichon cinsi, kır kırlangıcı cinsi olan Hirundo cinsinden yakın zamanda ayrılmıştır. Bu cinsteki üç tür de mavi üst tüyler, kontrast oluşturan beyaz kıç ve alt tüyler ile benzer görünüşe sahiptir. Geçmişte, ev kırlangıcı, orta ve doğu Asya dağlarında üreyen ve Güneydoğu Asya'da kışlayan Delichon dasypus ile aynı tür olarak sınıflandırılmıştır. Aynı zamanda güney Asya dağlarında yerleşik olarak yaşayan Delichon nipalense türüne de çok benzemektedir. Üç tür de birbirine benzese de yalnızca Delichon urbicum saf beyaz kuyruksokumu ve alt tüylere sahiptir.[3]

Ev kırlangıcının iki coğrafi alt türü bulunur. Batıda bulunan D. u. urbicum ve doğuda bulunan D. u. lagopodum. Bu alt türler Alman zoolog Peter Simon Pallas tarafından 1811'de tanımlanmıştır. Akdeniz bölgesinden meridionalis gibi diğer ırklar da tanımlanmıştır ancak ana türden olan farklılıkların ırk ayrımını gerektirmeyecek kadar az olması sonucu geçerli değildir.[3]

Özellikleri

Ev kırlangıcı, Nederlandsche Vogelen, 1750

Erişkin ev kırlangıcının batıda yaşayan ırkının ortalama uzunluğu 13 cm, kanat genişliği 26–29 cm, ortalama ağırlığı 18,3 gramdır. Tepe ve sırt kısmı parlak çelik mavisidir, sırt kısmındaki mavilik kuyruk sokumuna gelmeden bir bantla sona erer. Kuyruksokumu ve göğüs kısmı bembeyazdır. Kanatlar kahverengi uzun ve sivri; kuyruk çatallıdır. Kısa bacakları, beyaz tüylerle kaplıdır. Gagası küçük ve siyah, gözleri kahverengidir. Ayak parmakları ve ayağının tüysüz bölgeleri pembedir. Her iki cins de benzer dış görünüşe sahiptir. Genç kuşlar duman grisi rengindedir ve ve kanat tüylerinin uçları ve kenarları beyaz renkli olabilir. Doğuda yaşayan D. u. lagopodum ırkı batıda yaşayan ırktan, beyaz kuyruksokumunun kuyruğun daha ötesine kadar uzamasıyla ayrılır. Ayrıca kuyruk çatalının boyu D. u. urbicum ile D. dasypus arasındadır.[3]

Ev kırlangıcının uçarken çok belirgin olarak görülen bembeyaz kuyruksokumu ve alt tüyleri, Palearktik biyocoğrafik bölgesinde yaygın olarak bulunan kır kırlangıcı (Hirundo rustica), kum kırlangıcı (Riparia riparia) ve kızıl kırlangıç (Cecropis daurica) gibi diğer kırlangıç türlerinden ayrılmasına olanak sağlar. Afrika'da Pseudhirundo griseopyga türü ile karışması mümkün olsa da bu türün kuyruksokumu gri, alt tüyleri beyazımsıdır ve kuyrukları uzun ve derin çatallıdır.[3] Ev kırlangıcı saniyede 5,3 kanat çırpışıyla uçar. Bu hız saniyede 4,4 kanat çırpışıyla uçan kır kırlangıcından daha fazladır.[8] Ancak 11 m•s−1'lik uçuş hızı kırlangıçlar için tipiktir.[9]

Ev kırlangıcı, özellikle üreme döneminde kolonilerde çok gürültü çıkaran bir kuştur. Yıl boyunca erkek melodik cıvıltılardan oluşan yumuşak bir sese sahiptir. Kışlaklarda da kullanılan temas çağrısı sert bir çirrrp sesi, alarm çağrısı da tiz ziip sesidir.[10][11]

Yaşam şekli

Ev kırlangıçları diğer kırlangıç türlerinden birkaç gün sonra Avrupa'ya varır. Bu genellikle Nisan ayına denk gelir. Sabit olarak önceki yıl inşa ettikleri yuvalara geri dönerler ve yuvayı onarır veya yeni bir tanesini yuvanın yakınına yaparlar. Kırlangıçların ilkbahar ve sonbaharda yaptığı göçlerde uğrak yerleri farklıdır. Ötüşü "Z" biçiminde ıslıklı bir cıvıltıdır.

Ev ve binalar olmadan önce bu kuşlar uçurum ve mağaralarda yuva yapardı; ama hala uçurum kenarlarında yuva kuran kolonilere rastlanılmaktadır.

Dağılımı

Ev kırlangıcı, Avrupa'daki yayılış sahasında kır kırlangıcıyla birlikte görülür ve kışı tropik Afrika'da geçirirler.

Dış bağlantılar

Kaynakça

  1. ^ a b c Sangster, George; Collinson, J. Martin; Helbig, Andreas J; Knox, Alan G; Parkin, David T. (2004). "Taxonomic recommendations for British birds: second report" (PDF). Ibis. Cilt 146. s. 153–157. 1 Mart 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 28 Mayıs 2012. (İngilizce)
  2. ^ BirdLife International (2012). "Delichon urbicum". IUCN Red List of Threatened Species. 2012: e.T22712477A38588470. doi:10.2305/IUCN.UK.2017-3.RLTS.T103811886A118748864.en. 
  3. ^ a b c d e f Turner, Angela K (1989). Swallows & Martins: an identification guide and handbook. Boston, Massachusetts, US: Houghton Mifflin. s. 226–233. ISBN 0-395-51174-7. (İngilizce)
  4. ^ "Northern House-martin - BirdLife Species Factsheet". BirdLife International. 11 Ekim 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Mayıs 2012.  (İngilizce)
  5. ^ Linnaeus, C (1758). Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata (Latince). Holmiae. (Laurentii Salvii). s. 192. H. rectricibus immaculatis, dorso nîgro-caerulescente 
  6. ^ "ITIS Standard Report Page: Delichon". The Integrated Taxonomic Information System (ITIS). 8 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Mayıs 2012. (İngilizce)
  7. ^ "House Martin Delichon urbicum (Linnaeus, 1758)". Bird facts. British Trust for Ornithology. 31 Mayıs 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Mayıs 2012. (İngilizce)
  8. ^ Liechti, Felix (15 Ağustos 2002). "Wingbeat frequency of barn swallows and house martins: a comparison between free flight and wind tunnel experiments". The Journal of Experimental Biology. 205 (16). The Company of Biologists. ss. 2461-2467. PMID 12124369. 15 Ağustos 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Mayıs 2012. (İngilizce)
  9. ^ Bruderer, Bruno (2001). "Flight characteristics of birds: 1. radar measurements of speeds" (PDF). Ibis. 143 (2). ss. 178-204. doi:10.1111/j.1474-919X.2001.tb04475.x. 7 Temmuz 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 28 Mayıs 2012. (İngilizce)
  10. ^ Snow, David (1998). The Birds of the Western Palearctic concise edition (2 volumes). Oxford: Oxford University Press. ss. 1066-1069. ISBN 0-19-854099-X. (İngilizce)
  11. ^ Sinclair, Ian (2002). SASOL Birds of Southern Africa. Struik. s. 296. ISBN 1-86872-721-1. (İngilizce)

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Ağaç serçesi</span> Ilıman bölgede üreyen bir serçe türü

Ağaç serçesi, serçegiller (Passeridae) familyasından Avrasya ve Güneydoğu Asya'nın ılıman çoğu bölgesinde üreyen bir serçe türü. Orman serçesi ya da dağ serçesi de denir. Doğal olarak bulunduğu bölgenin dışında bulunan bazı bölgelere de sokulmuş bir kuş türüdür. Birbirine benzeyen erkek ve dişinin tepesi ve ensesi kızıl kahverengi, göğsündeki siyah leke küçüktür. Ayrıca beyaz yanaklarında da birer siyah benek bulunur. Alt türleri arasında farklılık çok azdır.

<span class="mw-page-title-main">Kırlangıç</span>

Kırlangıç, kırlangıçgiller (Hirundinidae) familyasını oluşturan kuş türlerinin ortak adı.

<span class="mw-page-title-main">Bayağı çalı kuşu</span> çalı kuşugiller (Regulidae) familyasından kuş türü

Bayağı çalı kuşu, çalı kuşugiller (Regulidae) familyasından, Avrupa ve Asya'nın her yanında rastlanan bir çalı kuşu türü. Altın rengi sorgucu nedeniyle Avrupa folklorunda "kuşların kralı" olarak anılmasının yanı sıra bilimsel adı olan regulus Latince "kral" demektir. Palearktik, Makaronezya adaları ile İzlanda'da dahil olmak üzere çok yaygın bir alana dağılmış olan türün çok sayıda alt türü tanınmaktadır. Üreme dağılım alanının kuzey ve doğusunda yaşayan kuşlar, kışları geçirmek için daha güneye göç ederler.

<span class="mw-page-title-main">Avrupa saksağanı</span>

Avrupa saksağanı, kargagiller (Corvidae) familyasından tarlalar, orman kenarları, parklar ve banliyölerde yaygın görülen bir kuş türü. Avrupa'da boydan boya, daha çok Asya'da ve Kuzeybatı Afrika'da üreyen yerleşik bir kuştur.

<span class="mw-page-title-main">Sarı kiraz kuşu</span>

Sarı kiraz kuşu, kiraz kuşugiller (Emberizidae) familyasına ait bir ötücü kuş türü. Günümüzde bazı araştırmacılar tarafından ispinozgiller familyasında sınıflandırılmıştır. Ayrıca sarı çinte, sarı yelve olarak da adlandırılır. Vatanı Avrasya olan bu kuş türü Yeni Zelanda ve Avustralya'ya sokulmuştur. Avrupa'da yaşayanların çoğu yıl boyunca üreme bölgelerinde kalırken doğuda yaşayan alt türleri kısmen göçmendir ve popülasyonun çoğu kışı geçirmek için güneye iner. Erkeğin kafası parlak sarı, sırtı çizgili kahverengi, kuyruk sokumu kızıl kahverengi ve karnı da sarı renklidir. Dişi ve erişkin olmayanların tüyleri erkeklerin daha mat renklisidir. Çalılık ve orman kenarlarında açık alanlarda yaygın olarak yaşarlar. Şakıması en yakın akrabası ak başlı kiraz kuşuna benzer.

<span class="mw-page-title-main">Kılkuyruk</span> Yüzücü bir ördek türü

Kılkuyruk, ördekgiller (Anatidae) familyasından bir yüzücü ördek türü. Daha önceleri Dafila acuta olarak isimlendirilmiştir. Asya ve Avrupa'nın kuzey bölgelerinden Kanada ve Alaska'nın ortalarına kadar ve Amerika'nın orta-batı bölgelerinde bulunur. Bu tür, kışları bulunduğu bölgelerden daha güneye, Ekvator'a kadar gidebilen güçlü göçmen kuşlardır. Üreme zamanları dışında toplu olarak yaşar, göç ederken diğer kuş türleriyle büyük sürüler oluşturur. Bu kadar geniş alana dağılmış olan bu kuş türünün coğrafi dağılıma bağlı alt türleri olmaması sıra dışı bir durumdur.

<span class="mw-page-title-main">Ak karınlı ebabil</span>

Ak karınlı ebabil, sağangiller (Apodidae) familyasından genellikle kırlangıçla karıştırılan bir kuş türü.

<span class="mw-page-title-main">Küçük ebabil</span>

Küçük ebabil, sağangiller (Apodidae) familyasından genellikle kırlangıçla karıştırılan bir kuş türü.

<span class="mw-page-title-main">Tepeli guguk</span>

Tepeli guguk, gugukgiller (Cuculidae) familyasından bir kuş türü.

<span class="mw-page-title-main">Büyük mavi balıkçıl</span>

Büyük mavi balıkçıl, balıkçılgiller (Ardeidae) familyasından bir kuş türü.

<span class="mw-page-title-main">Ak kanatlı sumru</span>

Ak kanatlı sumru, sumrugiller (Sternidae) familyasından bir kuş türü.

<span class="mw-page-title-main">Delice doğan</span>

Delice doğan, doğangiller (Falconidae) familyasından yaklaşık 30 cm boyunda ince bir doğan türü.

<span class="mw-page-title-main">Küçük kaya kırlangıcı</span> bir kırlangıç türü

Küçük kaya kırlangıcı, kırlangıçgiller (Hirundinidae) familyasından bir kırlangıç türüdür.

<span class="mw-page-title-main">Kara başlı iskete</span> Kuş türü

Kara başlı iskete, ispinozgiller (Fringillidae) familyasından, yarı göçmen bir ötücü kuş türü. 06.06.2006 tarihli, 4 numaralı Çevre ve Orman Bakanlığı Merkez Av Komisyonu kararıyla koruma altına alınmıştır. Türkiye'de avlanması, ölü ya da canlı bulundurulması ve nakledilmesi yasaktır.

<span class="mw-page-title-main">Kaşıkçı (kuş)</span>

Kaşıkçı, Threskiornithidae familyasının Platalea cinsinden 6 türü oluşturan kuşların ortak adıdır.

<i>Ixobrychus eurhythmus</i>

Ixobrychus eurhythmus balıkçılgiller (Ardeidae) familyasından bir kuş türüdür. Üreme dönemini Çin, Sibirya ve Japonya'da geçirir. Kışları ise Endonezya, Filipinler, Singapur, Laos'ta bulunur. Göç sırasında Güneydoğu Asya'nın tamamından geçer.

<span class="mw-page-title-main">Benek gerdanlı aynak</span>

Benek gerdanlı aynak Threskiornithidae familyasında yer alan bir aynak türüdür. Afrika'da tropikal bölgelerde bataklık ormanlarda bulunur.

<span class="mw-page-title-main">Kızıl ayaklı sümsük kuşu</span>

Kızıl ayaklı sümsük kuşu, Sulidae familyasından bir kuş türüdür. Perdeli ayakları kırmızı renklidir. Kuvvetlidirlir ve uçarken çeviktirler ancak kalkış ve inişleri beceriksizdir. Tropiklerde yaygın olarak bulunurlar. Özellikle adalarda olmak üzere kıyılarda koloni hâlinde ürerler.

<i>Pityriasis gymnocephala</i>

Pityriasis gymnocephala Borneo'ya endemik, Passeriformes takımında sınıflandırılan monotipik Pityriaseidae familyasının Pityriasis monotipik cinsinin tek kuş türüdür. Gizemli ve çok yaygın olarak görülmeyen bu tür Borneo adasının yağmur ormanlarında yaşar.

<span class="mw-page-title-main">Yelpazeli papağan</span> Kuş türü

Şahin başlı papağan olarak da bilinen Yelpazeli papağan, Amazon Yağmur Ormanlarından gelen bir Yeni Dünya papağanıdır. Deroptyus cinsinin tek üyesidir.