İçeriğe atla

Ermeni edebiyatı

Ermeni edebiyatı, Ermenice olarak üretilmiş sözlü veya yazılı eserleri kapsar.

Tarihçe

Ermenice el yazması, 5.-6. yüzyıl

Ermenice kayda geçirilmiş ilk yazılar MS 5. yüzyıl başlarına, halkın Hristiyanlaştığı zamana tarihlenmektedir. Mesrop Maştots'un icat ettiğine inanılan Ermeni alfabesi Ermenice Kutsal Kitap çevirisi sırasında kullanılmıştır. 5. yüzyıldan itibaren yazı dili olarak Klasik Ermenice baskın olmuştur. MS 5.-6. yüzyıl arası dönem "Ermeni edebiyatının altın çağı" olarak nitelendirilmekte olup, çeviri metinlerin yanı sıra Kolblu Eznik ve Koryun gibi yazarlar özgün içerikler de üretmiştir.

Orta Çağ'da dini metinlerin üretimi gözlemlenmektedir. Çeviri alanında Kilise Babaları sayılan Nissalı Gregor ve İskenderiyeli Cyril gibi din adamlarının eserlerinin Ermeniceye aktarımı gözlemlenmiştir. 10 yüzyılda yaşamış şair ve teolog Surp Krikor Naregatsi önemli Ermeni edebiyatçılardan sayılmaktadır. Bir Haçlı devleti olan Kilikya Ermeni Krallığı'nda da "Kilikya rönesansı" olarak adlandırılan ve Ermeni edebiyatının geliştiği bir dönem gözlemlenmiştir. Bu dönemde Tüm Ermeniler Katolikosu olan IV. Nerses eserler vermiştir. Orta Çağ'ın sonuna doğru Tatevli Gregory "Sorular Kitabı" adlı Katoliklik karşıtı bir eser yayımlamıştır.

19. ve 20. yüzyılda Ermenilerin yaşadığı İstanbul ve Tiflis gibi şehirlerde yeni edebi canlanmalar yaşanmıştır. Bu dönemde Siamanto, Hagop Baronyan, Vahan Tekeyan, Hovhannes Hovhannisyan, Levon Şant, Krikor Zöhrab, Rupen Zartaryan, Avetis Aharonyan, Garegin Nzhdeh, Atrpet, Gostan Zaryan, Hrand Nazariantz, Haçatur Abovyan, Mikael Nalbandian, Raffi, Hovhannes Tumanyan ve Nigol Aghpalian gibi yazarlar içerik üretmiştir. Dönemde en çok işlenen konulardan biri Ermeni milliyetçiliği olmuş, romantizm ve realizm etkin akımları oluşturmuştur.

Sovyetler Birliği altında, Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nde Yeğişe Çarents, Paruyr Sevak, Gevork Emin, Silva Kaputikyan, Hovhannes Şiraz, Henrik Edoyan ve Artem Harutyunyan yazarları eserler üretmiştir.

Kaynakça

İlgili Araştırma Makaleleri

Türk edebiyatında roman, 19. yüzyılda ortaya çıkan bir yazım türüdür. Roman, Tanzimat'la başlayan batılılaşma sürecinin bir parçası olarak Türk edebiyatına girmiş olup, Fransız edebiyatından eserler başta olmak üzere ilk Türkçe örnekleri çeviri eserlerde gözlemlenmiştir. Şemseddin Sâmi’nin Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat adlı eseri sıklıkla "ilk Türkçe roman" olarak adlandırılsa da daha önce yazılmış başka romanlar da mevcuttur. Fransız romantizm akımından etkilenmiş ve ağırlıklı olarak aşk ve "yanlış batılılaşma" konularını ele almış ilk Osmanlı romanları genellikle oldukça zayıf olup, karakterler yüzeysel işlenmiş ve karikatüre benzeyen tipler ortaya çıkarmıştır. Servet-i Fünûn edebiyatı döneminde romanlar gelişmeye başlamıştır.

<span class="mw-page-title-main">Silva Kaputikyan</span>

Silva Kaputikyan, Ermeni, Sovyet şair, yazar ve siyaset polemikçisi. Ermenistan’da şiirin en önemli temsilcilerinden birisidir.

<span class="mw-page-title-main">Geoffrey Chaucer</span> 14. yüzyıl İngiliz şair ve yazarı

Geoffrey Chaucer, İngiltere'nin şairi ve yazarı.

<span class="mw-page-title-main">Ovidius</span> Romalı şair (MÖ 43 - MS 17)

Publius Ovidius Naso, Augustus döneminde yaşamış Romalı şair. Genelde aşk, terkedilmiş kadınlar ve mitolojik temalı şiirler yazan Naso, Publius Vergilius Maro ve Horatius ile beraber, Latin edebiyatının üç kanonik şairinden biriydi. Genelde hüzün beyitlerinin en büyük hocası olarak kabul ediliyordu. Şiirleri, orta çağ'ın sonuna kadar Avrupa sanatı ve edebiyatını önemli ölçüde etkilemiştir.

<span class="mw-page-title-main">Yemişlik, Gevaş</span> Van ilinin Gevaş ilçesine bağlı bir mahalle

Yemişlik, Van ilinin Gevaş ilçesine bağlı bir mahalledir.

<span class="mw-page-title-main">Ovannes Kaçaznuni</span> Ermeni siyasetçi (1867-1938)

Hovhannes Kaçaznuni, Ermeni siyasetçi ve Ermenistan'ın ilk başbakanıdır.

Aras Yayıncılık, 1993 yılında İstanbul'da Mıgırdiç Margosyan, Yetvart Tomasyan, Ardaşes Margosyan ve Hrant Dink tarafından kuruldu. Okurlara Ermeni kültür ve edebiyatını tanıtmakta aracı olmaktadır. Ermenice, Kürtçe, Türkçe, İngilizce ve Fransızca edebiyat, tarih, yemek kitapları, müzik ve çocuk kitapları yayımlamaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Vaspuragan</span> Ermeni Krallığının sekizinci vilayeti

Vaspuragan, Ermenice: Վասպուրական, (Vaspourakan) "soylu ülke" ya da "prensler ülkesi" anlamına gelir) M.Ö. 189 ilâ M.S. 428 arasında Ermeni Krallığı'nın sekizinci velayetiydi. Bundan sonra Orta Çağ'da Van Gölü çevresi merkezli bağımsız bir krallık olmuştur. Günümüzde Türkiye'nin kuzeydoğusu ile İran'ın kuzey batısında yer alır ve Ermeni uygarlığının beşiği olarak kabul edilir.

<span class="mw-page-title-main">Yervant Odyan</span> Ermeni-Osmanlı şair (1869-1926)

Yervand Odyan, Osmanlı gazeteci, mizah yazarı.

<span class="mw-page-title-main">Naregavank</span>

Narega Anabad ya da Nareg Manastırı, 908 yılında Vasburagan krallığı döneminde inşa edilmiş Van Gölü'nün güney kıyısında bulunmakta olan tarihî Ermeni Apostolik manastır, 1915 Ermeni Kırımı'ndan sonra yıkılmıştır. Bugün arazisinin üstünde Gevaş ilçeye bağlı Yemişlik köyü'nün camisi yer almaktadır.

<i>Bestiarum vocabulum</i>

Bestiarum vocabulum ya da Canavarlar Kitabı çıkışı İlk Çağ'a dayanan ama Orta Çağ'dan itibaren popüler olmuş, içinde çeşitli hayvanların, bitkilerin ve hatta taiların betimlenip tanımlandığı eserlerdir. Her bir "canavar"ın betimlemesi ve doğal yaşamının yanı sıra genellikle ahlâkî dersler de verilir. Bu dünyanın Tanrı'nın Sözü olduğu ve her yaşayan varlığın özel bir amacı olduğu inanışının bir yansımasıdır. Örneğin yavrularını kendi kanıyla besleyip yaşatmak için göğsünü yaraladığına inanılan pelikan İsa'nın yaşayan bir simgesidir. Bu kitaplar bu nedenle de Batı uygarlığında Hristiyan sanatı ve edebiyatında hayvanların sembolik anlatımı için de referans kaynaklarıdır.

Arnavutça, ait olduğu Hint-Avrupa Dil Ailesi'ne ait özellikler barındırmasına rağmen bulunduğu grup içinde yalıtılmış bir haldedir. Arnavutçanın dahil olduğu bu grupta konuşulmaya devam eden diğer diller Ermenice ve Yunancadır. Dilin kökeni hakkındaki ilk çalışmaları yapan ve Arnavutçanın Hint-Avrupa Dil Ailesi'ne mensup olduğunu kanıtlayan kişi Alman filolog Franz Bopp'dur. Arnavutçanın, eski zamanlarda Balkanlar'da konuşulan bir dil olan İlir diliyle bağlantısı olup olmadığı sıklıkla tartışılan bir konudur.

<span class="mw-page-title-main">Çerkezê Reş</span>

Çerkezê Reş, Sovyet Kürdü entelektüel, şair ve yazar.

<span class="mw-page-title-main">Naregli Krikor</span>

Surp Krikor Naregatsi ya da Narekli Kirkor, ilk büyük Ermeni şairlerinden olan keşiş, teolog ve mistiktir.

Şuşanik’in Şehadeti, Kutsal Kraliçe Şuşanik'in Şehadeti olarak da bilinir, Gürcü edebiyatının günümüze ulaşan en eski eseridir. Şuşanik'in şehadetini anlatan elyazması ilk kez 1882'de basıldı. Eser ayrıca Rusça, Fransızca, İngilizce, Almanca, İspanyolca, Macarca, İzlandaca ve Türkçe gibi başka dillere de çevrilmiştir.

Ermenistan kültürü, Ermenistan'da yaşayan halkların ve Ermenistan tarihinde yer alan devletlerin kültürü.

Ermenistan'da İslam, yedinci yüzyılda Ermeni Yaylası'na girmeye başladı. Arap ve daha sonra Kürt aşiretler, ilk Arap istilalarının ardından Ermenistan'a yerleşmeye başladı ve Ermenistan'ın siyasi ve sosyal tarihinde önemli bir rol oynadı. On birinci ve on ikinci yüzyıldaki Selçuklu istilaları ile Türk unsuru Arap ve Kürt unsurlarının yerini almıştır. İranlı Safevi Hanedanı, Afşar Hanedanı, Zend Hanedanı ve Kaçar Hanedanlığı'nın kurulmasıyla Ermenistan, nispeten bağımsız bir Hristiyan kimliğini korurken Şii dünyasının ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Yeni Ahit'in Metin Tarihi</span>

Yeni Ahit'in Metin Tarihi, Yunanca ve diğer dillerde günümüze ulaşan çok sayıda el yazmasının aktarılmasıdır. Yeni Ahit'in el yazısı aktarılması, diğer tüm eski edebi eserlerden daha iyi ve daha kapsamlıdır. En eski metin tanıkları, yazarların orijinal metinlerinin çıkış zamanına çok yakındır.

<span class="mw-page-title-main">Lambronlu Nerses</span>

Lambronlu Nerses Kilikya Ermeni Krallığı'nın Tarsus Başespiskoposu. Ermeni tarihinde edebiyat ve Kilise tarihindeki en bilinen figürlerinden birisidir. Ermeni Kilisesince aziz ilan ilan edilmiştir ve yortusu 17 temmuzdadır.

<span class="mw-page-title-main">Arşak Çobanyan</span> Ermeni yazar (1872-1954)

Arşak Çobanyan Osmanlı Ermenisi kısa öykü ve oyun yazarı, gazeteci, editör, şair, çevirmen, edebiyat eleştirmeni, dilbilimci ve romancı.