İçeriğe atla

Elektromanyetik fren

Elektromanyetik frenler mekanik direnç (sürtünme) uygulamak için elektromanyetik kuvveti kullanarak hareketi yavaşlatır veya durdurur. 20. yüzyılın ortalarında, özellikle trenler ve tramvaylarda kullanılmasından bu yana uygulamaların ve fren tasarımlarının çeşitliliği arttı ama temel çalışma şekli aynı kaldı.

Hem elektromanyetik frenler hem de eddy akımı freni elektromanyetik kuvvet kullanır ama elektromanyetik frenler nihayetinde sürtünmeye bağlıdır, Eddy akımı frenleri ise doğrudan manyetik kuvvet kullanır.

Uygulamalar

Lokomotiflerde mekanik bir bağlantı, bir elektromanyetik frenleme bileşenine tork iletir.

Tramvaylar ve trenler, frenleme elemanının manyetik kuvvetle ray'a bastırıldığı elektromanyetik ray frenini kullanır. Frenleme elemanının ray üzerine mekanik olarak bastırıldığı “mekanik” palet frenlerinden ayrılırlar.

Endüstriyel ve robotik uygulamalardaki elektrik motorları da elektromanyetik frenler kullanır.

Tasarımda son yenilikleri, uçaklara elektromanyetik frenlerin uygulanmasına yol açmıştır.[1] Bu uygulamada, bir motor/jeneratör kombinasyonu, önce lastikleri temastan önce hıza döndürmek için motor olarak çalışırak lastiklerdeki aşınmayı azaltır ve sonra rejeneratif frenleme sağlamak için jeneratör olarak çalışır.[1]

Tipler

Tek yüzlü fren

A-3 Elekromanyetik fren

Bir sürtünme plakası freni, kavramanın giriş ve çıkış elemanlarını birbirine geçirmek için tek plaka sürtünme yüzeyini kullanır. Tek yüzlü elektromanyetik frenler tüm güç uygulamalı fren uygulamalarının yaklaşık %80'inde kullanılır.

Kapatma freni

Elektromanyetik kapanma fren yay seti

Güç kapatma frenleri, elektrik kazara gittiğinde veya kasıtlı olarak kesildiğinde yükü durdurur veya tutar. Geçmişte, bazı şirketler bunlara "arıza emniyetli" frenler derlerdi. Bu frenler genelde elektrik motorunun üzerinde veya yakınında kullanılır. Tipik uygulamalar arasında robotik, Z ekseni vidalı milleri için tutma frenleri ve servo motor frenleri bulunur. Frenler birden fazla gerilimde olabilir ve standart boşluklu veya sıfır boşluklu göbekli olabilir. Fren çapını artırmadan fren torkunu artırmak için birden fazla disk de kullanılabilir. 2 ana tip tutma freni vardır. Birincisi yay uygulamalı frenlerdir. İkincisi, kalıcı mıknatıslı frenlerdir.

Yay tipi - Frene elektrik verilmediğinde bir yay baskı plakasına doğru iter ve sürtünme diskini iç baskı plakası ile dış kapak plakası arasında sıkıştırır. Bu sürtünmeli sıkıştırma kuvveti bir mile takılı göbeğe aktarılır.

Sürekli mıknatıs tipi – Sabit mıknatıslı tutma freni, standart güç uygulamalı elektromanyetik frene çok benzer. Yaylar aracılığıyla bir sürtünme diskini sıkıştırmak yerine, tek bir yüz armatürünü çekmek için kalıcı mıknatıslar kullanır. Fren devreye girdiğinde kalıcı mıknatıslar, armatürü fren muhafazasına çekebilen manyetik akı çizgileri oluşturur. Freni devreden çıkarmak için kalıcı mıknatısların manyetik akısını iptal eden alternatif bir manyetik alan oluşturan bobine güç uygulanır.

Her iki güç kapatma freni, kendilerine güç uygulanmadığında devreye girmiş olarak kabul edilir. Genelde, elektrik güç kaybında veya bir makine devresinde güç bulunmadığında tek başlarına tutmaları veya durmaları gerekir.

Kalıcı mıknatıslı frenler boyutlarına göre çok yüksek torkludur ama aynı zamanda kalıcı manyetik alanı dengelemek için sabit akım kontrolü gerektirir. Yay uygulamalı frenler sabit bir akım kontrolü gerektirmezler, basit bir doğrultucu kullanabilirler ancak çapları daha büyüktür veya torku artırmak için yığılı sürtünme disklerine gerek duyarlar.

Parça freni

Manyetik Parçacık Freni

Manyetik parçacık frenleri, mevcut geniş çalışma torku aralığı nedeniyle tasarımlarında diğer elektro-mekanik frenlerden benzersizdir. Elektromekanik bir fren gibi, gerilime tork neredeyse doğrusaldır; Ancak manyetik parçacık freninde tork çok hassas şekilde kontrol edilebilir (ünitenin çalışma devir/dakika aralığında). Bu, bu üniteleri tel sarma, folyo, film ve bant gerilim kontrolü gibi gerilim kontrol uygulamaları için ideal yapar. Hızlı tepki vermeleri nedeniyle manyetik kart okuyucular, ayırma makineleri ve etiketleme ekipmanları gibi yüksek döngülü uygulamalarda da kullanılabilirler.

Manyetik parçacıklar (demir talaşlarına çok benzer) toz boşluğunda bulunur. Bobine elektrik uygulandığında, ortaya çıkan manyetik akı, neredeyse bir manyetik parçacık çamuru gibi parçacıkları birbirine bağlamaya çalışır. Elektrik akımı arttıkça, parçacıkların bağlanması daha güçlü hale gelir. Fren rotoru bu bağlı parçacıklardan geçer. Muhafazanın çıkışı, makinenin bir kısmına sağlam bir şekilde bağlanmıştır. Parçacıklar birbirine bağlanmaya başladığında, rotor üzerinde dirençli bir kuvvet yaratılır, bu da çıkış milini yavaşlatır ve sonunda durdurur.

Histerezis güç freni

Elektromanyetik Histerezis Güç Freni

Elektrikli histerezis üniteleri son derece geniş bir tork aralığına sahiptir. Bu üniteler uzaktan kontrol edilebildiğinden, değişen torkun gerekli olduğu test standı uygulamaları için idealdir. Sürükleme torku minimum olduğundan, bu üniteler histerezis ürünlerinden herhangi birinin mevcut en geniş tork aralığını sunar. Güçlendirilmiş histerezis ünitelerini içeren çoğu uygulama, test standı gereklilikleri kapsamındadır.

Alana elektrik verildiğinde, bir iç manyetik akı oluşturur. Bu akı daha sonra alandan geçen bir histerezis diskine (AlNiCo alaşımından[2] yapılmış olabilir) aktarılır. Histerezis diski, fren miline bağlıdır. Histerezis diski üzerindeki manyetik sürükleme, çıkış milinin sabit bir sürüklenmesine veya nihai olarak durmasına izin verir.

Frenden elektrik kesildiğinde, histerezis diski serbestçe döner ve her iki eleman arasında herhangi bir nispi kuvvet iletilmez. Bu nedenle, giriş ve çıkış arasında görülen tek tork, yatak sürüklemesidir.

Çok diskli fren

Küçük bir alanda çok yüksek tork oluşturmak için çoklu disk fren kullanılır. Bu frenler ıslak veya kuru olarak kullanılabilir, bu nedenle çok hızlı dişli kutusu uygulamalarında, takım tezgahı uygulamalarında veya arazi ekipmanında çalışmak için idealdirler.

Elektro-mekanik disk frenler, elektrik tahriğiyle çalışır, ancak torku mekanik olarak iletirler. Bir elektromıknatısın bobinine elektrik uygulandığında, manyetik akı armatürü frenin yüzüne çeker. Bunu yaparken iç ve dış sürtünme disklerini birbirine sıkıştırır. Göbek normalde dönen mile takılır. Fren muhafazası, makine çerçevesine sağlam bir şekilde takılmıştır. Diskler sıkıştıkça, tork göbekten makine çerçevesine iletilir, bu da mili durdurur ve tutar.

Frenden elektrik kesildiğinde armatür mil ile birlikte serbestçe dönebilir. Yaylar, sürtünme diskini ve armatürü birbirinden uzak tutar. Frenleme yüzeyleri ve minimum sürtünme arasında temas yoktur.

Kaynakça

  1. ^ a b US patent 7237748, Steven Sullivan, "Landing gear method and apparatus for braking and maneuvering", 3 July 2007 tarihinde verildi, assigned to Delos Aerospace 
  2. ^ "Home - thyssenkrupp Magnettechnik". 13 Eylül 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ağustos 2022. 

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Manyetik alan</span> elektrik yüklerinin bağıl hareketteki manyetik etkisini tanımlayan vektör alanı

Mıknatıssal veya manyetik alan, bir mıknatısın mıknatıssal özelliklerini gösterebildiği alandır. Mıknatısın çevresinde oluşan çizgilere de, mıknatısın o bölgede oluşturduğu manyetik alan çizgileri denir. Manyetik alan çizgilerinin yönü kuzeyden (N) güneye (S) doğrudur. Manyetik alan hareket eden elektrik yükleri tarafından, zamanla değişen elektrik alanlardan veya temel parçacıklar tarafından içsel olarak üretilir. Manyetik alan vektörel bir büyüklüktür. Yani herhangi bir noktada yönü ve şiddeti ile tanımlanır. Manyetik alan B harfiyle temsil edilir. SI birimi Sırp bilim insanı Nikola Tesla'nın soyadı Tesladır. Manyetik alan Lorentz kuvveti kullanılarak ölçüldüğü için birimi coulumb-metre/saniye başına Newtondur. Saniye başına coulomba bir amper dendiği için T=N(Am)-1 olarak da geçer. Tesla günlük olaylar için çok büyük bir birim olduğundan pratikte, gauss (G) kullanılmaktadır. 1 T=104 G

<span class="mw-page-title-main">Elektrik</span> elektrik yükünün varlığı ve akışı ile ilgili fiziksel olaylar

Elektrik, elektrik yüklerinin akışına dayanan bir dizi fiziksel olaya verilen isimdir. Elektrik sözcüğü Türkçeye Fransızcadan geçmiştir. Elektriğin Türkçe eş anlamlısı çıngı sözcüğüdür. Ayrıca Anadolu ağızlarında elektrik anlamında yaldırayık sözcüğü tespit edilmiştir. Elektrik, pek çok farklı şekillerde var olabilir. Örneğin, yıldırımlar, durgun elektrik, elektromanyetik indüksiyon ve elektrik akımı gibi. Ek olarak, elektriğin elektromanyetik radyasyon, radyo dalgaları gibi oluşumları olduğu bilinmektedir.

<span class="mw-page-title-main">Elektromanyetizma</span> elektrikle yüklü parçacıklar arasındaki etkileşime neden olan fiziksel kuvvet

Elektromanyetizma, elektrikle yüklü parçacıklar arasındaki etkileşime neden olan fiziksel kuvvet'tir. Bu etkileşimin gerçekleştiği alanlar, elektromanyetik alan olarak tanımlanır. Doğadaki dört temel kuvvetten biri, elektromanyetizmadır. Diğer üçü; güçlü etkileşim, zayıf etkileşim ve kütleçekim kuvvetidir.

<span class="mw-page-title-main">Elektrik motoru</span> Elektrik enerjisini mekanik enerjiye çeviren aygıt.

Elektrik motoru, elektrik enerjisini mekanik enerjiye dönüştüren aygıttır. Her elektrik motoru biri sabit (stator) ve diğeri kendi çevresinde dönen iki ana parçadan oluşur. Bu ana parçalar, sargılar gibi elektrik akımını ileten parçalar, manyetik akıyı ileten parçalar ve vidalar ve yataklar gibi konstrüksiyon parçaları olmak üzere tekrar kısımlara ayrılır.

Fren sistemi, motorlu taşıtın yavaşlamasını ve durmasını sağlayan düzenek. Yokuş aşağı inen taşıtın hız kazanmasını önlemek, duran taşıtın bu durumunu sürdürmek üzere de kullanılır. Fren sistemi taşıttaki kinetik enerjiyi sürtünme yoluyla ısı enerjisine çevirerek taşıtın durmasını veya yavaşlamasını sağlar.

<span class="mw-page-title-main">Alternatör</span> Mekanik enerjiyi alternatif akıma çeviren aygıt.

Alternatör, mekanik enerjiyi alternatif akım biçiminde elektrik enerjisine dönüştüren bir elektrik jeneratörüdür. Maliyet ve basitlik nedenleriyle, çoğu alternatör sabit armatürle dönen manyetik alan kullanır. Bazen, sabit bir manyetik alanlı doğrusal bir alternatör veya dönen bir armatür kullanılır. Prensipte, herhangi bir AC elektrik jeneratörüne alternatör denebilir, ancak genellikle terim otomotiv ve diğer içten yanmalı motorlar tarafından tahrik edilen küçük dönen makineleri ifade eder.

<span class="mw-page-title-main">Röle</span> tamamen izole edilmiş ikinci bir devre tarafından bir elektrik devresinin açılıp kapanmasına izin veren elektrikli cihaz

Röle, elektriksel olarak çalıştırılan, elektromanyetik bir anahtardır. Yani üzerinden akım geçtiği zaman çalışan devre elemanıdır. Röle; bobin, palet ve kontak olmak üzere üç bölümden meydana gelir. Bobin kısmı rölenin giriş kısmıdır. Palet ve kontak kısmının bobin ile herhangi bir elektriksel bağlantısı yoktur. Röle, tek veya çoklu kontrol sinyalleri için birçok giriş terminali ve birçok çalışma kontağı terminalinden oluşur. Röle, birden çok kontak düzenlemesinde, örneğin; kontakları temas ettirme, kontakların temasını kesme veya bu iki durumun kombinasyonları gibi herhangi bir sayıda kontaklı olabilir.

<span class="mw-page-title-main">Debriyaj</span>

Debriyaj, motorla vites kutusu arasındaki irtibatı keserek vites değiştirme olanağı sağlayan güç aktarma organlarından biridir.

<span class="mw-page-title-main">Elektrik üreteci</span> Mekanik enerjiyi elektrik enerjisine dönüştüren aygıt

Elektrik üretiminde jeneratör, harekete dayalı gücü veya yakıta dayalı gücü harici bir devrede kullanılmak üzere elektrik gücüne dönüştüren bir cihazdır. Mekanik enerji kaynakları arasında buhar türbinleri, gaz türbinleri, su türbinleri, içten yanmalı motorlar, rüzgar türbinleri ve hatta el krankları bulunur. İlk elektromanyetik jeneratör olan Faraday diski, 1831 yılında İngiliz bilim adamı Michael Faraday tarafından icat edildi. Jeneratörler elektrik şebekeleri için neredeyse tüm gücü sağlar.

<span class="mw-page-title-main">Manyetizma</span> class of physical phenomena

Manyetizma, manyetik alan tarafından oluşturulan fiziksel bir olgudur. Elektrik akımı ya da temel bir parçacık herhangi bir manyetik alan yaratabilir. Bu manyetik alan aynı zamanda diğer akımları ve manyetik momentleri de etkiler. Manyetik alan her maddeyi belli bir ölçüde etkiler. Kalıcı mıknatıslar üzerindeki etkisi en çok bilinen bir durumdur. Kalıcı mıknatıslar ferromanyetizmadan dolayı kalıcı manyetik momente sahiptir. Ferromanyetizma kelimesinde yer alan “ferro” ön eki demir elementinin isminden türetilmiştir. Çünkü kalıcı mıknatıs ilk olarak “manyetit – Fe3O4” adı verilen demir elementinin doğal bir formu olarak gözlemlenmiştir. Çoğu madde kalıcı momente sahip değildir. Bazıları manyetik alan tarafından çekilirken (paramanyetizm); bazıları manyetik alan tarafından itilir (diyamanyetizm). Bazıları ise herhangi bir manyetik alana maruz kaldığında daha karmaşık durumlara sevk olur. Manyetik alan tarafından ihmal edilecek ölçüde etkilenen maddeler ise manyetik olmayan maddeler olarak bilinir. Bunlar bakır, alüminyum, gazlar ve plastiktir. Ayrıca, saf oksijen sıvı hale kadar soğutulduğunda manyetik özellikler gösterir.

<span class="mw-page-title-main">Fren</span> Mekanik aygıtları yavaşlatan ya da tamamen durduran sistem

Fren, bir cismin hareketini durdurmak veya hızını azaltmak için kullanılan aygıt. Frenlerin çoğu döner mekanik parçalar üzerinde etki yaparak mekanik, hidrodinamik ya da elektriksel yolla kinetik enerji soğururlar.

Sürtünmeye dayalı fren sistemleri kullanıma bağlı olarak etkilerini kaybetme eğilimi gösterirler. Sürekli veya ağır şartlar altında kullanılan fren sistemi ısınarak etkisiz hale gelirler. Bunun önüne geçebilmek için daha güvenli olan hız kesiciler geliştirilmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Havalı fren sistemi</span>

Bünyesinde hava üreten taşıt araçlarının fren pedalından gelen komutla birlikte; havayı mekanik güce dönüştürerek durmayı sağladığı fren sistemi türüdür. Fren Pedalına uygulanan gücü Kamyon, Tır gibi araçlarda araç lastiklerine iletmek imkânsız olduğu için hava araç tekerine kadar gider ve kampana ya da fren diskine etki etmeden önce pnömatik güçle mekanik hareket oluşturur.

<span class="mw-page-title-main">Şanzıman</span> şanzıman veya vites kutusu, baskı balata (kavrama) yolu ile motordan aldığı hareketi istenilen tork değerinde şaft veya diferansiyele ileten aktarma organıdır

Şanzıman veya vites kutusu, baskı balata (kavrama) yolu ile motordan aldığı hareketi istenilen tork değerinde şaft veya diferansiyele ileten aktarma organıdır.

<span class="mw-page-title-main">İndüktif kuplaj</span>

Elektrik mühendisliği'nde, iki iletken'in bir telden geçen akımdaki değişimin, elektromanyetik indüksiyon yoluyla diğer telin uçları boyunca bir voltajı indükleyecek şekilde yapılandırıldıklarında, endüktif olarak bağlı veya manyetik olarak bağlı olduğu söylenir. İlk telden geçen değişen akım, Ampere'nin devre yasası'na göre etrafında değişen bir manyetik alan yaratır. Değişen manyetik alan, Faraday'ın indüksiyon yasası'na göre ikinci telde bir elektromotor kuvvet (EMF) voltajı'na neden olur. İki iletken arasındaki endüktif bağlantı miktarı, karşılıklı endüktans'larıyla ölçülür.

Elektromanyetik indüksiyon, değişen bir alana maruz kalmış bir iletkenin üzerindeki potansiyel fark (voltaj) üretimidir.

<span class="mw-page-title-main">Eddy akımı</span>

Eddy akımı Faraday’ın indüksiyon kanunundan dolayı, manyetik alan değiştiğinde iletkenlerin içerisinde oluşan çembersel elektrik akımıdır. Eddy akımı kapalı bir döngünün içerisinde, manyetik alana dik düzlemlerde akar. Sabit bir iletkenin içerisinde; AC elektromıknatıs veya trafo kullanılarak oluşturulmuş, zamana bağlı değişen bir manyetik alan ile veya sabit bir mıknatısa göre hareketli bir iletken ile oluşturulabilirler. Belirli bir çerçeve içerisinde oluşan akımın büyüklüğü; manyetik alanın büyüklüğü, çerçevenin alanı, çerçevenin içerisinde oluşmuş manyetik akının anlık değişim miktarı ile doğru, üzerinde aktığı maddenin iç direnciyle ters orantılıdır.

<span class="mw-page-title-main">Rejeneratif frenleme</span> Bir enerji geri kazanım mekanizması

Rejeneratif frenleme, hareket eden bir aracı veya nesneyi kinetik enerjisini hemen kullanılabilecek veya potansiyel enerjisini anında kullanılabilecek veya ihtiyaç duyulana kadar depolanabilecek gerek duyulana kadar saklanabilecek hale dönüştürerek yavaşlatan bir enerji geri kazanım mekanizmasıdır.

<span class="mw-page-title-main">Motor freni</span> fren türü

Motor freni, sürtünme freni veya manyetik fren gibi ek harici frenleme mekanizmaları kullanmak yerine, bir motorlu taşıtın motorunun içindeki yavaşlatma kuvvetleri kullanıldığında meydana gelir.

<span class="mw-page-title-main">Su freni</span>

Su freni, mekanik enerjiyi emmek için kullanılan bir tür sıvı kavramadır ve genellikle su dolu bir muhafazaya monte edilmiş bir türbin veya pervaneden oluşmaktadır.