İçeriğe atla

Dromornis

Dromornis
Yaşadığı dönem aralığı: 8-0,03 myö
Hemfilliyen-Holosen 
Dromornis'in çatılmış iskelet rekonstrüksiyonu
Biyolojik sınıflandırma Bu sınıflandırmayı düzenle
Âlem:Animalia
Şube:Chordata
Sınıf:Aves
Takım:Gastornithiformes
Familya:Dromornithidae
Cins:Dromornis
Owen, 1872
Tip tür
Dromornis australis
Owen, 1872

Dromornis, büyük hatta devasa tarih öncesi kuşların bir cinsidir. Bu türler uçamazlardı, büyük ölçüde küçültülmüş kanat yapılarına sahiplerdi, ancak modern devekuşu veya emuya benzer olarak büyük bacakları vardı. Eğer uzmanlaşmış değilse, ağırlıklı olarak otçul tarayıcılar olması olasıydı. En büyük türün erkeği, Dromornis stirtoni, en uzun ve en ağır kuş için bir adaydır ve bir ihtimal saldırgan bölgesel davranış sergilemiştir.

Sınıflandırma

Cins, yeni bir tür olan Dromornis australis'i Yeni Zelanda'da bulunan ve daha önce Richard Owen tarafından 1843'te tanımlanan eski büyük ve uçamayan kuşların bir başka soyu Dinornis'ten (dev moa) ayırmak için oluşturuldu. İngiltere'ye gönderilen bir femur, muhtemelen bir dromornithid'indi ve o zamandan beri kayıptır, bu fosil için Owen Avustralyalı bir cins önerdi, ama uzun yıllar bunun yayınlanmasını engelledi. Tip örneği, başka bir femur, Peak Downs, Queensland'de 55 metrelik bir kuyuda bulunmuştur ve daha sonra 1872'de Owen tarafından tanımlanmıştır. Cinsin adı, Eski Yunanca, koşu yarışı anlamına gelen 'dromos' ve kuş anlamına gelen 'ornitho' sözcüklerinden türetilmiştir.[1][2]

Cins ve familya, bu kuşları dev emulardan ayırarak mihirung olarak adlandırır. Mihirung paringmal, Batı Victoria'nın Tjapwuring halkından gelen bir Aborijin sözcüğüdür ve 'dev kuş' anlamına gelir.[1]

Bu dromornithid türlerinin yerleşimi şöylece özetlenebilir:

Dromornithidae (4 cinste 8 yok olmuş tür)[3]

  • Dromornis
  • Dromornis australis Owen, 1872
  • Dromornis murrayi (Worthy ve ark., 2016):[4][5]* Dromornis planei (Bullockornis planei Rich, 1979)
  • Dromornis stirtoni (Rich, 1979)
  • Barawertornis
  • ilbandornis
  • Genyornis

Dromornithid familyası bazen Stirton'un mihirung'u (D. stirtoni) gibi her bir türe atıfta bulunan adlandırmalarla bilinir. Türleri "gök gürültüsü kuşları" vb. olarak tanımlayan takma adlar, keşif raporlarında yer almıştır; daha sonraki "iblis ördekler"[6] gibi terimler onların, Galloanserae'deki mevcut su kuşları ile olan ilişkilerine atıfta bulunur.[3][7]

Açıklama

D. australis'in holotip uyluğu
D. stirtoni, bir sanatçının izlenimi

Dromornis, Dromornithidae familyasının devasa uçamayan kuşlarının bir cinsidir.[4] 8 milyon yıl önceden 30.000 yıldan az bir zaman öncesine kadar yaşadılar. Dev emular gibi görünmelerine rağmen, Dromornithidler, Anseriformes (kazsılar) takımının en eski su kuşları veya bir bazal galliform ile daha yakından ilişkilidirler. Dromornithidler, Ilbandornis ve üç Dromornis türünün endokraniyal geriçatmalarını kullanan karşılaştırmalı çalışmalar, Dromornis soyunun baş ve gagasının kısaltılmış hale geldiğini öneriyor.[3]

Türler, torunları devekuşları ve onların akrabaları olan Kuzey yarımküreli ratitlere (uçamayan büyük kuşlar) ve yine muazzam boyutlara ulaşan Yeni Zelanda'nın dev moası Dinornis'e benziyor. Memelilerle birlikte evrimleşen ratitlerdeki gibi, tür çeşitliliği çok düşüktü, görünüşe bakılırsa art arda ortaya çıkan ve boyut olarak büyüyen monotiplerdi.[4]

Dromornis stirtoni, boyut olarak fil kuşu ile karşılaştırılabilir ve bilinen en büyük kuşlar arasındadır.[8] D. stirtoni'nin yüksekliği, olasılıkla Yeni Zelanda'nın dev moaları olan Dinornis cinsinin en uzun türlerini aşmaktaydı.[7][8]

Konuyla ilgili yayınlar

Kaynakça

  1. ^ a b Rich, P.V. 1979. The Dromornithidae, a family of large,extinct ground birds endemic to Australia: Systematic and phylogenetic considerations 19 Eylül 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Canberra Bureau of Mineral Resources, Geology and Geophysics Bulletin 184, 1-196.
  2. ^ Hansford, James P.; Turvey, Samuel T. (26 September 2018). "Unexpected diversity within the extinct elephant birds (Aves: Aepyornithidae) and a new identity for the world's largest bird". Royal Society Open Science. 5 (9): 181295. doi:10.1098/rsos.181295. eISSN 2054-5703.
  3. ^ a b c Handley, Warren D.; Worthy, Trevor H. (Mart 2021). "Endocranial Anatomy of the Giant Extinct Australian Mihirung Birds (Aves, Dromornithidae)". Diversity (İngilizce). 13 (3): 124. doi:10.3390/d13030124. ISSN 1424-2818. 11 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Mart 2022. 
  4. ^ a b c Trevor H. Worthy (2016). "The extinct flightless mihirungs (Aves, Dromornithidae): cranial anatomy, a new species, and assessment of Oligo-Miocene lineage diversity". Journal of Vertebrate Paleontology. 36 (3): e1031345. doi:10.1080/02724634.2015.1031345. 
  5. ^ Worthy, Trevor H.; Handley, Warren D.; Archer, Michael; Hand, Suzanne J. (3 Mayıs 2016). "The extinct flightless mihirungs (Aves, Dromornithidae): cranial anatomy, a new species, and assessment of Oligo-Miocene lineage diversity". Journal of Vertebrate Paleontology. 36 (3): e1031345. doi:10.1080/02724634.2015.1031345. ISSN 0272-4634. 
  6. ^ "Dromornis planei (Bullockornis planei)". australian.museum. 18 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Mart 2022. 
  7. ^ a b "Stirton's Thunder Bird". The Australian Museum (İngilizce). 1 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2021. 
  8. ^ a b Magnificent mihirungs : the colossal flightless birds of the Australian dreamtime (İngilizce). Bloomington: Indiana University Press. 2004. ss. 50-51. ISBN 978-0-253-34282-9. 

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Kuş</span> kanatlı, iki ayaklı, sıcakkanlı, yumurtlayan ve tüylü omurgalı hayvanlar

Kuş; tüyleri, dişsiz gagaları, yumurtladıkları sert kabuklu yumurtalar yoluyla üreyen, yüksek metabolizma hızına sahip, dört odacıklı kalpleri ve hafif ama güçlü bir iskelet yapısına sahip, Aves sınıfını oluşturan sıcakkanlı omurgalı hayvanlar grubudur. Tüm dünyada yaygın olarak yaşayan kuşların boyutları arı sinek kuşunda 5 cm ila deve kuşunda 2,75 m arasında değişir. On bin kadar yaşayan kuş türü bulunur ve bunların yarısından fazlasını ötücü kuşlar oluşturur. Kuşların türlere göre farklılık gösteren kanatları vardır ve kanatsız olduğu bilinen tek grup kivi kuşu ve soyları tükenmiş olan moa ile fil kuşudur. Ön ayakların evrimleşerek kanatlara dönüşmesi kuşlara uçma yeteneği sağlamış ancak daha sonra yine evrimin devam etmesiyle penguenler, deve kuşları ve adalarda endemik olan bazı türler uçma yeteneğini kaybetmişlerdir. Kuşların sindirim ve solunum sistemleri de uçma yeteneğine uyum sağlamıştır. Özellikle deniz kuşları ve bazı su kuşları gibi kuşlar ayrıca evrimleşerek yüzme yeteneği de kazanmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Deve kuşu</span>

Struthio camelus veya deve kuşu, Struthio cinsine bağlı Afrika'ya özgü uçamayan bir kuş türüdür. Uzun boynu ve bacakları, yaklaşık 55 km/sa (34 mph) hızla koşması en belirgin ayırt edici özelliğidir. Koşarken kısa sürede 70 km/sa (40 mph), hıza erişebilen tür karadaki en hızlı kuştur. Tür aynı zamanda yaşayan en büyük kuş ve yaşayan en büyük dinozordur. Yaşayan kuşlar arasında en büyük yumurtayı yumurtlar.

<span class="mw-page-title-main">Rheidae</span>

Rheidae ilk olarak Paleosende ortaya çıkmış uçamayan kuşlardan oluşan bir kuş familyasıdır. Günümüzde yaşayan tek cinsi Rhea cinsinin yanı sıra soyu tükenmiş cinslerde bu familya da sınıflandırılır. Rheiformes takımının tek yaşayan kuşlarını barındıran familyasıdır.

<span class="mw-page-title-main">Palaeognathae</span>

Palaeognathae kuşlar sınıfının ana alt sınıflarından birisidir. Struthioniformes, Rheiformes, Tinamiformes, Casuariiformes ve Apterygiformes takımlarını bir araya getirir. Bu alt sınıf içinde yaşayan 60 tür ile 5 familya ve 14 cinsi kapsar. Deve kuşları haricindeki diğer tüm takımlar Notopalaeognathae kladı içinde sınıflandırılır. Deve kuşları ise kendi alt kladlarına sahiptir.

<span class="mw-page-title-main">Kazsılar</span>

Kazsılar, kuşlar sınıfına ait, ördekler, kazlar ve kuğuları kapsayan bir takımdır.

<i>Archaeopteryx</i> kuş benzeri dinozor cinsi

Archaeopteryx, kuşumsu bir teropod dinozor, uçamayan tüylü dinozorlar ve çağdaş kuşlar arası geçişi simgeleyen en ünlü avialan cinsi. Cins, uzun süre geleneksel olarak kuşlar sınıfında (Aves) sınıflandırıldı; ancak daha güncel çalışmalarda, Avialae kladındaki en ilkel üyelerden biri –ya da deinonychosaur– olarak kabul edilir. 19. yüzyıl sonu ve 21. yüzyıl başı arası dönemde Archaeopteryx, paleontologlar ve popüler kitaplarca bilinen en eski kuş olarak kabul görmekteydi. İlerleyen süreçte Anchiornis, Xiaotingia ve Aurornis gibi daha yaşlı potansiyel avialanlar tanımlandı.

<span class="mw-page-title-main">Moa</span>

Moalar ya da Dinornithiformes soyu tükenmiş 9 kuş türünden oluşan bir koşucu kuş takımıdır. Yeni Zelanda'nın ormanlarında ve ovalarında 7 milyon yılı aşkın bir süre yaşadıktan sonra soyu tükenmiştir. Uçamayan bir kuş türüdür. Uzun boyunları, güçlü bacakları ve gagaları vardı. Bazı türlerinin ağırlıkları 240 kilograma ve 3.6 metre uzunluğa kadar ulaşabilmekteydi.

<span class="mw-page-title-main">Kuşların evrimi</span> kuşların kökeni ve çeşitlenme süreci

Kuşların evrimi, Jura döneminde başlamış, en eski kuşlar Paraves adlı bir teropod dinozor kladından evrimleşmiştir. Kuşlar, biyolojik olarak Aves sınıfında yer alır. Yaklaşık 150 yıl önce, Geç Jura dönemine yaşamış theropod cinsi dinozor Archaeopteryx lithographica, uzun bir süre en eski kuş olarak kabul edilmiştir. Modern soy bilimciler, kuşları bir dinozor kladı olan Theropoda'ya dahil etmiştir. Yaygın kanıya göre, Aves ve yakın akrabası olan Timsahlar takımı, Archosauria (arkozor) olarak bilinen bir "sürüngen" kladının yaşayan tek üyeleridir. 66 milyon yıl önce yaşanan Kretase-Tersiyer yok oluşundan dört farklı kuş soyu hayatta kaldı ve deve kuşlarına ve akrabalarına (Paleognathae), ördeklere ve akrabalarına (Anseriformes), uçamayan kümes hayvanlarına (Galliformes) ve "modern kuşlara" (Neoaves) hayat verdi.

<span class="mw-page-title-main">Emu</span> kuş türü

Emu, ratitler içindeki akrabası deve kuşlarından sonra yaşayan en uzun kuş türüdür. Avustralya anakarasında endemiktir ve kıtadaki en büyük yaşayan kuştur. Dromaius cinsinin yaşayan tek üyesidir. Emuların yaşam alanı geçmişte tüm Avustralya ile birlikte güneydeki adalar Tasmanya Adası, Kanguru Adası ve Kral Adası'nı kapsamaktaydı ancak 1788'den sonra adaya gelen Avrupalıların etkisi ile bu adalardaki alt türlerinin soyu tükenmiştir. Taksonomik olarak en yakın akrabaları tepeli devekuşları ile casuariidae familyası içinde ortak olarak bulunurlar. Emulara en yakın tür güney tepeli devekuşudur.

<span class="mw-page-title-main">Uçamayan kuş</span>

Uçamayan kuşlar, evrime bağlı olarak uçma kabiliyetlerini yitirmiş kuşlardır. Karinasız kuşların ve penguenlerin de dahil olduğu 60'tan fazla hala yaşayan uçamayan kuş türü bulunmaktadır. Uçamayan en küçük kuş Inaccessible Adası sutavuğudur. Hem uçamayan kuşlar, hem de diğer tüm kuşlar arasında en büyük, en ağır ve en uzun olan kuş ise 2,7 m boyu ve 156 kilogram ağırlığı ile devekuşudur. Devekuşları dekoratif tüyleri, etleri ve dericilikte kullanılan derileri için yetiştirilir.

<i>Phorusrhacidae</i> tarih öncesi kuş familyası

Terör kuşları olarak da bilinen Phorusrhacidae, 62 milyon yıl öncesinden (Paleosen) 1,8 milyon yıl öncesine kadar yaşamış, büyük, etobur ve uçamayan bir kuş familyasıdır. Yaşadığı Senozoik dönemde Güney Amerika'daki en büyük süper avcılar bu ailenin türlerine mensup olmuştur.

<span class="mw-page-title-main">Casuariiformes</span>

Casuariiformes, büyük ve uçamayan kuşları içeren bir takımdır. Avusturalya'da soyu devam eden dört türü bulunmaktadır. Casuariidae familyası takımın alt grubudur.

<span class="mw-page-title-main">Dinornithidae</span> Moa familyası

Dinornithidae, iki türden oluşan nesli tükenmiş bir Moa familyasıdır. Moalar içindeki en uzun ve büyük türleri içerir bu yüzden dev moa familyası olarak da adlandırılır. Dinornis isminde bir cinsi ve iki türü vardı. 240 kilograma ve 3.6 metre uzunluğa kadar ulaşabilmekteydi. Koşucu bir kuş familyasıydı ve uçamayan kuşlardandı. Yaşam alanları Yeni Zelanda'nın kuzey ve güney adalarında yayılmıştır. Güney adasında yaşayan Dinornis robutus türü, öncelikle açıklıklarda ve alçaklardaki ormanlarda veya çalılıklarda bitki örtüsünün olduğu alanlarla yaşardı ve kuzey adasında yaşayan akrabası Dinornis novaezealandiaeden daha büyüktü. D. novaezealandiae'nin baskın olduğu yağışlı, yoğun yüksek ormanlarda nadiren yaşardı.

<span class="mw-page-title-main">Dinornis robustus</span>

Güney Adası dev moası ya da Dinornis robustus, soyu tükenmiş Dinornis cinsinin iki türünden biridir. 3.5 metreyi aşan boylarıyla tüm kuşlar içinde en uzun boylulardandır. Koşucu kuşlar alt sınıfı içindeki bu tür uçamaz ancak atalarının adaya uçarak geldiğine inanılmaktadır. İnsanların adaya gelişinden kısa süre sonra av baskısı nedeniyle soyları tükenmiştir. Yeni Zelanda'nın Kuzey adasındaki Yakın akrabası Kuzey Adası dev moası ile aynı cinsin üyesidir.

<span class="mw-page-title-main">Avialae</span> tüm modern kuşları içeren dinozor kladı

Avialae, yaşayan tek dinozorlar olan mevcut kuşları (Aves) ve yakın akrabalarını içeren bir kladdır. Genellikle tüm teropod dinozorların çağdaş kuşlarla deinonychosaurlardan daha yakın akraba olanlarını sınıflandırmada kullanılır. Aves sınıfından olmayan Avialae üyelerine de sıklıkla kuş denir.

<span class="mw-page-title-main">Tepeli devekuşu</span> tepeli deve kuşları türlerini içeren bir kuş cinsidir

Tepeli deve kuşu ya da latince ismi ile Casuarius, tepeli deve kuşları türlerini içeren bir kuş cinsidir. Taksonomide koşucu kuşlar alt sınıfı arasında gösterilirler. Yeni Gine'nin tropik ormanlarında, Aru adalarında ve kuzeydoğu Avusturalya'nın yerel türleri arasındadır.

Emuarius ya da Emuwaries, nesli tükenmiş bir uçamayan kuş cinsidir. Oligosen-Miyosen dönemleri arasında Avusturalya'da yaşamış Casuarius'a benzer bir koşucu kuştur. Türün bilinen iki türü Emuarius gidju ve Emuarius guljaruba olarak sınıflandırılmıştır. Tepeli devekuşuna benzer bir kafatasına ve emu ayaklarına benzer bir ayak yapısına sahiptir.

<span class="mw-page-title-main">Dromaius novaehollandiae minor</span>

Dromaius novaehollandiae minor ya da yaygın adlandırmasıyla Kral Adası Emusu soyu tükenmiş endemik bir emu alt türüdür. D. n. minor sadece Avusturalya anakarası ile Tasmanya adası arasındaki Bass boğazında bulunan King Island'da yaşamıştır. Genetik olarak en yakın akrabası Tasmanya emusu olarak bilinen soyu tükenmiş D. n. diemenensis alt türüdür. İki grup Tasmanya ve King Island adalarının birbirine bağlı olduğu 14.000 yıl önceki dönemde tek bir popülasyon olarak yaşardı. Adalar ayrıldıktan sonra D. n. minor olarak sınıflandırılan Kral Adası emusu zaman içinde boyut olarak küçülmüş ve ada cüceleşmesine örnek olmuştur. Boyutları açısından D. n. minor, tüm emu alt türleri içerisinde en küçüğüdür ve tüy rengi Avustralya anakarasındaki emulardan çok daha koyuydu.

Koşucu kuşlar (Palaeognathae), Gondvana kökenli Afrika, Güney Amerika, Yeni Gine, Avustralya ve Yeni Zealanda'da dağılmış kuş türlerinden oluşan bir kladdır. Deve kuşları, nandular, kiviler, tepeli devekuşları, emular ve tinamular gibi 50'den fazla yaşayan türü içerir. Neognathae grubu ile birlikte modern kuşların iki ana kladını oluşturur. Listede soyu tükenmiş türler için Mikko's Phylogeny Archive, Paleofile.com ve Brodkob kaynakları kullanılmıştır.

<i>Phorusrhacos</i> Güney Amerikaya özgü, soyu tükenmiş kuş cinsi

Phorusrhacos, Miyosen döneminde Arjantin'de yaşamış, uçamayan dev terör kuşlarının soyu tükenmiş bir cinsidir. Phorusrhacos, var olduğu sırada Güney Amerika'daki baskın kara yırtıcılarından biriydi. Ormanlık ve otlaklarda yaşadığı düşünülmektedir.