İçeriğe atla

Dinyeper Ukraynası

17-18'inci yüzyıllarda Dinyeper Ukraynası

Dinyeper Ukraynası[1] (Ukraynaca: Наддніпрянщина, Naddnipryanşçiyna; Dinyeper üzerindeki topraklar), ortasından Dinyeper'in geçtiği ülkeyi ifade eden bir terimdir. Terimin Ukraynaca versiyonu nad- (üstünde, üzerinde anlamındaki önek), Dnipro (Dinyeper) ve -şçiyna (coğrafi bölgeyi tanımlayan sonek) köklerinin birleşiminden oluşmuştur.

Dinyeper Ukraynası terimi, Polonya-Litvanya Birliği'nin Rusya Çarlığı ile Avusturya İmparatorluğu arasında bölüşülmesine atıfta bulunan Polonya'nın parçalanmasının ardından, Ukrayna'nın Ruslar tarafından kontrol edilen kısmının isimlendirilmesi sırasında ortaya çıkmıştır. Ancak, literatürde 1939'dan sonra yavaş yavaş kaybolmuştur.

Ukraynalılar kimi zaman bu bölgeyi Büyük Ukrayna (Veliyka Ukrayina) olarak anar. Tarihsel olarak, Ukrayna'nın bugünkü sınırlarının oluşmasında bir dönüm noktasıdır. Bu haliyle Kırım, Lviv ve Zakarpatya, Büyük Ukrayna'nın dışında kalmıştır.

Kaynakça

  1. ^ Magocsi, Paul Robert (2010). A History of Ukraine: A Land and Its Peoples. Toronto: University of Toronto Press. s. 378. ISBN 9781442640856. 25 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Şubat 2022. 

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Belarus</span> Doğu Avrupada bir ülke

Belarus, resmî adıyla Belarus Cumhuriyeti (Belarusça:

<span class="mw-page-title-main">Dinyeper</span> Rusya ile Ukrayna içinde akan 2290 kmlik bir nehir

Dinyeper veya Özi, Rusya ile Ukrayna topraklarının bir kısmını sulayan bir nehir. İdil ve Tuna'dan sonra Avrupa'nın üçüncü uzun nehridir. 2290 km uzunluğundaki bu nehir, Valday Dağları yaylasının güneyinden doğar, Smolensk'e ulaşır, Belarus'a girer, bu cumhuriyetin doğu kısmından geçerek Ukrayna'ya ulaşır. Soldan Desna Irmağı ile birleşen nehir, Kiev'e geçer. Daha sonra Dinyeper Yaylası'nı bir eğri çizerek dolaşır ve kıyı dilinin kısmen kapattığı bir haliç meydana getirerek Odessa'nın doğusundan Karadeniz'e dökülür. Dinyeper, Volhıya kütlesinin sert kayalıklardan meydana gelmiş bir bölgesini aşar.

<span class="mw-page-title-main">Lviv</span> Ukraynanın batısında bir şehir

Lviv, nüfus bakımından Batı Ukrayna'nın en büyük ve Ukrayna'nın yedinci büyük şehri. Ukrayna'nın kültür merkezlerinden biridir. 2020 verilerine göre nüfusu 755.800'dür. Nüfusunun %88'i Ukraynalı, %9'u Rus, %1'i de Polonyalıdır.

<span class="mw-page-title-main">Kiev</span> Ukraynanın başkenti

Kiev, Ukrayna'nın en büyük kenti ve başkenti. Avrupa'nın en kalabalık 7. kenti.

Ukrayna tarihi, bugünkü Ukrayna topraklarının tarih öncesi dönemlerden günümüze kadar uzanan tarihini kapsar.

<span class="mw-page-title-main">Zaporijya</span>

Zaporijya ya da Zaporijjia Rus İmparatorluğu döneminde 1921'e kadar: Александровск / Aleksandrovsk), Dinyeper Nehri'nin sahilinde bulunan ve Ukrayna'nın Zaporijya Oblastı'nın idarî merkezi olan şehir.

<span class="mw-page-title-main">Dnipro</span> Ukraynanın Dnipropetrovsk Oblastının idarî merkezi

Dnipro veya Dinyeper, Dinyeper Nehri'nin kenarında bulunan, Ukrayna'nın Dnipropetrovsk Oblastı'nın idari merkezi.

<span class="mw-page-title-main">Volhinya</span>

Volhinya, Volinya ya da Volin, Ukrayna'nın batısında, Galiçya ve Podolya'nın kuzeyinde, Pripyat ve Batı Bug ırmakları arasında yer alan tarihi bölge. Avrupa'nın en eski Slav yerleşim alanlarından biri olan bölge günümüzde Ukrayna sınırları içinde yer alan Volin, Rivne, Jitomir ve Ternopil illeri ile Polonya'nın Chelm kentini içine almaktadır. Lutsk, Kovel, Kremenets, Volodymyr-Volynskyi ve Starokostiantyniv kentleri de bölge sınırları içinde bulunmuştur. Trochenbrod ve Lozisht gibi birçok Musevi köyü de bölgenin temelini oluşturmuştur.

<span class="mw-page-title-main">Zaporojya Kazakları</span> Dinyeper Nehrinin çağlayanlarının ötesindeki Zaporijya bölgesinde yaşayan Kazaklar

Zaporojya Kazakları veya kısaca Zaporojyalılar, Dinyeper Nehri'nin çağlayanlarının ötesindeki Zaporijya bölgesinde yaşayan Kazaklardı. Günümüzde Orta Ukrayna'da "Büyük Çayır" olarak bilinen bu bölge, Sovyet döneminde Kakhovka Reservuarı'nın suları altinda kalmıştır. Zaporijya Siçi 15. yüzyılda Lehistan-Litvanya Birliği'nden kaçan serfler ile hızla büyümüştü. Parlamenter sistemi olan, saygın bir siyasi varlık haline gelmişti.

<span class="mw-page-title-main">Zaporijya Siçi</span> 16. ile 18. yüzyıllar arasında var olmuş askeri yerleşmeler grubu

Zaporijya Siçi, günümüzde Kakhovka Baraj Gölü civarında 16. ile 18. yüzyıllar arasında var olmuş askeri yerleşmeler grubuydu. Bölge aşağı Dinyeper nehrini kapsamaktaydı. Sovyet döneminde barajların inşa edilmesinden sonra bu bölge sular altında kalmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Kiev Oblastı</span> Ukraynanın bir idarî birimi

Kiev Oblastı, Ukrayna'da yönetim birimi (oblast). Orta Dinyeper Nehrinin iki yakasında 28.900 km²'lik bir alana yayılır; büyük bölümü nehrin batı kesiminde kalır. 1986'da gerçekleşen bir nükleer kazaya sahne olan Çernobil Nükleer Santrali, oblastın kuzeyinde yer alır.

<span class="mw-page-title-main">Çerkası</span> Ukraynada Çerkası yönetim biriminin merkezi olan şehir

Çerkassi, Ukrayna'da Çerkası yönetim biriminin merkezi olan şehir.

Ukrayna alfabesi Ukrayna'nın resmî dili olan Ukraynacayı yazmak için kullanılan alfabedir. Kiril alfabesi'nin ulusal varyasyonlarından biridir.

<span class="mw-page-title-main">Polonya-Ukrayna Savaşı</span>

Polonya-Ukrayna Savaşı 1918 ve 1919 yıllarında, Avusturya-Macaristan'ın dağılmasından sonra İkinci Polonya Cumhuriyeti ve Batı Ukrayna Halk Cumhuriyeti'nin Doğu Galiçya üzerindeki kontrolü için çıkan bir çatışmaydı. Doğu Galiçya, Avrupa'da en büyük petrol rezervine sahipti.

<span class="mw-page-title-main">Mihaylo Hanenko</span>

Mihaylo Stepanoviç Hanenko, Ukraynalı Kazak askeri lideri ve 1669-1674 yılları arasında Sağ-kıyı Ukraynası'nın Petro Doroşenko ile Harabe sırasında rekabet ettiği Kazak hetmanı idi.

<span class="mw-page-title-main">Harabe (Ukrayna tarihi)</span>

Harabe Kazak tarih yazarı Samiylo Velychko (1670-1728) tarafından 17. yüzyılın ikinci yarısında Ukrayna tarihindeki siyasi durumunu tasvir eden tarihi bir terimdir.

Dinyeper Akanakları, Ukrayna Kalkanı'nın granit, gnays ve diğer anakaya türlerinden oluşmuş mostranın bulunduğu Dinyeper Nehri üzerindeki tarihi akanaklarıdır, nehrin güneye döndüğü bugünkü Dnipro şehrinin sonrasında başlarlar, 66 km'de her 50 metrede bir yer alırlar ve bugünkü Zaporijya kentinden önce sona ererler.

<span class="mw-page-title-main">Hetman</span>

Hetman, Orta ve Doğu Avrupa'da kullanılan, tarihsel olarak askeri komutanlara verilen siyasi unvandır.

<span class="mw-page-title-main">Vahşi Ovalar</span>

Vahşi Ovalar, 16.ve 18. yüzyıllar arasında, Polonya-Litvanya belgelerinde, Karadeniz ve Azak Denizi'nin kuzeyinde, modern Ukrayna topraklarında Karadeniz-Hazar steplerine atıfta bulunmak için kullanılan tarihi bir terimdir. Ukraynalı tarihçi Vitaliy Shcherbak'a göre bu terim 15. yüzyılda Dinyester ile Orta Volga arasındaki bölgeye Zaporojya Kazakları tarafından baskınlar başladığında ortaya çıktı. Shcherbak, Michalo Lituanus, Blaise de Vigenère ve Józef Wereszczyński gibi çağdaş yazarlar bozkırların ve Dinyeper havzasının büyük doğal zenginlikleri hakkında yazdıklarını belirtmektedir.

<span class="mw-page-title-main">Osmanlı döneminde Ukrayna</span>

Osmanlı Ukraynası, Han Ukraynası, Hanşçina Ukrayna'nın sağ yakası için kullanılan ve Türkçe adı Yedisan olarak da bilinen tarihi bir terimdir. Khanska Ukraina teriminin kayıtlara geçen ilk kullanımı, Rus gizli ajanı Lupul'un Rusya İmparatoriçesi Anna'yı Osmanlı Ukrayna'sına saldırmaya teşvik ettiği 1737 yılına kadar uzanmaktadır.