İçeriğe atla

Deponens

Deponens (Latincedēpōnere "bırakmak, kenara koymak") aktif/etken anlamları olan ancak pasif/edilgen yapıda kullanılan fiillere denir. Bu fiiller pasif yapıda bulunmalarına rağmen bu anlamlarını "bırakmışlardır." Deponens fiillere Antik Yunanca ve Latince'nin yanı sıra Eski İrlandacaİsveççe, Norveççe ve Sanskritçe'de de karşılaşmak mümkündür.

Latince deponenslere örnekler

  • arbitrāri, arbitror, arbitratus sum = inanmak, demek istemek
  • complēcti, complector, complexus sum = sarılmak, sarmak
  • conāri, conor, conātus sum = denemek
  • cunctāri, cunctor, cunctatus sum = gecikmek
  • experīrī, experior, expertus sum = tecrübe etmek
  • fruī, fruor, fructus sum (Ablativ ile) = tadını çıkarmak
  • fungī, fungor, functus sum (Ablativ ile) = birşeyi yok etmek, tamamlamak, yönetmek
  • gradī, gradior, gressus sum = gitmek
  • hortāri, hortor, hortatus sum = uyarmak
  • intuērī, intueor, intuitus sum = bakmak, gözlemlemek
  • laetāri, laetor, laetatus sum = sevinmek
  • lamentāri, lamentor, lamentatus sum = şikayet etmek
  • loquī, loquor, locutus sum = konuşmak
  • nītī, nītor, nīsus sum = tırmanmak, çabalamak
  • oblīvīscī, oblīvīscor, oblītus sum = birşeyi unutmak
  • potīrī, potior, potītus sum (Ablativ ile) = kendini güçlendirmek
  • pollicēri, polliceor, pollicitus sum = söz vermek
  • proficīscī, proficīscor, profectus sum = marşlamak, yola çıkmak
  • (con-, per-)sequī, sequor, secutus sum (Akusativ ile) = birisini takip etmek
  • trahi, trahor, tractus sum = birşeyi çekmek
  • utī, utor, usus sum (Ablativ ile) = kullanmak
  • vidērī, videor, vīsus sum = görünmek
  • verērī, vereor, veritus sum = korkmak

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Grekçe</span> Yunancanın İlk Çağda konuşulan hali

Grekçe veya Antik Yunan dili, Antik Yunanistan'da ve Doğu Akdeniz havzasında MÖ 9. yüzyıldan MS 6. yüzyıla kadar konuşulmuş olan ölü bir dildir. Arkaik, Klasik ve Helenistik dönemleri vardır. Antik Yunanca olarak da bilinir.

<span class="mw-page-title-main">İntegral</span> fonksiyon eğrisinin altında kalan alan

İntegral veya tümlev, toplama işleminin sürekli bir aralıkta alınan hâlidir. Türev ile birlikte kalkülüsün temelini oluşturan iki işlemden birisidir. Kalkülüsün temel teoremi sayesinde aynı zamanda türevin ters işlemidir.

<span class="mw-page-title-main">Kopenhag</span> Danimarkanın başkenti

Kopenhag, Danimarka'nın başkenti ve en yüksek nüfuslu şehridir. 1 Ocak 2022 itibarıyla şehrin nüfusu 805.420'dir. Kopenhag, Zelanda adasının doğu kıyısında yer almaktadır; şehrin diğer kısmı Amager'de yer alır ve Øresund boğazı ile İsveç'in Malmö kentinden ayrılır. Öresund Köprüsü, iki şehri demiryolu ve karayolu ile birbirine bağlamaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Histoloji</span> Bitki ve hayvanların hücre ve dokularının mikroskobik anatomisinin incelenmesi

Histoloji veya doku bilimi, bitki ve hayvan dokularının bileşimini ve yapısını özelleşmiş işlevleriyle bağlantılı olarak inceleyen bilim dalı. Doku biliminin temel amacı dokuların hücre ve hücreler arası maddelerden organlara dek tüm yapı aşamalardaki düzenini saptamaktır. Histoloji, mikroskobik anatomi olarak da tanımlanabilir. Doku alımı cerrahi, biyopsi veya otopsi yollarıyla gerçekleştirilir.

Latince, fazlasıyla çekim içeren bir dil bilgisi yapısına sahiptir. Bu açıdan zaman zaman Türkçedeki çekim yapısını andırsa da, genel olarak çekim yapısı Türkçeden daha farklıdır. Her kitap, okul ve hattâ öğretmen, dil bilgisini farklı bir yöntem ve yapısal sıra ile öğretse de, Latince dil bilgisi genel olarak dokuz ana başlık altında incelenebilir:

<i>Cogito ergo sum</i> Latince deyim

Cogito, ergo sum, René Descartes'ın Batı rasyonalizminin kurucu elementi olan felsefi sözünün Latince halidir. "Cogito ergo sum", Descartes'ın Discours de la méthode kitabında Fransızca "Je pense, donc je suis" şeklinde yer alır.

<span class="mw-page-title-main">Juno (mitoloji)</span> Antik Roma evlilik ve doğurganlık tanrıçası

Juno veya Iuno, Roma mitolojisinde baş tanrı Jüpiter'in kız kardeşi ve eşi, aile ve doğum başta olmak üzere birçok alanda tezahürü ve ilgisi bulunan, eski ve güçlü bir tanrıçaydı. Yunan mitolojisindeki Hera'nın Roma mitolojisindeki dengi olarak da tanımlanabilir; aynı Hera gibi onun da kutsal ve sembolik hayvanı tavus kuşudur ve yine Hera gibi başında taç ile tasvir edilirdi. Etrüsk mitolojisindeki tanrıça Uni'nin ismini Latince bu tanrıçanın ismi olan Iunodan alır. Tanrıların kralı Jüpiter'in karısı ve tanrıların kraliçesidir. Aynı Jüpiter gibi şimşek gönderebilir. En önemli Roma tanrılarından Mars'ın da annesidir. Roma tarihi boyunca çeşitli dönemlerdeki olaylar Juno'ya atfeledilir veya çeşitli olaylarda yer aldığı iddia edilirdi.

<span class="mw-page-title-main">Abhazca</span>

Abhazca, Kuzeybatı Kafkas dillerinden biridir. Esas olarak Abhazya, Türkiye’de, Suriye, Almanya, Hollanda, Rusya ve Acaristan 'da konuşulur. Abhazya Cumhuriyeti’nin Rusça ile birlikte resmi dilidir. Abhazca, Abhazya’da yaklaşık 150 bin kişi tarafından konuşulur.

Sözdizim, söz dizimi ya da Fransızcadan ödünçleme biçimiyle sentaks, doğal dillerdeki cümle kurma ilke ve kurallarını inceleyen ve bu dildeki cümlelerin esnekliğini inceleyen dilbilim dalıdır.
Eski Yunanca "birlikte düzenleme, dizme" anlamına gelen sentaks terimi dilbilimde, doğal dillerde nasıl cümle oluşturulacağına dair bir kurallar ve prensipler çalışmasıdır. Bir bilim dalına ait olmasına ek olarak “Modern İrlandacanın Sözdizimi"nde olduğu gibi, sözdizim terimi herhangi bireysel bir dilin cümle yapısına hâkim olan kurallara ve prensiplere de doğrudan ilgili olarak da kullanılır. Sözdizim, dilin yatay, yani satır şeklinde dizilen bir sistem olduğunu gösterir. Bu diziliş, sesten, morfemlere, morfemlerden daha büyük öbeklere dilin her seviyesinde mevcuttur. Sözdizimin yalnız cümle seviyesini gösteren bir terim olarak kullanılması doğru ama eksik bir kullanımdır.

<span class="mw-page-title-main">Dux</span> Roma ünvanı

Dux, Latince lider ya da önder anlamına gelir ve bir askerî birliğe komuta eden anlamında kullanılır.

Mari (Çirmiş) dili Ural Altay Dil Ailesinin Ural Koluna bağlı Fin/Ugor dilleri ana grubundandır ve 600.000 kişi tarafından konuşulur. Çirmiş dili; Rusya'ya bağlı Mari El Cumhuriyeti başta olmak üzere Rusya'da Tataristan, Udmurtya ve Perm bölgelerinde konuşulur. Etnik Çirmişler, çoğunlukla Ural Dağları'nın doğusunda Vyatka Nehri çevresinde yaşamaktadır.

Birleşik sözcük veya birleşik kelime, dilde yeni bir kavramı karşılamak amacıyla iki veya daha çok sözcüğün kaynaşarak oluşturduğu sözcük. Bu söz öbeklerini oluşturan sözcükler ses düşmesi, ses türemesi, sözcük türü kayması veya anlam kayması açısından aralarına ek giremeyecek kadar kalıplaşmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Akıncı</span> Osmanlı İmparatorluğu hafif süvari birliği

Akıncı, veya çoğul şekli ile Akıncılar, Osmanlı İmparatorluğu'nun askerî teşkilâtında, sınır bölgelerinde, düşman ülkelerine akınlar, baskınlar tertipleyerek yıpratma harekâtında bulunan hafif süvari birlikleridir.

Zarf-fiil, bağ-fiil, ulaç veya gerundium bir fiilin cümlede zarf (belirteç) görevinde kullanılan hâli. Türkçedeki üç fiilimsi grubundan biridir. Fiillere -esiye, -ip, ıp, -meden, -ince, -ken, -eli, -dikçe, -erek, -ir … -mez, -diğinde, -e … -e, -meksizin, -cesine eklerinin getirilmesiyle oluşturulur. Bu ekler, Türkçedeki ses uyumlarına veya ağızlara bağlı olarak değişiklik gösterebilir.

Mısır Arapçası, Mısır'da konuşulan Arapçanın adlandırılmasıdır. Modern standart Arapçadan ses ve gramer yönüyle farklılıkları vardır. Arapçanın en yaygın, en çok konuşulan ve en çok öğrenilen lehçesidir.

İngilizce dilbilgisinde zaman yapıları; simple (basit), perfect ve progressive/continuous (sürekli) olmak üzere başlıca üç grupta toplanır. Bunun yanı sıra İngilizcede zamanlar, anlamlarına göre "geçmiş zamanlar", "şimdiki zamanlar" ve "gelecek zamanlar" şeklinde farklı gruplara ayrılabilir; zira İngilizcede cümleye belirli bir zaman anlamı kazandırmak için farklı zaman yapıları kullanılabilir.

Past participle, İngilizce dilbilgisinde fiillerin üçüncü hâli. Perfect zaman yapılarının, edilgen yapıların ve bazen de sıfatların kurulmasında kullanılır. Düzenli fiillerde fiilin ikinci hâli ile aynıdır ve fiil sonuna "-ed" eki eklenerek oluşturulur:

Ablativus absolutus Latince dilinde bulunan, partisiplerin kullanıldığı özel bir ifade biçimidir. Genel olarak bir isim ve bir partisipten oluşan yapıya ait olan kelimeler ismin -den halinin eklerini taşımak zorundadırlar. Ablativus absolutus zarfsal bir yapıdır ve bundan ötürü appositive olan participium coniunctum'dan farklıdır.

Ek, dilbilimde bir köke veya gövdeye eklenerek yeni bir kelime veya kelime biçimi oluşturmak için kullanılan biçimbirimdir. Ekler, yapım eki ve çekim eki olmak üzere ikiye ayrılabilir. Konumları göz önünde bulundurulduğunda ön ek, son ek, sirkumfiks ve iç ek başlıca ek türlerini oluşturur.

<span class="mw-page-title-main">Japoncada fiil çekimi</span>

Japonca fiiller, diğer birçok dildeki fiiller gibi amaçlarını, nüanslarını veya anlamlarını değiştirmek için fonetik olarak değiştirilebilir. Japoncada çekim sırasında bir kelimenin başlangıcı korunurken, kelimenin sonu anlamını değiştirmek için bir şekilde değiştirilir. Japonca fiil çekimleri kişi, sayı ve cinsiyetten bağımsız olup fiil çekimi formları, olumsuzlama, şimdiki ve geçmiş zaman, irade, pasif ses, nedensellik, emir ve koşul kipi ve yetenek gibi anlamları ifade edebilir. Ayrıca diğer fiillerle ve ek anlamlar için edatlarla kombinasyon için özel formlar da bulunmaktadır.