İçeriğe atla

Deniz eriştesi

Deniz eriştesi
Posidonia oceanica
Biyolojik sınıflandırma
Âlem: Plantae
Sınıf: Tek çenekliler
Takım: Alismatales
Familya: Posidoniaceae
Cins: Posidonia
(L.) Delile
Tür: P. oceanica

Deniz eriştesi (Posidonia oceanica), karadan denize dönüş yapmış olan Akdeniz'e endemik çiçekli bir bitkidir. Tek çenekliler grubundan bir deniz otudur. Deniz tabanında 30 metre derinliğe kadar inen ve kıyı ekosisteminde çok önemli yer tutan çayırlar oluşturur. Evrimsel geçmişinde tıpkı balinalar gibi karadan denize dönüş yaptığı için kara bitkisi özelliklerini korumaktadır. Su altında çiçek açtığı belgelenmiştir. Lifli yapıdaki egagropili adı verilen meyveleri sahile vurur.

Morfoloji

Kıyıya vurmuş lifli top halinde meyve

P. oceanica Akdenizin kumluk kıyı bölgelerinde 30 metre derinliğe toprak altı gövdesi (rizom) yardımıyla yayılan ve kıyı erozyonunu büyük ölçekte önleyen tek çenekliler grubundan çiçekli bir bitkidir.

Rizomlu gövde yapısı iki degişik hal alır. Bir grup rizom yatay doğrultuda büyürken diğeri dikey olarak büyür. Dikey rizomlar 6 veya 7'li tutamsı şeritler halinde 1,5 metre uzunluğa kadar erişen yapraklar içerir. Yaprakların ortalama genişliği 10 mm'dir ve üzerinde sayısı 13 ila 17 arasında değişen paralel uzanan damarlar bulunur. Yatay rizomlar ise zamanla canlı kütlenin birikimiyle yükselen kalın bir organik tabaka oluşturur.[1]

2006 yılında Ibiza Adasının güneyinde çok geniş yayılımlı genetik olarak tek bir bireye ait bir P. oceanica çayırı bulundu. Çayır bir uçtan diğerine 8 km genişlüğinde bir alanı kaplamakta ve yaklaşık 100 bin yıl yaşında olduğu sanılmaktadır.[2] Bu çayır belki de yeryüzündeki en büyük ve yaşlı canlıdır.[3][4][5]

Nakşa, Yunanistan'da Posidonia oceanica

Yayılışı ve yaşama ortamı

Drawing of seabed, showing plants and fish swimming above
P. oceanica yaşam alanının canlandırması

Sınıflandırma

Posidonia cinsi Yunan deniz tanrısı Poseidon'dan gelir. Tür adı olan oceanica tüm okyanusa yayılan anlamındadır. Carl Linnaeus bu tür üzerine ilk botanik tanımlamayı Systema Naturae adlı eserinde yapar. O dönemde cins adı Zostera olarak bilinmekteydi.

İkincil metabolitler

Bugüne dek P. oceanica bitkisinden 51 kimyasal bileşik doğal ürün olarak belirlenmiştir.[6]


Kaynakça

Underwater photo of four clumps of leafy plants
Mattes along a channel
  1. ^ "Posidonia oceanis". 3 Temmuz 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Ekim 2012. 
  2. ^ "Portuguese scientists discover world's oldest living organism". 16 Aralık 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Ekim 2012. 
  3. ^ Ibiza Spotlight (28 Mayıs 2006). "Ibiza's Monster Marine Plant". 27 Ocak 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Mayıs 2007. 
  4. ^ Pearlman, Jonathan (7 Şubat 2012). "'Oldest living thing on earth' discovered". The Telegraph. 23 Temmuz 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Şubat 2012. 
  5. ^ Arnaud-Haond, Sophie; Duarte, Carlos M.; Diaz-Almela, Elena; Marbà, Núria; Sintes, Tomas; Serrão, Ester A. Bruun, Hans Henrik (Ed.). "Implications of Extreme Life Span in Clonal Organisms: Millenary Clones in Meadows of the Threatened Seagrass Posidonia oceanica". PLoS ONE. 7 (2). ss. e30454. doi:10.1371/journal.pone.0030454. 25 Ekim 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Ekim 2012. 
  6. ^ Heglmeier, A; Zidorn, C (Ekim 2010). "Secondary metabolites of Posidonia oceanica". Biochemical Systematics and Ecology (Amsterdam, The Netherlands). 38 (5). ss. 964-70. doi:10.1016/j.bse.2010.07.001. ISSN 0305-1978. 

Dış bağlantılar

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Ada</span> çevresi bütünüyle sularla çevrili kara parçası

Ada, çevresi bütünüyle sularla çevrili kara parçasına verilen addır. Yeryüzündeki adaların bütünü on milyon kilometrekarelik bir yer kaplar. Adalar, tek tek olabileceği gibi, gruplar halinde de olabilir. Bu şekildeki adalara “takımada” adı verilir. Yarımada ise suyla çevrili, ancak bir tarafından ana kara parçasına bağlı bulunan coğrafi şekildir. Yer bilimi açısından adalar, kıtasal adalar ve okyanus adaları olmak üzere temelde ikiye ayrılır. Yüzen adalar ise yeni bir yer bilimi konusudur.

<span class="mw-page-title-main">Tsunami</span> doğal ya da yapay sebeplerden dolayı okyanus veya denizde meydana gelen ani kabarma

Tsunami [Japoncada liman dalgası anlamına gelen "津波" (つなみ) sözcüğünden] ya da dev dalga, okyanus ya da denizlerin tabanında oluşan deprem, gök taşı düşmesi, deniz altındaki nükleer patlamalar, yanardağ patlaması ve bunlara bağlı taban çökmesi, zemin kaymaları gibi tektonik olaylar sonucu denize geçen enerji nedeniyle oluşan uzun periyotlu deniz dalgalarıdır. Ayrıca kasırgalar da tsunamiye neden olabilir. Önceleri tsunami dalgalarına gelgit dalgaları da denmiştir. Tsunamilerin %80'i Pasifik Okyanusu'nda gerçekleşir.

<span class="mw-page-title-main">Kapalı tohumlular</span> bitkiler aleminin çoğunluğunu kapsayan bir şube

Kapalı tohumlular, çiçekli bitkiler, anjiyospermler veya bilimsel ismiyle Angiospermae ya da Magnoliophyta; 64 takım, 416 familya ve bilinen yaklaşık 13,000 cins ve 300,000 tür ile kara bitkilerinin en çeşitli grubunu oluştururlar. Açık tohumlu bitkiler gibi kapalı tohumlu bitkiler de tohum üreten bitkilerdir. Çiçeklerinin, tohumlarındaki endospermlerinin ve tohumlarını içeren meyvelerinin özellikleri ile açık tohumlulardan ayrılırlar. Etimolojik olarak anjiyosperm, bir kılıf içinde tohum üreten bir bitki, başka bir deyişle meyve veren bir bitki anlamına gelir. Terim, Yunanca angeion ve sperma ("tohum") kelimelerinden gelir.

<span class="mw-page-title-main">Güney Okyanusu</span> okyanus

Güney Okyanusu ya da Antarktika Okyanusu, bazı coğrafya ve çoğu hidrografi kaynaklarına göre Antarktika kıtasını çevreleyen su kütlesidir. Bu okyanus, dünyanın dördüncü büyük ve en son tanımlanmış okyanusudur.

<span class="mw-page-title-main">Su yoncası</span>

Acı yonca, Menyanthaceae familyasına dahil cinslerden Menyanthes içindeki tek tür olan, çok yıllık ve otsu bir çiçekli bitkidir.

<span class="mw-page-title-main">Bitki</span> ökaryotik, ağaçlar, çiçekler, otlar, yosunlar ve benzeri organizmaları içinde bulunduran çok büyük bir canlılar alemi

Bitkiler, ağırlıklı olarak fotosentetik ökaryot canlılardır. Tarihsel olarak bitkiler alemi, algler ve mantarlar da dahil olmak üzere hayvan olmayan tüm canlıları kapsarken, günümüzde mevcut tüm tanımlamalar prokaryotları, mantarları ve bazı algleri hariç tutar. Tanımlamalardan birine göre: Çiçekli bitkiler, kozalaklı bitkiler ve diğer açık tohumlular, eğrelti otları ve benzerleri, boynuz otları, ciğer otları, kara yosunları ve yeşil algler hep birlikte Viridiplantae adı verilen kladı oluştururlar. Buna kırmızı ve esmer algler dahil değildir.

<span class="mw-page-title-main">Çayır köpeği</span>

Çayır köpeği (Cynomys), sincapgiller familyasının yer sincapları oymağına ait Kuzey Amerika'nın otlaklarında doğal olarak bulunan bir kemirici hayvan cinsidir.

Dalgakıran, kıyıdaki yapıları, tekneleri, dalgaların yıpratıcı etkisinden korumak veya gemilerin yük alıp boşaltmasını sağlamak amacıyla liman ve iskele önlerine yapılan uzun setlerdir.

<span class="mw-page-title-main">Nilüfergiller</span>

Nilüfergiller (Nymphaeaceae), Nymphaeales takımına ait genellikle sucul bitkileri kapsayan bir çiçekli bitkiler familyasıdır.

<span class="mw-page-title-main">Turuncu güngüzeli</span>

Turuncu güngüzeli, Hemerocallis cinsinden bir çiçekli bitki türüdür. Ana vatanı Asya olan tür, Kafkaslar'dan Himalayalar, Çin, Japonya, Kore ve güneydoğu Rusya'ya kadar büyük bir coğrafyada yerli, doğal olarak bulunur. ABD ve Kanada'da bahçelerden kaçarak doğal ortamlarda yetişmeye başlamış olan tür, istilacı bir tür olarak tanımlanmaktadır. Bitkinin Latince isminde geçen fulva sözcüğü Latince turuncu-sarı demektir.

<span class="mw-page-title-main">Mercan resifi</span> Denizde taşlı mercan iskeletlerinin büyümesi ve birikmesiyle oluşan kaya çıkıntısı

Mercan resifleri canlı organizmaların ürettiği aragonit yapılardır. Az miktar besin içeren deniz sularında bulunur. Çoğu resifte, baskın organizmalar kalsiyum karbonattan oluşan bir dış iskelete sahip taş mercanları, kolonyal sölenterlerdir. İskeletsel materyaller, dalga hareketleri ve biyoerozyon ile parçalanıp yığılarak yaşayan mercanlar ve çok çeşitli hayvanlar ve bitkilerden oluşan yaşamı destekleyen kalsiyumlu bir oluşum meydana getirirler.

Görerek uçuş veya VFR uçuş, bir pilotun uçağın durum (attitude) kontrolünü ve seyrüseferini uçak dışındaki görsel referanslara göre gerçekleştirdiği uçuş. VFR kısaltması, İngilizce visual flight rules kavramının akronimidir. Görerek uçuş yapılmasını mümkün kılan meteorolojik koşullara VMC denir. Şartların görerek uçuşa müsait olmadığı durumlarda -pilotun lisans ve dereceleri (rating) ve uçaktaki cihazlar müsaade ediyorsa- alet uçuşu gerçekleştirilir.

<span class="mw-page-title-main">Dünya Okyanusu</span> Dünyanın birbirine bağlı su sistemi

Dünya Okyanusu, %94.1'lik oranla hidrosferin büyük bir bölümünü oluşturmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Karagöl Devlet Doğal Koruma Alanı</span>

Karagöl Devlet Doğal Koruma Alanı, Laçın Rayonu ve Ermenistan Cumhuriyeti'nin Gerus Bölgesi sınırında bulunan ve şu anda Ermenistan'ın işgali altında olan ve sınır Gölü olarak kabul edilen Karagöl'ün doğal koruma alanıdır. Özellikle ilgi çeken yüksek dağ göllerinden biridir. Dağlık Karabağ volkanik platosunda, deniz seviyesinden 2658 metre yükseklikte yer almaktadır. Aydınlık dağları, Karagöl (Sevinç), deniz seviyesinden 2658m yükseklikte, Karabağ volkanik dağlarının güney kesiminde, Hakkari nehri'nin sağ kolu olan Ağoğlan nehir kaynağı, bir kısmı Işıklı dağlar (3548m) kuzey eteklerinde kuzey-gerbdən Demirdaş ve küçük Işıklı dağları, kuzeyden Cankurtaran dağı ile doğu ve aşağıda morin tiresi çevrilidir. Bu göl, soyu tükenmiş bir volkanın kraterini andıran kalıntı bir su kaynağıdır. Stratigrafik olarak, Garagel bölgesi Yukarı Pliyosen'in eski kayalarındadır. Gölün uzunluğu 1950 metre, genişliği 1250 metredir. Kıyı şeridi uzunluğu ise 5500 metredir. Derinliği de 7-8 metreyi bulmaktadır. Alanın toplam genişliği 3 km²'dir. 10 milyon manat ödenekle 17 Kasım 1987 tarihli Azerbaycan SSC Bakanlar Kurulu Kararı ile kuruldu. Hesaplamalara göre, göldeki su hacmi 10 milyon m³'tür. Göl suyunun görünür derinliği 4.6 metredir. Gölün tabanı kıyıya yakınlığa bağlı olarak farklı boyutlarda taşlardan oluşur. Merkeze doğru kayaların büyüklüğü azalır ve son olarak, orta kısmı ise hurda çökellerinden oluşur.

<span class="mw-page-title-main">Kazık kök</span>

Bir kazık kök, diğer köklerin yanal olarak filizlendiği büyük, merkezi ve baskın bir kök'tür. Genellikle, kazık kök biraz düz ve çok kalındır, şekli giderek incelir ve doğrudan aşağıya doğru büyür.

<i>Veronica gentianoides</i> bitki türü

Veronica gentianoides, Veronica cinsine bağlı çok yıllık bir bitki türüdür. Türkiye, Kafkasya ve İran'a özgüdür.

<span class="mw-page-title-main">Deniz habitatı</span>

Deniz habitatı, deniz yaşamına ev sahipliği yapan habitatlardır. Deniz yaşamı bazı yönlerden denizdeki tuzlu su içeriğine bağlıdır. Habitat, bir veya birden fazla canlı türünün yaşadığı ekolojik veya çevresel bölgedir. Denizler ve okyanuslar bu habitatların birçok türünü barındırır. Deniz habitatları kıyı ve açık okyanus habitatları olarak ikiye ayrılabilir. Kıyı habitatları, gelgitin kıyı şeridinde geldiği noktadan kıta sahanlığının sınırına kadar uzanan bölgede bulunur. Kıta sahanlıkları, toplam okyanus alanının yalnızca yaklaşık %7'lik kısmını kaplamalarına rağmen deniz yaşamının çoğu kıyı habitatlarında bulunur. Açık deniz habitatları, kıta sahanlığının sınırının ötesinde, derin denizlerde bulunur.

<span class="mw-page-title-main">Alismatales</span>

Alismatales (alismatidler), yaklaşık 4.500 tür içeren çiçekli bitkiler takımıdır. Bu takımdaki bitkiler çoğunlukla tropikal veya sucul bitkilerdir. Bazıları tatlı suda, bazıları deniz habitatlarında yetişir. Bu takımdaki bitkilerden büyük bir bölümü sulamayı ve suyolu ulaşımını engellediği için zararlı, geri kalanları ise balıkların yaşam alanı olduğu ve kıyı çizgisini koruduğu için yararlı su bitkileri olarak kabul edilir. Takımdaki belki de en önemli gıda ürünü gölevez bitkisi Colocasia esculenta'nın soğanıdır.

<span class="mw-page-title-main">Zosteraceae</span>

Zosteraceae, ılıman ve subtropikal kıyı sularında bulunan, en yüksek çeşitliliğin Kore ve Japonya civarında olduğu çok yıllık deniz çiçekli bitkiler familyasıdır. Deniz çayırlarının çoğu tüm yaşam döngülerini su altında tamamlar, özellikle su ortamında dağılmaya adapte olmuş ipliksi polenlere ve stoması olmayan şerit benzeri yapraklara sahiptirler. Deniz çayırları otsudurlar ve belirgin sürünen rizomlara sahiptir. Ailenin ayırt edici bir özelliği, Zostera alt cinsi Zostera üyeleri dışındaki tüm türlerde bulunan karakteristik retinaküllerin bulunmasıdır.

<span class="mw-page-title-main">Araucaria heterophylla</span>

Araucaria heterophylla, Yeni Zelanda ile Yeni Kaledonya arasında Pasifik Okyanusu'nda bulunan Avustralya'nın dış bölgesi Norfolk Adası'na özgüdür. Araucariaceae familyasındaki Araucaria cinsinin bir üyesidir. Ağaç yavaş büyür ve 50–65 m (160–210 ft) yüksekliğe ulaşabilir. Düz dikey gövdesi ve simetrik dalları vardır. Norfolk Adası çamı olarak adlandırılmasının endemik imasına rağmen, tür, egzotik, hoş görünümü ve oldukça geniş iklimsel uyumluluğu nedeniyle yaygın olarak süs ağacı olarak dikilir ve artık uygun Akdeniz ve nemli subtropikal iklime sahip bölgelerde dünyanın her yerinde görülür.