İçeriğe atla

Darende Steli

Darende Steli, Malatya ilinde günümüz Darende ilçesinin 2 km batısındaki eski Darende mevkiinde bulunur. Luvice yazılmış bazalt stel 79 x 30 x 20 cm boyutlarındadır. Söylentilere göre 1920'lerde bir cami duvarında bulunmuş ve o sıralarda Sivas Müzesi olarak kullanılan Gök Medrese'ye taşınmıştır. Orijinal yeri bilinmemektedir.

Stel bir yüzündeki 6 satırlık bir Luvice yazıt ve diğer üç yüzündeki rölyeflerle çepeçevre işlenmiştir. Bir yüzündeki rölyefte sağa dönük bir erkek figürü bir aslan üzerinde içki akıtırken gösterilmektedir. Yazıtta bu kişi kendisini Malatya[1] hükümdarı II. Arnuwanti olarak tanıtır ve soyunu Gürün ve Kötükale yazıtlarındaki Runtiya'nın kardeşi olan Kral I. Arnuwanti'nin torunu, II. PUGNUS-mili'nin oğlu diyerek belirtir. Yazıt, kentin kurulması nedeniyle tanrılara bir adaktır. Soyağacı tarihlemesine göre stelin Kuzi-Teşup'tan sonraki 4. kuşak yani MÖ 11.yy.'ın başlarına ait olduğu tahmin edilmektedir ancak daha sonraki bir tarihe ait olduğu yönünde de görüşler vardır. Stel, Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi'ndedir.[2]

Kaynakça

  1. ^ Malatya'nın Tarihçesi 22 Mart 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Malatya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü. Erişim tarihi: 22 Mart 2020.
  2. ^ Bilgin, Tayfun. "Anadolu Yazıtları - Darende Steli 20 Eylül 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.". Anadolu Yazıtları. Erişim tarihi: 22 Mart 2020.

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Malatya</span> Malatya ilinin merkezi olan şehir

Malatya, Türkiye'nin Malatya ilinin merkezi olan şehirdir.

<span class="mw-page-title-main">Anadolu Medeniyetleri Müzesi</span> Ankaradaki bir tarih ve arkeoloji müzesi

Anadolu Medeniyetleri Müzesi, Ankara'nın Altındağ ilçesinde bulunan bir tarih ve arkeoloji müzesidir. Müzede, Anadolu'da yaşamış olan uygarlıklardan geriye kalan arkeolojik eserler kronolojik olarak sergilenmektedir.

<span class="mw-page-title-main">Darende</span> Malatyanın ilçesi

Darende, Malatya ilinin bir ilçesi. İlçe merkezi, Malatya kentinin 74 km kuzeybatısında, Sivas kentinin 140 km güneyinde, ve Kayseri kentinin 117 km doğusunda yer alır. Batısı ve kuzeyinde Sivas, doğusunda Hekimhan, güneyinde Akçadağ, Elbistan, kuzeybatısında Gürün, kuzeyinde Kuluncak ve Kangal ilçeleri bulunmaktadır.

Karadeniz Ereğli Müzesi, Zonguldak ilinin Karadeniz Ereğli ilçesinde yer alan müze.

<span class="mw-page-title-main">Tonyukuk Yazıtı</span> 8. yy’da yazılmış Göktürk Yazıtları’nın bir parçası

Tonyukuk Yazıtları ya da uluslararası literatürdeki adıyla bulunduğu yere nisbetleBain Tsokto Yazıtları, Orhun Irmağı vadisinde 8. yüzyılda yazılıp dikilmiş olan Göktürk Yazıtlarından birisidir. Moğolistan'ın başkenti Ulan Bator'un ilçesi Nalayh'ta Bayan Tsokto adlı yerde bulunmuştur.

<span class="mw-page-title-main">Luvice</span>

Luvice veya Luvi dili Anadolu dillerine mensup bir dildir. Aynı zamanda Hititlerin de hiyeroglif yazılarında kullandıkları dildir. Mısır ve Girit hiyeroglif yazısından farklı olan bu hiyeroglif yazısı, daha çok mühürlerde ve kaya anıtları gibi büyük yazıtlarda kullanılmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Uşak Arkeoloji Müzesi</span>

Uşak Arkeoloji Müzesi, Uşak ilinde bulunan arkeolojik bir müzedir. 1967 yılında başlatılan müzenin inşaatı 1969 yılında bitirilmiştir. 23 Mayıs 1970 tarihinde teşhir tanzimi tamamlanan müze, Uşak Müze Müdürlüğü olarak hizmete açılmıştır. 2012 yılında tren istasyonu mevkiinde 14 bin 500 metrekare kapalı alana üzerine yeni bir müze binası inşasına başlamış ve dört yılın ardından 2016 yılında tamamlanmıştır. Yaklaşık 48 yıl boyunca aynı binada hizmet veren Arkeoloji Müzesi, yaklaşık 16 milyon liraya mal olan 3 katlı modern yeni müze binasının 2018 yılında teşhir ve tanzim çalışmalarının bitmesiyle tren istasyonu mevkiine taşınarak modern müzeler arasında yerini almıştır. Envanterinde yer alan 43.000 bin eser ve sikkeden 2.500'ü müze içerisinde sergilenmektedir.

<span class="mw-page-title-main">İvriz</span>

İvriz, Konya ilinin Halkapınar ilçesinin İvriz mahallesine bağlı, Ereğli ilçesinin 12 km güneydoğusunda bulunan Demir Çağı arkeolojik sit alanıdır.

Zincirli Höyük Gaziantep il merkezinin batısında, İslahiye ilçesinin 10 km. kuzeyinde yer alan bir höyüktür. Amanos Dağları'ndan doğu - batı yönünde geçit veren Beyhan Geçidi'ndeki ovada, küçük bir bataklığın batı kenarındadır. Geç Hitit Dönemi buluntuları ile tanınmıştır. Antik adı Aramice'de Sam'al olup Geç Hitit Dönemi'nin en önde gelen metropollerinden biri ve bir kraliyet merkezi olarak bilinmektedir. Günümüzden 3 bin yıl önce 40 hektarlık bir alana yayılmış bir kentti. Zincirli Höyük kazılarında ele geçen Asur Kralı Esarhaddon'a ait bir kitabe, kentin Sam'al olduğunu doğrulamaktadır. Hitit İmparatorluğu'nun MÖ 1.200'lerden sonra çöküşü ardından Güneydoğu Anadolu Bölgesi - Kuzey Suriye genel yayılımında, tarihçilerin Geç Hitit Devletleri, Kuzey Suriye Krallıkları ya da Suriye - Hitit Devletleri olarak adlandırdıkları devletler kurulmuştu. Bu devletlerin başkentlerinde, kentin merkezini oluşturan yönetsel ve dinsel yapılar bir yükseltide kurulmuş, ayrıca tahkim edilmiş bir kale içinde yer alınmıştır. Kentler, çift sur ile çevrilidir. Zincirli kenti de bu başkentlere bir örnek oluşturmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">İzmir Tarih ve Sanat Müzesi</span> İzmir, Türkiyede bir müze

İzmir Tarih ve Sanat Müzesi, Türkiye'nin İzmir şehrinde, Kültürpark içerisinde 2004 yılında hizmete girmiş müzedir. Taş Eserler Bölümü, Seramik Eserler Bölümü ve Kıymetli Eserler Bölümü olmak üzere üç ayrı bölümde ziyaretçilerine İzmir ve çevresinde yapılan kazılarda ortaya çıkarılan eserleri sunmaktadır. Her yıl yüz binden fazla ziyaretçi tarafından gezilmektedir.

<span class="mw-page-title-main">Anadolu hiyeroglifleri</span>

Anadolu hiyeroglifleri, yaklaşık 500 işaretten oluşan bir logografik yazı biçimi. Önceleri Hitit hiyeroglifleri olarak biliniyorlardı fakat kullanıldığı dilin Hititçe değil Luvice olduğu kanıtlandı ve ardından bazı İngilizce kaynaklarda Luvi hiyeroglifi olarak anılmaya başlandı. Son zamanlarda ise bu yazı sistemi kullanılarak daha başka dillerde yazılmış yazıtlar ortaya çıkınca bu tanım yerine, coğrafyayı işaret edecek şekilde "Anadolu Hiyeroglifi" kullanımı kabul görmeye başladı. Tipolojik olarak Mısır hiyeroglifleri'ne benzeseler de grafiksel olarak bir ilişkileri yoktur. Mısır hiyeroglifleri'ne benzer bir şekilde bu Hiyeroglif yazı biçiminin de kutsal bir rol oynadığı kesinlik kazanmamıştır. Hitit çivi yazısı ile kanıtlanabilir bir bağlantısı yoktur.

<span class="mw-page-title-main">Tanır Yazıtı</span>

Tanır Yazıtı, Kahramanmaraş ilinin Afşin ilçesinin Tanır kasabasının Yukarı Boğaz mevkiinde bulunan, Hititlerden kalma, Luvice yazılmış doğal sebeplerle oldukça aşınmış bir kaya yazıtıdır. Düzlenmiş bir kaya yüzeyine yerden yaklaşık 2.70 metre yukarıya kazınmıştır. Orta bölümde Malatya şehrinin ismi okunabilmiştir. Sağdaki altı adet okunaklı olmayan hiyeroglif karakter bu şehrin hükümdarlarından birine ait olabilir. Kırık olan sol tarafta ise bu kişiye ait bir unvanın bulunduğu tahmin edilmektedir. Bu yazıt ilk olarak İstanbul Üniversitesi’nden Erkan Konyar tarafından 2009 yılında rapor edilmiştir.

Izgın Steli, Kahramanmaraş ilinin Elbistan ilçesinin Izgın beldesinde bulunan Luvice yazılmış stel formunda bir dikili yapıttır. 1882 yılında belde yakınlarındaki bir mezarlıkta mezartaşı olarak dikili bir şekilde bulunmuştur. Yaklaşık 2.45 metre yüksekliğindeki kireçtaşı stelin 4 yüzü de Luvi hiyeroglifi ile yazılmış bir yazıt ile kaplıdır. Yazıt, stelin Taita adında bir yerleşke kuran Taras adındaki Malatya hükümdarı tarafından dikildiğini belirterek ülkenin/yerleşkenin sınırlarının genişletildiğinden bahseder. MÖ 11-10. yy.'a tarihlenen stel İstanbul Arkeoloji Müzesi'ndedir.

Gürün Yazıtları, Sivas ilinin antik çağdaki adı Tegarama olan Gürün ilçesinin batısında bulunan Şuğul vadisi boğazında yer alır. Granit kayalıklar üzerinde Luvi hiyeroglifi ile yazılmış yazıtlar ilk olarak 1879 yılında Sir Charles Wilson tarafından fark edilmiştir. Birbirinden ayrı iki yazıt vardır. Daha yukarıdaki büyük olan yazıt altı satır, aşağıdaki ise dört satırdır ve aynı metnin kopyalarıdır. Her ikisi de biraz yıpranmış olsa da büyük olan daha iyi korunmuştur ve Malatya Kralı Runtiya tarafından kurulan bir yerleşkeye ait kayıttır. Runtiya kendisini Kargamış kahramanı Kuzi-Teshubun torunu ve PUGNUS-milinin oğlu olarak tanıtır. Kral Runtiyanın ismi Kötükale yazıtından da bilinmektedir. Anıtın tarihi Kuzi-Teshupa dayandırılırsa MÖ 12. yy.'a, yazı biçimine bakılırsa daha geç bir döneme, yani MÖ 11. veya 10. yy.'a ait olduğu tahmin edilmektedir.

Karakuyu Barajı Yazıtı, Kayseri’nin Pınarbaşı ilçesinin Karakuyu köyü yakınlarındadır. MÖ 13. yüzyıla dayanır. Luvice yazılmış yazıtın olduğu kısım 1930 veya 40’lı yıllarda ana bloktan kesilerek ayrılmıştır ve günümüzde Kayseri Müzesi’nde sergilenmektedir. Üzerinde tamamlanmamış bir yazıt bulunan ikinci bir blok ise halen orijinal yerinde durmaktadır. Taş ustalığı Hattusa’daki imparatorluk dönemine ait yapılarla benzerlik göstermektedir.

Darende Ulu Camii, Türkiye'nin Malatya ilinin Darende ilçesinde yer alan bir camidir. Kitabesi bulunmayan yapının ilk inşa tarihi bilinmemektedir. Dulkadiroğulları Beyliği döneminde, XIV. yüzyılda yapıldığı kabul edilmektedir. Yapının özgün mimarisi kaybolmuştur. Cami 1980-81 yıllarında yeniden inşa edilmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Niğde Steli</span>

Niğde Steli, MÖ 8. yy'ın sonlarına tarihlenen Niğde'de bulunan bir Geç Hitit anıtıdır.

<span class="mw-page-title-main">Niğde Arkeoloji Müzesi</span>

Niğde Arkeoloji Müzesi, Niğde'nin merkezinde Dışarı Cami Sokak ile Öğretmenler Caddesi arasında yer almaktadır. Kemerhisar kasabasında bulunan Köşk Höyük ve eski Roma şehri Tyana başta olmak üzere çevredeki alanlardan bulunan nesneleri içerir. Müze, Niğde Steli ve mumya gibi eşsiz örnekleri bünyesinde barındırmaktadır. 6 Şubat 2023 Depremi'nden etkilenerek kapatılan binası yeni bir yere taşınmadığı için, Müze 2024 itibarıyla kapalı durumdadır.

<i>Luvi mührü</i> Troyada bulunmuş Tunç Çağı mührü

Luvi mührü, Troya Kazıları'nda bulunmuş, üzerinde Luvice yazı olan, M.Ö. 12. yüzyıla tarihlenen tunç mühür.

<span class="mw-page-title-main">Fethiye Müzesi</span>

Fethiye Müzesi, Muğla ilinin Fethiye ilçesinde bulunan bir müzedir. Dalaman, Fethiye, Ortaca, Köyceğiz ve Seydikemer'den gelen arkeolojik eser ve bulguların sergilendiği müze, 1962 yılında faaliyet göstermeye başladı. Fethiye Müzesi iki ana salondan oluşur ve sergilenen eserler kronolojik olarak sıralanmıştır. Eserler MÖ 3000 ile Geç Osmanlı Dönemi aralığını kapsar. Fethiye çevresinde bulunan arkeolojik bölgeler Fethiye Müzesi'ne bağlıdır.