İçeriğe atla

Crystal Bayat

Crystal Bayat
Doğum1997
Kabil,Afganistan
MilliyetAfgan
EğitimKabil Üniversitesi Hukuk Fakültesi Daulat Ram Koleji
MeslekAktivist
Ödüller"Edebiyat Kategorisi"nde Rumi Ödülü'nü (2.lik) (2020) BBC 100 Kadın(2021)

Crystal Bayat, Afgan kökenli kadın hakları savunucusu,Afganistan'ın içinde de dışında da siyasi aktivizmle uğraşmaktadır. Taliban'ın tekrar iktidara gelmesiyle birlikte değişen olaylara karşı protestolar yapmıştır. Hayatının büyük bir bölümünü demokrasi ve toplumsal değişimler için uğraşmıştır.[1] 2021 yılında BBC'nin yayınladığı en ilham veren 100 Kadın'dan biri olmuştur.[2]

Kişisel yaşamı

Bayat, 1997 yılında Kabil'de doğmuştur. Gazni eyaletinin yerlisi ve hükûmet tarafından tanınmayan Türk etnik azınlığı olan Bayat ailesinin bir üyesidir.[3] Annesi bir doktordur ama Taliban'ın yönetimi ele geçirmesi nedeniyle şu anda çalışamıyordur.[4] Babası ise cumhuriyetin dağılmasından önce İçişleri Bakanlığı'nda bürokrat olarak çalışıyordu.[5] Liseden mezun olduktan sonra Bayat, Afganistan'daki üç yüz bin öğrenci arasından Kankor sınavında beşinci olmuştur. Kabil Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ne kabul edildikten sonra Hindistan Kültürel İlişkiler Konseyi'nden burs kazanmıştır . Delhi'deki Daulat Ram Koleji'ne katılmak için gitmiş ve 2019'da siyaset bilimi alanında birincilikle mezun olmuştur.[6] Delhi'deki Birleşmiş Milletler Enstitüsü'nden yüksek lisans derecesine sahiptir. 2021'de Delhi Üniversitesi'nde Siyasi Yönetim alanında doktorasına başlamış, ancak programı Taliban'ın devralması nedeniyle yarıda kesilmiştir.[2]

Aktivizm

2020'de Hindistan'daki okuldan Afganistan'a döndükten sonra Bayat, sivil haklar siyasi düşünce kuruluşu "Justice and Equality Trend'i" ve risk altındaki Afgan halkına yardım etmeye odaklanan bir insan hakları yardım kuruluşu olan Crystal Bayat Foundation'ı kurmuştur.[5] 19 Ağustos 2021'de Afganistan'ın bağımsızlık gününü düzenlenmesine yardımcı olan gösterideki yedi kadından birisidir ve yaptığı yürüyüş sırasında ateş altında kalmıştır.[2] Ulusal insan hakları dergilerinde serbest yazar olarak çalışmaya ve Afganistan'ın susturulmuş kadınları adına konuşmaya devam etmektedir.[4]

Ödülleri

En etkili Afgan kadın yazar için Rumi Ödülü'nü almıştır. Aynı zamanda 2021'de BBC'nin dünya çapındaki en etkili 100 Kadını arasında yer almıştır. New York Times ve diğer küresel medya kuruluşları, daha iyi bir gün umut etmek için özgürlükten başka bir şey istemeyen Afgan kadın ve kızların sesini duyurmasına yardımcı olmuştur.[4]

Kaynakça

  1. ^ "Afghanistan and its people have changed, so should Taliban: Afghan activist seen in viral protest pics". India Today (İngilizce). 20 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2023. 
  2. ^ a b c "BBC'nin 2021 yılı 100 Kadın listesi yayımlandı: Bu yılki listede Sevda Altunoluk ve Elif Şafak da var". BBC News Türkçe. 18 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2023. 
  3. ^ "Crystal Bayat". PEN World Voices Festival (İngilizce). 29 Mart 2023. 4 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2023. 
  4. ^ a b c "Crystals Story". Crystal Bayat (İngilizce). 25 Ağustos 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2023. 
  5. ^ a b "Face of anti-Taliban resistance cut her teeth in activism at DU". www.telegraphindia.com (İngilizce). 26 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2023. 
  6. ^ Sadhwani, Garima (27 Ağustos 2021). "Survival in Afghanistan is really difficult: Afghan social activist Crystal Bayat". National Herald (İngilizce). 27 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2023. 

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Afganistan</span> Batı, Orta ve Güney Asyanın birleştiği yerde bulunan devlet

Afganistan ya da resmî adıyla Afganistan İslam Emirliği, Orta Asya'nın güneyinde denize kıyısı olmayan bir ülkedir. Doğu ve güneyde Pakistan; batıda İran; kuzeyde Türkmenistan, Özbekistan ve Tacikistan; kuzeydoğuda ise Çin ile komşudur. 652.000 km² yüz ölçümlü, kuzey ve güneydoğusunu düzlüklerin oluşturduğu dağlık bir ülkedir. Başkenti ve en büyük şehri Kâbil'dir. Yaklaşık 40 milyonluk nüfusunun çoğunluğunu Peştunlar, Tacikler, Hazaralar ve Özbekler oluşturur. Ülke, uluslararası alanda Afganistan İslam Cumhuriyeti olarak tanınmaktadır. ABD'nin Afganistan'dan çekilmesine akabinde gerçekleşen Taliban saldırıları ile 15 Ağustos 2021'de Taliban'ın başkent Kâbil'i ele geçirmesi sonucunda kurulmuş olup, yönetimin devri konusundaki tartışmalar ve görüşmeler devam etmektedir.

<span class="mw-page-title-main">Taliban</span> Afganistan merkezli İslamcı hareket

Taliban, Afganistan'da yönetimi elinde bulunduran Diyubendi İslamcı hareket ve askeri organizasyondur. Kendilerine Afganistan İslam Emirliği demekte olup ülke içinde bir savaş sürdürmüştür. İslam şeriatını yayma amacıyla Molla Muhammed Ömer tarafından 1994 yılında kurulan Taliban'ın 2016'dan beri lideri Mevlevi Hibetullah Ahundzade'dir. Grup; eroin gibi narkotiklerin ticaretinin yanı sıra haraç toplama, fidye ve alıkoyma gibi faaliyetlerle finanse edilmektedir. Ayrıca 2010'ların ortalarında, önceki hükûmetin yönetiminde yasadışı olan madencilik faaliyetlerinin kontrolünü ele geçirmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Afganistan Devrimci Kadın Birliği</span>

Afganistan Devrimci Kadın Birliği veya kısaca RAWA, İngilizce: Revolutionary Association of the Women of Afghanistan), 1977 yılında Afganistan’ın başkenti olan Kâbil’de Meena Keshwar Kamal liderliğinde kurulmuştur. RAWA, feminist, köktendincilik karşıtı, seküler demokrasi için çalışan ve laiklik yanlısı bir organizasyondur.

<span class="mw-page-title-main">Afganistan İslam Cumhuriyeti</span> Afganistanda hüküm sürmüş eski bir devlet

Afganistan İslam Cumhuriyeti, Afganistan Savaşı sırasında 2004-2021 yılları arasında Afganistan'da var olan bir İslam cumhuriyetiydi. 2001'de ABD'nin Afganistan'ı işgal etmesinin ardından Taliban liderliğindeki Afganistan İslam Emirliği'nin ele geçirilmesi sonrası 2004 yılında kuruldu. 15 Ağustos 2021'de ülkenin büyük bölümünün kontrolü Afganistan İslam Emirliği'ne geçti. Afganistan'ın uluslararası olarak tanınan tek meşru devleti olduğu iddia edilmektedir.

<span class="mw-page-title-main">Afganistan pasaportu</span> pasaport

Afgan pasaportu Pasaport Genel Müdürlüğü tarafından uluslararası seyahat amacıyla Afgan vatandaşlarına verilir. Geçerli bir Afgan kimlik kartına (Tazkira) sahip olan her kişi, her 5-10 yılda bir yenilenen bir Afgan pasaportu için başvurabilir ve alabilir.

Ulusal Güvenlik Müdürlüğü Afganistan Hükûmetinin iç istihbarat ve güvenlik servisiydi. Merkezi Kabil'deydi ve Afganistan'ın 34 ilinin tümünde saha ofisleri ve eğitim tesisleri vardı. Doğrudan başkana ve meclise karşı sorumluydu. Çoğunluğu ABD Department of Homeland Security tarafından ve geri kalanı NATO ülkeleri tarafından eğitilmiş, aktif olduğu dönemde tahmini olarak 15,000-30,000 personeli olduğu düşünülmüştür. Ulusal Güvenlik Müdürlüğü, Afgan Ulusal Güvenlik Güçlerinin (ANSF) bir parçasıydı.

<span class="mw-page-title-main">Afganistan cumhurbaşkanı</span> Afganistan İslam Cumhuriyetinin devlet ve hükûmet başkanı (2004-2021)

Afganistan İslam Cumhuriyeti cumhurbaşkanı, anayasal olarak Afganistan İslam Cumhuriyeti'nin (2004-2021) devlet ve hükûmet başkanı ve Afganistan Silahlı Kuvvetleri başkomutanıydı.

<span class="mw-page-title-main">Afganistan'da turizm</span>

Afganistan turizm Bilgi ve Kültür Bakanlığı tarafından düzenlenir. Afganistan'da faaliyet gösteren en az 350 turizm şirketi bulunmaktadır. Turizm, onlarca yıllık savaşın ardından gelen 1978 Sevr Devrimi'nden önce zirvedeydi. Afganistan'a giriş için geçerli bir vize ve pasaport gerekmektedir. 1999'da Birleşmiş Milletler Kabil'de kalmanın günlük maliyetini 70 ABD doları olarak hesapladı.

<span class="mw-page-title-main">2021 Taliban saldırısı</span> Afganistandaki askeri saldırı

2021 Taliban saldırısı, Taliban ve müttefik militan grupların Afganistan İslam Cumhuriyeti ve müttefiklerine karşı 1 Mayıs 2021'de başlayan ve 15 Ağustos 2021'de Kabil'in Düşüşü ile biten büyük bir saldırıydı. Saldırı sonucunda Taliban ülkeyi ele geçirdi ve Afganistan İslam Emirliği'ni kurdu.

<span class="mw-page-title-main">Abdüsselam Hanefi</span>

Abdülselam Hanefi Afgan Özbek siyasi ve dini lideri, Taliban'ın üst düzey bir lideri, 2021'den beri Afganistan İslam Emirliği'nden Abdülgani Birader ve Abdul Kabir'in yanında ikinci bir başbakan yardımcısı ve Katar ofisindeki müzakere ekibinin merkezi bir üyesidir. Hanefi ayrıca Taliban hükûmetinde eğitim bakanı yardımcısı olarak görev yaptı.

Rada Akbar, Afganistan'da doğup büyüyen, sanatı kadın düşmanlığına ve baskıya karşı sesini yükseltmek için bir araç olarak kullanan bir aktivist, küratör ve sanatçıdır.2015 yılında UNICEF Yılın Fotoğraf Ödülü'nde Mansiyon ödülü, 2021 yılında Prens Claus ödülü, MujerHoy ödülleri ve BBC 100 Kadın ödülünü sahip olmuştur.

Alema,genellikle Dr.Alema olak tanınır, filozof, feminist aktivist, çatışma analisti, kadın hakları savunucusu ve Afgan politikacıdır. Afganistan'da insan hakları ve sivil toplumdan sorumlu bakan yardımcısıydı. Aynı zamanda 2021 yılında BBC’nin yayınladığı 100 Kadın listesinde yer almıştır.

Wahida Amiri, kütüphaneci, hukuk mezunu ve protestocudur. Taliban hükûmetinin kadınlara karşı uyguladığı zorlu politikaları protesto etmek için Amira ve arkadaşları tarafından "Afganistan'ın Mücadeleci Kadınları Hareketi"'ni kurmuşlardır. 2017 yılından beri kadınları okumaya motive etmek için içinde 5.000'den fazla kitaptan oluşan kütüphanesi Kabil'de bulunmaktadır.2021 yılında BBC'nin yayınladığı 100 Kadın listesinde yer almıştır.

Fatima Gailani, 1954 yılında Kabil'de doğmuş, Afgan Kızılayı'nın başkanı olarak görev yapmış bir siyasi lider ve kadın hakları aktivistidir. BBC 2021 yılı 100 Kadın listesine girmiştir.

Laila Haidari, 1978 yılında doğmuş, Afgan aktivist ve restoran işletmecisidir. 2010 yılında Afganistan'ın Kabil kentinde kurduğu bir uyuşturucu rehabilitasyon merkezi olan Mother Camp'i işletiyor. Ayrıca Mother Camp'i finanse eden bir Kabil kafesi olan Taj Begum'un da sahibi. Taj Begum bir kadın tarafından işletiliyor ve bekar erkek ve kadınların birlikte yemek yemesine izin veriyor. Kafe, tabuları yıktığı için sık sık baskınlara uğruyor. Haidari, 2018 tarihli Laila Köprüde adlı belgesel filmin konusudur.

<span class="mw-page-title-main">Hoda Khamosh</span> Afgan muhabir

1996 doğumlu olan Hoda Khamosh, Afgan gazeteci, şair ve kadın hakları aktivistidir.

Razia Barakzai, Afgan üniversite profesörü, aktivist ve protestocudur. Taliban'ın tekrar iktidara gelmesiyle kadınların çalışma ve eğitim hakkı için birçok yürüyüş organize etmiştir. Hayatları riskte olan Afgan kadınlarının verdikleri mücadeleleri anlatan "We Are Still Here" isimli romanda yer almıştır. 2021 yılında BBC'nin yayınlandığı en ilham veren 100 kadından biri olmuştur.

<span class="mw-page-title-main">Nilofar Bayat</span>

Nilofar Bayat, Afganistan Tekerlekli Sandalye Basketbol Milli Takımı'nın kaptanı ve engelli kadınların haklarının savunucusudur.Taliban'ın iktidara gelmesiyle eşiyle birlikte İspanya'ya sığınmıştır. 2021 yılında BBC'nin yayınladığı 100 Kadın'dan biri olmuştur.

2002 Kabil- Afganistan doğumlu Fatima Sultani, Noshaq zirvesine tırmanan en genç dağcı kadın olarak kabul edilir.

Benafsha Yaqoobi, aynı zamanda Benafsha Yaqubi olarak da bilinir. Afgan engelli hakları aktivistidir. 2021'de BBC'nin 100 Kadınından biri seçildi.