İçeriğe atla

Büyülü fener

Sinemanın atası: Büyülü fener

Büyülü fener (Latince: Lanterne magica), günümüzdeki slayt projektörlerin atası olan tarihteki ilk projeksiyon cihazı.

Tarihçe

Sinoloji (Çin bilimi) alanında uzman olan İngiliz biyokimyacı Joseph Needham'ın aktardığına göre II. yüzyılda Çin'de keşfedilmiştir. Batılı devletlere 1671 yılında Cizvit Athanasius Kircher tarafından "Ars magna lucis et umbrae" (ışık ve gölge büyütme sanatı) isimli eserde tanıtılmıştır. Kircher'in yeni bir buluşu tanıtmaktan ziyade zaten var olan bir aygıtı tasvir ettiği kabul görülür. Henry R. Heyl tarafından 1870 yılında patent altına alınmıştır.

Çalışma prensibi

Wymondham Müzesi'ndeki büyülü fener

Bir gaz lambası ve mercek vasıtasıyla, cam üzerine boyanmış resimler perdeye veya duvara yansıtılıyordu.

Teknik 19. yüzyılda önce İngiltere'ye oradan Avrupa'ya yayıldı. Zamanla geliştirilen alete birbiri üzerinde kayan resimler yerleştirilerek basit hareketli görüntüler elde edilmeye başlandı. Bunlardan en meşhuru, çocukların çok sevdiği "ağzına fare kaçan uyuyan adam" gösterisiydi. Napolyon Savaşları esnasında İngiltere'de çok meşhur olan bir gösteride İngiliz donanması tarafından alevler içerisinde batırılan bir Fransız gemisi resmediliyordu. Bu gösteri izleyenleri çoşturuyordu.

Fotoğraf makinasının keşfi ile birlikte büyülü fenerin önünde yeni bir çağ açılmış oldu. Artık meşhur insanların fotoğrafları ya da manzara fotoğrafları kullanılarak kısa filmler oluşturulabiliyordu. Yapılan slaytların kopyaları kolayca çıkarılabiliyordu. Film makinasının keşfedilmesi ile büyülü fener yavaş yavaş tarih sahnesinden süzülerek koleksiyoncuların raflarındaki yerini aldı.

Kaynakça

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Fotoğrafçılık</span> sanat, bilim ve ışık ya da diğer elektromanyetik radyasyonu kaydederek dayanıklı görüntüler yaratma pratiği

Fotoğrafçılık, Kullanılacak düzene göre farklı sistemleri içermekle beraber, görüntü sensörü, film, karanlık oda, lens ve ışık kullanarak, gözle görebildiğimiz cisim ve şekilleri, film ya da dijital ortam üzerine kaydederek görüntü oluşturma işidir. İşlevsel uygulamaları nedeniyle bir zanaat olduğu gibi, estetik yönüyle bir sanat olarak kabul edilir.

<span class="mw-page-title-main">Sidney</span> Avustralyada bir şehir

Sidney, Avustralya'daki en eski yerleşim merkezlerinden biridir. Ülkenin ekonomik dahil her açıdan merkezi olmasına rağmen başkenti değildir. Jackson Limanı'nın kıyılarında kurulmuştur.

<span class="mw-page-title-main">İngilizler</span> İngiltere ile ilişkili bir halk

İngilizler, İngilizce dilini konuşan ve ortak tarih ve kültürü paylaşan bir topluluk olarak İngiltere'de ortaya çıkmış etnik grup ve millettir. Tarih boyunca İngiltere'de ikamet etmiş olan farklı grupların karışımıyla yeni bir kimlik oluşturmuşlardır; Anglo-Saksonlar, Vikingler, Bretonlar ve Normanlar İngiliz kimliğini oluşturan etnik gruplardır.

<span class="mw-page-title-main">Sergey Prokudin-Gorski</span> Rus fotoğrafçı ve kimyager (1863-1944)

Sergey Prokudin-Gorski, fotoğrafçılık tarihinin en önemli isimlerinden biridir. Rusya'da Murom'da doğan Produkin-Gorski kimya eğitimi almıştır. Ünlü bilim insanlarıyla Sankt-Peterburg, Berlin ve Paris'te çalışarak, renkli fotoğrafların ilk tekniklerini geliştirmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Deniz feneri</span> geceleri deniz taşıtlarına yol gösteren, tepesinde güçlü bir ışık kaynağı olan aydınlatma aracı

Deniz feneri, çeşitli ışık yayıcı sistemler vasıtasıyla, gemilere rehberlik etmek amacıyla kıyılarda yapılan bina türüdür.

<span class="mw-page-title-main">Fenakistiskop</span>

Fenakistiskop, ilk animasyon aletlerinden biridir. Zoetrop'tan önce kullanılmıştır. 1830'ların başlarında Belçikalı Joseph Plateau ve Avusturyalı Simon von Stampfer tarafından neredeyse eşzamanlı olarak bulunmuştur. Phenakistoscope kelimesinin Yunan kökeni göz aldatması gibi bir anlam taşır.

<i>Kırmızı Pabuçlar</i> (film)

Kırmızı pabuçlar 1948 İngiltere yapımı dramatik müzikal filmdir. Özgün adı The Red Shoes olan film Türkiye'de Periler Dünyası adıyla da gösterilmiştir.

<i>Arkın Sinema Ansiklopedisi</i> Rekin Teksoy yönetiminde 1975 yılında yayımlanan ansiklopedi formatında sinema kitabı

Arkın Sinema Ansiklopedisi, Rekin Teksoy yönetiminde 1975 yılında yayımlanan ansiklopedi formatında sinema kitabı.

<i>Rekin Teksoyun Sinema Tarihi</i>

Rekin Teksoy'un Sinema Tarihi, 2005 yılında Oğlak Yayınları'ndan çıkan kitaptır. Arka kapağında belirtildiği gibi "Bugüne kadar Türkiye'de yazılmış ve yayınlanmış en kapsamlı sinema kitabı"dır. Renkli ve siyah beyaz resimlerle de desteklenmiş bu başvuru kitabı tam 1024 sayfadır.

<i>Kelepçeli Aşık</i> (film, 1955) 1955 yapımlı film

Kelepçeli Aşık, 1955 yapımı bir Alfred Hitchcock filmidir. David F. Dodge'in romanından uyarlanarak sinemaya aktarılan filmin başrollerinde Grace Kelly ve Cary Grant vardır. Özgün adı "To Catch a Thief" olan film 1957 yılında Türkiye'de sinemalarda "Kelepçeli Aşık" adıyla gösterildi. İleriki yıllarda bazı televizyon kanallarında "Hırsızlar Kralı" adıyla da yayına verildi.

<i>Vaatler Ülkesi</i> (film) film

Vaatler Ülkesi 1975 Polonya yapımı dramatik dönem filmidir. Özgün adı Ziemia Obiecana olan film uluslararası gösterimlerde ve İngilizce konuşulan ülkelerde Land of Promise ve The Promised Land adları ile gösterime sunulmuştur. Film Türkiye'de 23 Mart 1991'de 10. Uluslararası İstanbul Film Festivali'nde de gösterilmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Alfred Hitchcock'un cameo rolleri listesi</span> Vikimedya liste maddesi

Yaşadığı süre içinde 66 filme yönetmen olarak imza atan Alfred Hitchcock yönettiği filmlerinden 37 tanesinde çok kısa rollerde şöyle bir görünmüştü. Cameo roller de denen bu roller nerede ise Hitchcock'un bir imzası haline gelmişti. Bunların ortalama süresi birkaç saniyeyi geçmiyordu. Bu cameo rollerde kimi zaman trene kucağında kocaman bir kontrbas kutusuyla itiş kakış binmeye çalışıyor, kimi zaman elinde bir içki kadehi ile otel lobisinde ayakta duruyor, kiminde de kameranın önünden öylece geçip gidiyordu. Kendisinden sonra da sinemada birçok yönetmen aynı yöntemi denemiştir.

<i>Kirli Adam</i> 1971 ABD yapımı polisiye gerilim filmi

Kirli Adam 1971 ABD yapımı polisiye gerilim filmidir. Özgün adı Dirty Harry olan bu kült film Türkiye'de sinemalarda "Kirli Adam" adıyla gösterilmiş, TRT Televizyonundaki bir gösteriminde ise "Korku Şehri" adı kullanılmıştır. Sinemalardaki gösteriminin üzerinden uzunca bir zaman geçince filmin ilk afiş adı unutulduğu için olacak, son yıllarda sinema sitelerinde ve internette özgün adının tam çevirisi olan Kirli Harry kullanılır olmuştur.

<span class="mw-page-title-main">Rekin Teksoy</span> Yazar, çevirmen, sinema eleştirmeni  (1928 - 2012)

Rekin Teksoy, yazar, çevirmen, sinema eleştirmeni.

<i>Teorema</i> (roman) Pier Paolo Pasolininin 1968 yılında yayımladığı romanı

Teorema, İtalyan film yönetmeni, şair ve yazar Pier Paolo Pasolini'nin 1968 yılında yayımladığı romanının adıdır. "Teorema", Pasolini'nin senaryosunu yazıp yönettiği aynı adlı filminin romanıdır, ama birçok sinema uyarlamasının aksine film romandan uyarlanmamıştır. Film ve roman hemen hemen aynı zamanlarda seyirciye/okuyucuya ulaşmıştır.

<i>Binbir Gece Masalları</i> (film, 1974)

Binbir Gece Masalları, 1974 İtalya - Fransa ortak yapımı erotik fantastik filmdir. Özgün adı Il Fiore Delle Mille e Una Notte olan film ABD'de Arabian Nights adıyla gösterilmiştir. "Binbir Gece Masalları", Mart 1992'de 11. Uluslararası İstanbul Film Festivali'nde yönetmenin hayat üçlemesi'ni oluşturan diğer iki filmiyle beraber gösterilmiştir.

<i>Vatan Kurtaran Aslan</i> (film, 1938) 1938 ABD yapımı aksiyon macera filmi

Vatan Kurtaran Aslan, 1938 ABD yapımı aksiyon macera filmidir. Özgün adı The Adventures of Robin Hood olan film 8 Kasım 1939'da Türkiye'de sinemalarda gösterime sunulmuştu. Filmin Türkiye'de son dönemlerde Robin Hood'un Maceraları adıyla gösterilmiştir. Ayrıca filmin Türkiye'de Ormanlar Kralı Robin Hood adıyla anıldığına dair de kayıtlar vardır. Burçak Evren'in 1988'de yazdığı ve İstanbul sinemalarını anlattığı Eski İstanbul Sinemaları: Düş Şatoları adlı kitabının 145-146. sayfalarındaki fotoğraftan da bu filmin Türkiye'de "Vatan Kurtaran Aslan" adıyla gösterilmiş olduğunu anlıyoruz. Fotoğrafta bu filmin Beyoğlu'nda Lale Sineması nda gösterildiği tarihte sinemanın girişine asılan ve sinema feneri adı verilen renkli resimli dev bez afiş, afişte de "Vatan Kurtaran Aslan, Türkçe" ibaresinin yanı sıra Errol Flynn'in filmden alınmış dev bir yağlı boya resmi görülmektedir.

<i>Tutsak Onbaşı</i>

Tutsak Onbaşı, 1962 Fransa yapımı dramatik güldürü filmidir. Özgün adı Le caporal épinglé olan film ABD'de The Elusive Corporal İngiltere'de ise The Vanishing Corporal adlarıyla gösterilmişti. Bazı Türkçe kaynaklarda filmin adı Enselenen Onbaşı olarak da geçmektedir.

Kahramanlar Destanı, 1939 İngiltere yapımı tarihi serüven filmidir.

<i>Katsudō Shashin</i>

Katsudō Shashin, bilinen en eski Japon animasyon çalışmasına ait bir film şerididir. Yaratıcısı bilinmemekle birlikte 1907 ile 1912 yılları arasında, Meiji Dönemi'nde yapıldığını gösteren kanıtlar bulunmaktadır. Dolayısıyla yapımının, Batılı animasyon filmlerinin Japonya'daki ilk gösterimlerinden önceki bir tarihte olabileceği düşünülür. Film, 2005 yılında Kyoto'da bulunan bir film ve projektör koleksiyonunda keşfedilmiştir.