İçeriğe atla

Büyük Havza Kızılderilileri

Büyük Havza Kızılderilileri (İngilizce Indigenous peoples of the Great Basin, Great Basin Indians, Great Basin tribes), Kuzey Amerika'nın batı iç kısmında Amerika Birleşik Devletleri'ne ait Büyük Havza denen bölgede, Nevada, kısmen Montana, doğu Washington, doğu Oregon, Kaliforniya, Idaho, Wyoming ve Utah eyaletlerinde Kuzey Amerika yerlileri kültür bölgesinden yerli kültürü oluşturan çölcül avcı ve toplayıcı Kızılderililer. Kuzeyde ve kuzeybatıda Plato Kızılderilileri, doğuda Ova Kızılderilileri, güneyde Güneybatı Kızılderilileri, batı ve güneybatıda Kaliforniya Kızılderilileri kültür gruplarıyla komşudur.

Halklar

  • Banoklar, Idaho[1]
  • Kolorado Nehri
    • Chemehuevi, güneydoğu Kaliforniya
    • Southern Paiute, Arizona, Nevada, Utah[2]
      • Kaibab, kuzeybatı Arizona
      • Kaiparowtis, güneybatı Utah
      • Moapa, güney Nevada
      • Panaca
      • Panguitch, Utah
      • Paranigets, güney Nevada
      • Shivwits, güneybatı Utah
  • Fremont culture (400 CE–1300 CE), Utah[1]
  • Kawaiisu, güney iç Kaliforniya[1]:ix
  • Mono, güneydoğu Kaliforniya
    • Eastern Mono (Owens Valley Paiute), güneydoğu Kaliforniya
    • Western Mono, güneydoğu Kaliforniya
  • Northern Paiute, doğu Kaliforniya, Nevada, Oregon, güneybatı Idaho[1]
    • Kucadikadi, Mono Lake, Kaliforniya
  • Şoşoniler, Nevada, Idaho, Kaliforniya[1]
    • Batı Şoşonileri, doğu Kaliforniya, Nevada, kuzey Utah, güneydoğu Idaho[1]
      • Duckwater Shoshone Tribe ya da Tsaidüka, Railroad Valley, Nevada
      • Goshute, Nevada ve Utah
      • Te-Moak Tribe, made up of the Tonomudza band, Nevada
      • Yomba Western Shoshone Tribe,Nevada
    • Kuzey Şoşonileri, Idaho[1]
      • Agaideka (Salmon Eaters), Snake River ve Lemhi, Idaho
      • Kammedeka (Jackrabbit Eaters), Snake River, Idaho to the Great Salt Lake, Utah
      • Lemhi Shoshone, Lemhi River Valley, Idaho
      • Pohogwe (People of the Sagebrush Butte) ya da Fort Hall Shoshone, Idaho
      • Tukudeka (Mountain Sheep Eaters), central Idaho, güney Montana, and Yellowstone, Wyoming
      • Yahandeka (Groundhog Eaters), Boise, Payette, and Weiser Rivers, Idaho
    • Eastern Shoshone, Wyoming[1]
      • Kuccuntikka (Buffalo Eaters)
      • Tukkutikka ya da Tukudeka (Mountain Sheep Eaters), joined the Northern Shoshone
  • Coso People, of Coso Rock Art District in the Coso Range, Mojave Desert Kaliforniya
  • Timbisha or Panamint or Koso, güneydoğu Kaliforniya
  • Uteler, Colorado, Utah, northern New Mexico[1]
    • Capote, güneydoğu Colorado and New Mexico[1]
    • Moanunts, Salina, Utah
    • Muache, south and central Colorado[1]
    • Pahvant, batı Utah
    • Sanpits, merkezi Utah
    • Timpanogots, north central Utah
    • Uintah, Utah
    • Uncompahgre ya da Taviwach, central and northern Colorado
    • Weeminuche, western Colorado, eastern Utah, northwestern New Mexico
    • White River Utes (Parusanuch ve Yampa), Colorado ve doğu Utah
  • Washo, Nevada and Kaliforniya
  • Tulare-Buena Vista region[3]
    • Palagewan
    • Pahkanapil

Diller

Büyük Havza Kızılderilileri kültür bölgesinde esas olarak Numik dilleri konuşulur.

Kaynakça

  1. ^ a b c d e f g h i j k D'Azevedo, Warren L (editor) (1986). Volume 11: Great Basin. Handbook of North American Indians. Washington, DC: Smithsonian Institution. ISBN 978-0-16-004581-3. 
  2. ^ Pritzker, Barry M (2000). A Native American Encyclopedia: History, Culture, and Peoples (Google Books). Oxford: Oxford University Press. s. 220. ISBN 978-0-19-513877-1. 7 Ocak 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Haziran 2010. 
  3. ^ Nicholas, Walter S. "A Short History of Johnsondale". RRanch.org. 3 Nisan 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Haziran 2010. 

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">New Mexico</span> Amerika Birleşik Devletlerinde eyalet

New Mexico, Amerika Birleşik Devletleri'nin güneybatı kesiminde bulunan bir eyalettir. Başkenti Sante Fe, en büyük şehri Albuquerque'dir. 1 Temmuz 2019 itibarıyla nüfusu 2.096.829'dur. New Mexico 4 ana bölgeye ayrılabilir: Great Plains, Rocky Dağları, Colorado Platosu ile Basin-Range Bölgesi. İngilizce ve İspanyolca eyaletin resmi dilleridir.

<span class="mw-page-title-main">Arizona</span> Amerika Birleşik Devletlerinde eyalet

Arizona, Amerika Birleşik Devletleri'nin güneybatısında bulunan bir eyalettir. 50 eyaletin 6. büyük ve 14. kalabalık eyaletidir. Başkenti ve en büyük şehri Phoenix'tir. Arizona, Dört Köşe bölgesini kuzeyde Utah, kuzeydoğuda Colorado ve doğuda New Mexico ile paylaşıyor; diğer komşu eyaletleri batıda Nevada ve Kaliforniya, güneyde ve güneybatıda Meksika eyaletleri Sonora ve Baja California'dır.

<span class="mw-page-title-main">Utah ardıcı</span>

Utah ardıcı, servigiller (Cupressaceae) familyasından 3–6 m'ye değin boylanabilen, çoğu kez de çalı halinde olan ardıç türü.

Amerika Birleşik Devletleri'nde eşcinsel evlilik, 26 Haziran 2015'te Yüce Mahkeme tarafından çıkarılan Obergefell v. Hodges emsal kararıyla birlikte tüm eyaletlerde yasal hak olarak tanındı.

<span class="mw-page-title-main">Sıradağlar Zaman Dilimi</span>

Sıradağlar Zaman Dilimi, Kuzey Amerika'da kullanılan, Eşgüdümlü Evrensel Zaman'dan sonbahar ve kış aylarında 7, yaz saati uygulamasının etkin olduğu ilkbahar ve yaz aylarında ise 6 saat geride olan zaman dilimi. 105. batı boylamındaki saati temel almaktadır.

ABD'de eyaletlere göre yükseköğretim kurumlarının listesidir.

<span class="mw-page-title-main">UTC-06.00</span>

UTC−06:00, UTC'den 6 saat geri zaman dilimi.

<span class="mw-page-title-main">UTC-07.00</span>

UTC−07:00, UTC'den 7 saat geri zaman dilimidir.

Bu listede Amerika Birleşik Devletleri'nin şehir, kasaba ve köylerinin listelerine bağlantılar bulunmaktadır. Amerika Birleşik Devletleri'nde pek çok yerleşim yerine Avrupa'dan isimler verilmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Na-Dene Kızılderilileri</span>

Na-Dene Kızılderilileri ya da Na-Dene halkları, Na-Dene dilli halklar, Kuzey Amerika'da ABD, Kanada ve ufak bir kısmı da Meksika’da yaşayan, Na-Dene dilleri ailesinden dilleri konuşan, avcı ve toplayıcı, yarı göçebe, anasoylu, animist ve şamanist Kızılderili halkları. Toplam nüfusları yaklaşık 200.000 kişidir ve çoğunluğu Atabasklar oluşturur. Asya kökenli olduğu 2008 yılında Edward Vajda başta olmak üzere uzmanlarınca kabul edilen tek Kızılderili grubudur. Bunların dışındaki diğer bütün Kızılderililer İngilizcede Amerindians olarak da adlandırılır ve dilleri Amerind dilleri olarak tek grupta da toplanır.

Güneybatı Kızılderilileri, Kuzey Amerika'nın güneybatısında Amerika Birleşik Devletleri'nde Arizona, Colorado, New Mexico ve Utah eyaletlerin ile Meksika'da Chihuahua ile Sonora bölgelerinde Kuzey Amerika yerlileri kültür bölgesinden yerli kültürü oluşturan Kızılderililer. Bazen Oasisamerica olarak da adlandırılır. Kuzeyde Büyük Havza Kızılderilileri ile Kaliforniya Kızılderilileri, kuzeydoğuda Ova Kızılderilileri, batıda çok az Güneydoğu Kızılderilileri, güneyde ise Meksika'daki Aridoamerika kültür gruplarıyla komşudur.

<span class="mw-page-title-main">Kızılderili savaşları</span> Kuzey Amerika yerlilerinin beyaz yerleşimciler tarafından boyunduruk altına alınması

Kızılderili savaşları ya da ABD Kızılderili savaşları, Yeni Dünya'da Kuzey Amerika'nın yerlisi ABD Kızılderilileri ile Eski Dünya'dan gelen Avrupalı göçmen yerleşimciler arasında patlak veren ve 1622-1924 yıllarında aralıklı olarak asırlara yayılan Amerikan Bağımsızlık Savaşı öncesi ve sonrası bir dizi çatışmalar silsilesidir. Savaşın ana sebebi, keşfedildiği andan itibaren Amerika kıtasını doğudan işgal etmeye başlayan Avrupalı sömürgecilerin sürekli artması ve bu artış sonunda yerlileri batıya sürmeleridir. Bu savaşlar Amerika kıtasının doğu kıyısından batı kıyısına kadar genişlemenin mukadder olduğunu ifade eden Kader Manifestosu gibi ideolojiler tarafından teşvik edildiği gibi, politik kaygıyla zorla ya da antlaşmalarla Kızılderili Tehciri gibi etnik temizlik hareketleri de savaşların tetikleyici unsurlarıdır. Bu savaşlar sırasında ABD Kızılderili katliamları da görülür.

<span class="mw-page-title-main">Bear Nehri Katliamı</span>

Bear Nehri Katliamı ya da Bear Nehri Muharebesi veya Boa Ogoi Katliamı, 19. yüzyılın sonlarında Kızılderili savaşları sırasında 29 Ocak 1863 tarihinde Amerika Birleşik Devletleri Ordusundan albay Patrick Edward Connor komutasındaki Kaliforniya gönüllüleri tarafından günümüzdeki Idaho'ya denk gelen Washington Territory'nin güneydoğusunda Bear Nehri ile Beaver Creek dereleri civarında toplanan Bear Hunter (Wirasuap) önderliğindeki Kuzeybatı Şoşonilerine karşı yapılan katliam Katliam sit alanı günümüzde Franklin County'deki Preston'da bulunmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Numi dilleri</span>

Numi dilleri ya da Numik dilleri, ABD'nin batısında Kızılderililer tarafından konuşulan Uto-Aztek dilleri ailesinden dil grubu.

ABD Kızılderilileri federal kabileleri ya da federal olarak tanınan ABD Kızılderili kabileleri, Amerika Birleşik Devletleri'ne bağlı Alaska eyaleti dışında Kıta ABD'sinde yaşayan ABD Kızılderililerinin oluşturduğu ve Kızılderili İşleri Bürosu tarafından federal olarak tanınan kabile birlikleridir ya da "kabile" (tribe) statüsü alan Kızılderili rezervasyonu sakinlerinin topluca resmi adlarıdır. İlgili yasalar gereği oluşturulan kabile birlikleri bu sayede ABD hükûmetince kolayca izlenebilir duruma gelmiştir ve güncel liste Federal Register adlı resmi gazetenin 2012 yılındaki sayısında yayımlanmıştır. Buna göre ABD Kızılderilileri 566 kabile birliğinden oluşur ve her biri bağımsız federal yapı olarak tanınır. Alaska eyaletindeki benzerleri ise Alaska yerlileri kabile birlikleridir. Federal olarak tanınmayıp eyalet bazında tanınan kabileler ise ABD Kızılderilileri eyalet kabileleri adı altında listelenir.

<span class="mw-page-title-main">Şoşoniler</span> Kızılderili kabilesi

Şoşoniler ya da Şoşonlar, Amerika Birleşik Devletleri'nin Idaho, Kaliforniya, Nevada, Oregon, Utah ve Wyoming eyaletlerinde yaşayan, Büyük Havza Kızılderilileri kültür grubundan Kızılderili halkı.

<span class="mw-page-title-main">Banoklar</span>

Banoklar, Amerika Birleşik Devletleri'nin güneydoğu Oregon, güneydoğu Idaho, batı Wyoming ve güneybatı Montana eyaletlerinde yaşayan, Büyük Havza Kızılderilileri kültür grubundan Kızılderili halkı.

<span class="mw-page-title-main">Mojave Çölü</span> ABDde bir çöl

Mojave Çölü, ABD'nin Kaliforniya Eyaleti'nin güneydoğusunun büyük bir bölümü ile orta bölümlerinin küçük bir parçasını işgal etmekle beraber; Güney Nevada'nın, Güneybatı Utah'ın ve Kuzeybatı Arizona'nın küçük bir alanını kaplar. Mojave'de en yüksek irtifa 610 metredir, bu sebeple Mojave genellikle en yüksek çöl olarak bilinir. Fakat tezat bir şekilde Kuzey Amerika'daki en alçak çöl irtifası Mojave'nin bir parçası olan meşhur Death Valley'de ölçülmüştür. Arazinin yüzölçümü 124.000 kilometrekaredir.

<span class="mw-page-title-main">Güneybatı Amerika Birleşik Devletleri</span> Amerika Birleşik Devletlerinin coğrafi bölgesi

Güneybatı Amerika Birleşik Devletleri, Amerika Birleşik Devletleri'nin genellikle Arizona, New Mexico ve Kaliforniya, Colorado, Nevada, Oklahoma, Teksas ve Utah'ın bazı kısımlarını içeren coğrafi ve kültürel bir bölgedir. En büyük şehirleri; Phoenix, Las Vegas, El Paso, Albuquerque ve Tucson'dur. 1848'den önce, tarihi Santa Fe de Nuevo México bölgesinde ve Alta California ve Coahuila y Tejas'ın bazı kısımlarında, Nuevo México'nun Pueblos ve İspanyol veya Meksika belediyelerinin dışında yerleşim neredeyse yoktu. Bölgenin çoğu, Amerika Birleşik Devletleri 1848'de Guadalupe Hidalgo Antlaşması ve 1854'te Gadsden'in satın alımı ile bölgeyi alana kadar Yeni İspanya ve Meksika'nın bir parçasıydı.

Mormonların yoğunlukla bulunduğu Utah bölgesi Amerikan İç Savaşı dönemi boyunca asıl cephelerden birisi olmamasına rağmen bölgenin denetim altında tutulması için Birlik Ordusu saflarından askerî personel ayrılması gerekmiş ve Başkan Abraham Lincoln yönetimini zora sokmuştur. Bölgede askerî muharebe yaşanmamış olsa da savaş nedeniyle ABD Silahlı Birliklerinin cepheye çekilmesiyle Amerikan yerlisi kabileler topraklarını işgal eden göçmen kervanlarına saldırmaya başlamıştır. Bunun üzerine Utah Savaşı sonrasında bölgeden ayrılan birliklerin yerine sınırlı da olsa bir askerî birlik gönderilmiştir. Ayrıca Utah bölgesinde bulunan maden haberleri üzerine Mormon olmayan göçmenlerin bölgeye gelişi hızlanmıştır.