İçeriğe atla

Budala (film, 1951)

Budala
Hakuchi (白痴)
"Budala" (Hakuchi) filminin Japonya'da basılmış bir sinema afişi
YönetmenAkira Kurosawa
YapımcıTakashi Koide
SenaristAkira Kurosawa
Eijirō Hisaita
Fyodor Dostoyevski (roman)
OyuncularSetsuko Hara
Yoshiko Kuga
Toshirō Mifune
Masayuki Mori
Takashi Shimura
Noriko Sengoku
MüzikFumio Hayasaka
Görüntü yönetmeniToshio Ubukata
KurguAkira Kurosawa
StüdyoShôchiku Eiga
DağıtıcıThe Criterion Collection (ABD, DVD dağıtım)
Eureka Video(İngiltere, DVD dağıtım)
CinsiSinema filmi
TürüPsikolojik dram, romantik, dönem filmi.
RenkSiyah-beyaz
Yapım yılı1951
Çıkış tarih(ler)i23 Mayıs 1951, Japonya
30 Nisan 1963, ABD
Süre166 dakika
265 dak. (uzatılmış versiyon, Japonya)
188 dak (Japonya, ilk gösterim kopyası)
ÜlkeJaponya Japonya
DilJaponca
Diğer adlarıBudala (Türkiye)
The Idiot (ABD)
L'idiot (Fransa)
L'idiota (İtalya)
El idiota (İspanya)
Der Idiot (Batı Almanya)

Budala,[1][2][3] 1951 Japonya yapımı psikolojik dramatik filmdir. Özgün adı Hakuçi (白痴) olan film İngilizce konuşulan ülkelerde The Idiot adıyla gösterilmiştir.

Rus romancı Fyodor Dostoyevski'nin 1869'da yazdığı aynı adlı romanından Japon yönetmen Akira Kurosawa tarafından uyarlanan bu filmin senaryosunu da Eijirô Hisaita'yla birlikte yazan Kurosawa aynı zamanda filmin kurgusunu da yapmıştı. Özgün ilk hali 4,5 saat uzunlukta olan ve 2 bölüm halinde gösterime verilmesi düşünülen filmi stüdyo çok uzun bulunmuş ve yönetmenin itirazlarına rağmen yeniden kurgulatmış, bu da beğenilmeyince film tekrar kısaltılmak istenmişti. Yapımcıların bu tutumuna kızan Kurosawa acı dolu bir alaycılıkla: "bari filmi uzunlamasına keselim olsun bitsin" demişti.[4] Filmin bugün eldeki kopyaları 166 dakikadır ve 265 dakikalık orijinal versiyonu kayıptır.

Akira Kurosawa'nın savaş sonrası dönemine ait bu melankolik filmin çekimleri Japonya'nın en kuzeyindeki Hokkaidō adasında yapılmıştır. Çocukluğundan beri bir Dostoyevski hayranı olduğunu belirten Kurosawa, aslında filmi Raşomon'dan çok daha önce çekmeyi düşünmüştü.[4] Konusunu 19. yüzyıl Rusya'sından savaş sonrası Japonya'ya taşıyan yönetmen bu filmde başrolleri Setsuko Hara, Toshirō Mifune, Yoshiko Kuga ve Masayuki Mori'ye oynatmıştı. Romanda, Rusya'da sonbahar mevsiminde geçen konu, filmde karlarla kaplı Hokkaidō adasında geçmektedir. Mekân farklılıkları dışında romana oldukça sadık kalan film hem eleştirmenlerce pek beğenilmemiş, hem de gişede başarılı olamamıştı. Bu başarısızlıkta filmin acımasızca budanmasının da rolü vardır.[5]

II. Dünya Savaşı'nın travmasıyla da sarsılmış olan eski asker, sara hastası genç Kameda (Masayuki Mori) tedavi gördüğü Okinawa'daki hastaneden taburcu olduktan sonra Hokkaidō'ya gelir ve aile dostlarının evine yerleşir. İlginç kişiliği ile çevresindekileri çabucak etkiler. Kendisi gibi savaşın kurbanı olmuş, ruhen yaralı bu insanlara önüne geçilemez bir merhametle yardım etmeye çalışır.

Konusu

II. Dünya Savaşı henüz sona ermiştir ve genç gazi Kinji Kameda (Masayuki Mori) tedavi gördüğü Okinawa'daki Amerikan hastanesinden taburcu edilip ordudan da terhis edildikten sonra Japonya'nın en kuzeyindeki Hokkaidō adasına doğru yola çıkmıştır. Önce vapur sonra da trenle yapılan bu yolculuk sırasında sık sık kâbuslar görerek uykusundan sıçrayan Kameda, trende tanıştığı Denkichi Akama (Toshirô Mifune) adlı başka bir genç adama, kendisine hastanede "epileptik bunama" veya kısaca 'delilik' teşhisi koyduklarını söyler. Bu saf ve gösterişsiz genç savaş sırasında ihanet suçuyla ölüme mahkûm edilmiş, ancak tam kurşuna dizilecekken infazı ertelenince geçirdiği şokla 'delirmiş', kendini kaybetmiş sonra hastanede kendine gelmiştir. Daha sonra da hastalığı nedeniyle cezası affedilmiştir. Savaştayken önce öldü sanılmış, hatta memleketine ölüm haberi bile gönderilmiştir. Bu acımasız dünya için fazlaca kibar ve saf olan gencin, hem çevresindekilere oldukça tuhaf gelen aşırı iyiliksever davranışları ve alçak gönüllülüğü, hem de saralı oluşu, ona "budala" lakabının takılmasına neden olmuştur. Ekrana sık sık gelen ara yazılardan birinde de "İyi bir insan başkalarına aptal gibi görünebilir, saf ve gösterişsiz bir insanın çöküşü" yazar.

Trendeki öteki genç Akama'nın da sorunları vardır. Akama zengin bir tacirin oğludur ve otoriter, baskıcı babasının ölümü üzerine babasının gönderdiği zorunlu sürgünden evine dönmektedir. Kameda, yıllardır yüzü gülmemiş olan kederli Akamayı güldürmeyi başarmıştır. Böylece ikisi arasında sıkıntılı ve zor bir dostluk süreci başlamıştır. Memlekete geldiklerinde trenden inerler ve bir fotoğrafçı dükkanının vitrininde çekici bir kadın olan Taeko Nasu (Setsuko Hara)'nun büyük boy fotoğrafını görürler. Akama kadının sadece güzelliğini görebilirken, Kameda kadının gözlerindeki hüznü fark eder ve ona taparcasına bir acıma duygusuyla bağlanır. Fotoğraftaki kadın Akama'nın eski sevdalısıdır.

Kameda, ölmüş olan babasının bir arkadaşı olan Kayama (Minoru Chiaki)'nın evine yerleşir. Kayama güzel komşusu Ayako (Yoshiko Kuga) ile evlenmeyi istemektedir ancak savaşın getirdiği yoksulluk onu başka birinin metresi olan Taeko ile bir evlilik yapmaya zorlamaktadır. Yaşlı bir adam olan Tohata (Eijirô Yanagi), 14 yaşından beri, yani uzun yıllardır Taeko'yu evinde metresi olarak tutmaktadır. Şimdi ise Tohada, Taeko'dan kurtulup toplum içinde tekrar saygın bir mevkî kazanmak istemektedir, bunun için de Taeko'yla evlenmesi karşılığında Kayama'ya çok para vermeye hazırdır. Duruma müdahale eden Kameda içtenliği ile Taeko'nun güvenini kazanır ve Taeko onun tavsiyesine uyarak evliliği iptal eder. Bu kez Akama Taeko'ya kendisiyle evlenmesini önerir. Oysa Taeko'da Akama'nın da gözü vardır, üstelik yıllar önce ona elmas bir yüzük hediye ettiği için babasının hışmına uğramış ve sürgüne gönderilmiştir. Bu durumda Taeko, ağzı bozuk ve kaba saba bir adam olan Akama ile o zamana kadar gördüğü en nazik ve anlayışlı adam olan Kameda arasında seçim yapmak durumunda kalır. Son anda yaptıklarından pişmanlık duyan bay Tohata da metresi Taeko'ya evlenme teklif eder. Şimdi bu kadersiz kadınla evlenmek isteyen dört erkek vardır. Bu sırada güzel komşu kızı Ayako da doğruluk ve dürüstlüğünden etkilendiği Kameda'ya ilgi duymaya başlar. Ayako'nun babası Ono (Takashi Shimura), uzaktan akrabaları olan Kameda'nın babasından miras kalan ve Kameda öldü sanıldığı için kendisinin el koyduğu büyük araziyi ve üzerindeki büyük çiftliği, otoriter karısı (Chieko Higashiyama)'nın baskısıyla Kameda'ya geri verir. Artık 'zengin bir budala' olan Kameda, içinde en ufak bir nefret tohumu bile barındırmaksızın çevresindeki herkese sevgi dağıtmaya devam eder ve onların içindeki iyilikleri açığa çıkarmayı sürdürür. Her şeye yüce bir gönülle bakan Kameda çevresindeki insanlarla derin bir empati kurar, onların dertlerini içselleştirir. Çevresinde ondan etkilenen insanlar da onun bir bilge olduğuna inanırlar ve bu gizemli adamı bir anlamda kutsallık mertebesine çıkartırlar.

Akama, Taeko'ya sevdalıdır, Kayama Ayako'ya aşıktır. Ama hem Taeko hem de Ayako Kameda'dan etkilendikleri için kararsız kalmışlardır ve arada Kameda olduğu için kendilerini seven erkeklere kesin bir cevap verememektedirler. Oysa Kameda bu kadınları onların düşündüğü anlamda değil başka bir boyutta sevmektedir. Arada mektupların gidip geldiği melodramatik sahnelerin sonunda, kar fırtınasının hakim olduğu bir gecede, Kameda, Taeko ve Ayako Akama'nın yalnız başına yaşadığı, babasından kalma kasvetli ve bakımsız evde (şatosunda) bir araya gelirler. Kameda evlenmek üzere Taeko ve Ayako arasında seçim yapmaya zorlanır. Ortaya çıkan gerginlik sonucu grup dağılır. Taeko'ya kara sevdayla bağlanmış olan Akama, geçirdiği bir kıskançlık nöbeti sırasında evden ayrılmamış olan Taeko'yu bıçaklayarak öldürür. Daha sonra eve geri gelen Kameda'ya cinayeti anlatır ve akabinde Akama ve Kameda birlikte ölümü seçerler. Bunun nasıl olduğu filmde açık bir şekilde gösterilmez (zehir veya bıçakla intihar olabilir).

Oyuncular

Oyuncu Filmdeki rolü Romandaki karakter
Setsuko HaraTaeko NasuPrenses Nastasya Filipovna
Masayuki MoriKinji KamedaPrens Lev Nikolayeviç Mişkin
Toshirô MifuneDenkichi AkamaRogojin Parfen
Yoshiko KugaAyakoAglea
Takashi ShimuraOno, Ayako'nun babasıGeneral Epançin
Noriko SengokuTakako
Chieko HigashiyamaSatoko, Ayako'nun annesi
Eijirô YanagiTohataTotsky
Minoru ChiakiMutsuo Kayama, kâtipGanya
Kokuten KôdôJumpei Kayama
Mutsuo'nun babası
Bokuzen HidariKarube
Eiko MiyoshiBayan Kayama
Chiyoko FumiyaNoriko
Mitsuyo AkashiBayan Akama
Daisuke InoueKaoru

Müzik

Filmin müziğini Fumio Hayasaka yapmıştır. Filmde iştilen bazı müzik parçaları şunlardır:

  1. "In the Hall of the Mountain King" - "Op. 46 1 No'lu Peer Gynt Süiti'nden". Beste: Edvard Grieg
  2. "Çıplak Dağda Bir Gece" - Beste: Modest Mussorgsky. Filmde "buz karnavalı" sırasında işitilir.
  3. "Lady of Spain" - Beste: Tolchard Evans. Filmde Kameda'nın karda dolaştığı gün girdiği kafede işitilir.
  4. "Oh How We Danced" (veya "Yıldönümü Şarkısı") - Beste: Al Jolson ve Saul Chaplin. Filmde Ayako ile Kamada'nın, Taeko ve Akama'yı ziyaretleri sırasında müzik kutusundan işitilir.

Kaynakça

  1. ^ Dorsay, Atilla (1995). 100 Yılın 100 Yönetmeni. Remzi Kitabevi. ss. sayfa 272.  Türkçe isim için referans1
  2. ^ Özön, Nijat (1964). Sinema El Kitabı. Elif Yayınları. ss. sayfa 79.  Türkçe isim için referans2
  3. ^ Özön, Nijat (1968). Türk Dili Sinema Özel Sayısı. Türk Dil Kurumu. ss. sayfa 523.  Türkçe isim için referans3
  4. ^ a b "The Idiot/ Mitsuhiro Yoshimoto" (İngilizce). www.eurekavideo.co.uk. 27 Eylül 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Eylül 2010. 
  5. ^ "There's a dreamlike quality to the story and the actors take on a trance-like state that fits the up-and-down emotional states of the volatile characters" (İngilizce). sover.net. 19 Aralık 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Eylül 2010. 

Dış bağlantılar

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Akira Kurosava</span> Japon film yönetmeni (1910–1998)

Akira Kurosava , Japon film yönetmeni, film yapımcısı, senarist ve kurgucu. 57 senelik kariyerinde 30 film yöneten Kurosava, sinema tarihinin en önemli ve etkili yönetmenlerinden biri olarak görülmektedir.

<i>Yol</i> (film) Yılmaz Güney ve Şerif Gören tarafından yönetilen, Altın Palmiye Ödülü kazanan 1981 yapımı Türk filmi

Yol, senaryosu Yılmaz Güney tarafından yazılan, Yılmaz Güney ve Şerif Gören tarafından yönetilen 1981 yapımı dram, politik ve gerilim filmidir. Tarık Akan, Şerif Sezer, Halil Ergün, Necmettin Çobanoğlu, Meral Orhonsay gibi oyuncuların başrolde yer aldığı film, Türk sinemasının en cesur ve en başarılı filmlerinden biri olarak kabul edilmektedir. Yurt dışında büyük ilgi gören film, o dönemde sıkıyönetimin yarattığı baskıcı yönetim tarzına ve ülkedeki Kürtlerin sorunlarına açıkça değindiğinden ötürü Türkiye'de uzun bir süre yasaklı kalmış ve izleyenlere cezalar bile verilmiştir. Türkiye'de 1992 yılında izlenme yasağı kaldırılmış ve 1999 yılında Yılmaz Güney'in eşi Fatoş Güney'in çabalarıyla gösterime girebilmiştir. Film, 1982'deki Cannes Film Festivali'nde "En İyi Film" seçilip Altın Palmiye Ödülü'nü kazanmış ve bu ödülü alan ilk Türk filmi olmuştur. Ödül, Türk sinema tarihinde kazanılan en önemli ödüllerden birisidir.

<i>The Final Cut</i> Music Album

Roger Waters'ın Pink Floyd ile yaptığı son albüm. Klasik kadrodan Rick Wright bu albümde yer almamıştır. Nick Mason ise "Two Suns In The Sunset" şarkısında bateri çalmamıştır. Albüm sırasında Waters ve Gilmour arasında büyük fikir ayrılıkları çıkmıştır. Gilmour'un da albüme katkısı "Not Now John"'da vokal ve bazı şarkılarda duyulabilen klasik gitar çalışıydı.

<span class="mw-page-title-main">Tarık Akan</span> Türk sinema sanatçısı (1949–2016)

Tahsin Tarık Üregül ya da sahne adıyla Tarık Akan, Türk oyuncu, yapımcı, senarist ve yazardır.

<i>Cennetin Doğusu</i>

Cennetin Doğusu, Amerikalı yazar John Steinbeck'in 1952 tarihli romanı.

<i>Budala</i> roman

Budala, 19. yüzyıl Rus yazarlarından Dostoyevski'nin 1868 yılında yazdığı bir romandır. İlk olarak 1868-1869 yıllarında Russki Vestnik dergisinde tefrika edilmiştir.

<i>Beterböcek</i>

Beterböcek, 1988 ABD yapımı fantastik komedi filmidir.

<i>Tatlı Budala</i>

Tatlı Budala 1968 ABD yapımı komedi filmidir. Özgün adı The Party dir.Yapımcılığını ve yönetmenliğini Blake Edwards 'ın üstlendiği filmin senaryosunu da kendi hikâyesinden Edwards yazmıştır. Filmin başrollerinde Peter Sellers ve Claudine Longet oynamışlardır.

<i>12 Öfkeli Adam</i> 1957 yapımı Amerikan filmi

12 Öfkeli Adam, Sidney Lumet'in yönettiği 1957 ABD yapımı drama filmidir. Reginald Rose'un aynı adlı oyunundan uyarlanan film bir duruşmada bir jüri üyesinin diğer on bir jüri üyesini şüphelinin suçsuz olduğu konusunda, makul şüphe temelinde, ikna etme çabaları hakkındadır. Film neredeyse sadece bir set kullanılarak çekilmiş olma özelliği ile dikkate değerdir. Filmin başında ve sonundaki üç dakikalık gösterim süresi ve bitişikteki lavabo sahneleri dışında bütün filmde mekân olarak sadece jüri odası kullanılır. "12 Öfkeli Adam" ayrıca Sidney Lumet'in yönettiği ilk filmdir. 96 dakikalık film, 340.000 dolarlık bütçe ile yapılmıştır.

<i>Büyük Lebowski</i>

Büyük Lebowski, 1998 ABD-İngiltere ortak yapımı suç-komedi filmi.

<i>Aylaklar</i> (film, 1953)

Aylaklar 1953 İtalya - Fransa ortak yapımı dramatik komedi filmidir. Özgün adı I Vitelloni olan film ABD'de The Young and the Passionate adıyla da gösterime verilmişti.

Raşomon 1950 Japonya yapımı dramatik filmdir. Özgün adı Rashōmon'dur. (羅生門) Japon kısa hikâyesinin babası olarak anılan Ryūnosuke Akutagawa (1892-1927)'nın 1915 tarihinde yazdığı Rashomon ve Korulukta adlı iki kısa hikâyesinden uyarlanan filmi Akira Kurosawa yönetmiştir. Kurosawa aynı zamanda Shinobu Hashimoto ile birlikte filmin senaryosunu yazmış, ayrıca filmin kurgusunu da yapmıştır. Başlıca rollerinde Toşiro Mifune, Machiko Kyō, Masayuki Mori ve Takashi Shimura'nın oynadıkları filmin siyah beyaz görüntülerini Kazuo Miyagawa çekmiştir.

<i>Genç Hizmetçiler</i>

Genç Hizmetçiler, 1963 İngiltere yapımı psikolojik dramatik filmdir. Özgün adı The Servant olan filmin ilk gösterimi Eylül 1963'te Venedik Film Festivali'nde yapılmış, Türkiye'de ise 1970 yılının Mart ayında Sinematek'te "Joseph Losey Toplu Gösterisi" programı kapsamında gösterilmişti.

<i>Batının Zaferi</i>

Batının Zaferi, 1962 ABD yapımı epik western filmidir. Özgün adı How the West Was Won olan film Türkiye'de Aralık 1968'de sinemalarda gösterime girmişti.

<i>Gizem Treni</i> film

Gizem Treni, 1989 ABD, Japonya ortak yapımı bağımsız kült filmdir. Özgün adı Mystery Train olan film Türkiye'de Nisan 1990'da 9. Uluslararası İstanbul Film Festivali'nde, Nisan 1996'da da 15. Uluslararası İstanbul Film Festivali'nde gösterildi.

<i>Yaşamak</i> (film, 1952)

Yaşamak, 1952 Japonya yapımı psikolojik, dramatik bir filmdir. Özgün adı Ikiru'dur. (生きる) Ikiru Japoncada yaşamak anlamına gelmektedir. "Japon sinemasının imparatoru" olarak da adlandırılan Akira Kurosawa'nın yönettiği, aynı zamanda Shinobu Hashimoto ve Hideo Oguni'yle birlikte senaryosunu da yazdığı filmin başlıca rollerinde Takashi Shimura, Shin'ichi Himori, Haruo Tanaka ve Minoru Chiaki oynamıştır. Siyah-beyaz görüntülerini Asakazu Nakai'nin çektiği "Ikiru"nun özgün müziğini, Kurosawa'nın gedikli bestecisi Fumio Hayasaka yapmıştır. Hayasaka, Kurosawa'nın yönettiği Sarhoş Melek (1948), Rashômon (1950), Budala (1951) ve Yedi Samuray (1954) gibi birçok filmin müziğini bestelemişti. Aynı şekilde Asakazu Nakai de Kurosawa'nın birçok filminde görüntü yönetmeni olarak yer almıştı.

<i>Stray Dog</i> 1949 Japonya yapımı sinema filmi

Stray Dog, 1949 Japonya yapımı sinema filmdir. Filmin yönetmeni Akira Kurosava'dır. Filmin çekimleri 17 Ekim 1949'da tamamlanmıştır. Dağıtıcısı Toho Company olan film, 1 dilde (Japonca) yapılmıştır. Filmin süresi 122 dakikadır.

<i>Almanya, Sıfır Yılı</i>

Almanya, Sıfır Yılı, 1948 İtalya yapımı dramatik Yeni Gerçekçi filmdir. İtalyanca özgün adı Germania Anno Zero olan ve Almanca çekilen filmin Almanya'daki adı ise Deutschland im Jahre Null'du. Film Türkiye'de ilk kez Mart 1966'da Türk Sinematek Derneği'nde gösterilmişti. Filmin sonradan yapılan İtalyanca dublajlı bir versiyonu da yaygın olarak gösterilmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Ruth von Mayenburg</span>

Ruth von Mayenburg veya takma adayla Kızıl Kontes, Avusturyalı gazeteci, yazar, tercüman, aktivist, Sovyet casusu. Avusturya Komünist Partisi'nde siyasi bir aktivist olan Mayenburg Naziler tarafından hedef hâline geldi ve Sovyetler Birliği'ne geçti. Moskova'daki Hotel Lux'da yaşadı ve daha sonra burada yaşadıklarıyla ilgili birkaç kitap yazdı.

<span class="mw-page-title-main">Setsuko Hara</span> Japon sinema oyuncusu (1920 – 2015)

Setsuko Hara Japon oyuncu. Batıda daha çok Yasujirō Ozu'nun filmleri Geç Gelen Bahar (1949) ve Tokyo Hikayesi (1953) ile tanınsa da Ozu ile çalışmadan önce halihazırda 67 filmde oynamıştı.