İçeriğe atla

Bradford

Bradford
Bradford arması
Arma
İngiltere ülkesi ve West Yorkshire içinde Bradford
İngiltere ülkesi ve West Yorkshire içinde Bradford
ÜlkeBirleşik Krallık Birleşik Krallık
Kurucu Ülkeİngiltere İngiltere
BölgeYorkshire ve Humber
KontlukBatı Yorkshire
Yüzölçümü
 • Toplam64.4 km²
Nüfus
 (2019)
 • Toplam539.776
 • Yoğunluk1,290/km²
Zaman dilimiUTC±00.00 (BAS)
 • Yaz (YSU)UTC+01.00 (BAYS)
Alan kodu01274

Bradford, Birleşik Krallık'ın İngiltere ülkesinin Yorkshire ve Humberside bölgesinde bulunan bir kentsel yerleşke ve tek-seviyeli bir metropoliten bölge olan City of Bradford yerel idaresinin merkezidir.

Bradford'a 1847'de "belediye beldesi (municipal borough)" statüsü verilmiş ve 1897'de ise Kraliçe Victoria beratı ile şehir olma statüsü verilmiştir. Fakat 1974 İngiltere yerel idare reformundan sonra, "şehir" statüsü kentten daha geniş alanlı olan ve "West Yorkshire Metropoliten Kontluğu"na ikinci seviye olarak bağlı olan "City of Bradford" metropoliten bölgeye geçirilmiştir. West Yorkshire Metropoliten Kontluğu lağvedilince de şehir statüsü tek-seviyeli metropoliten bölge olan "City Of Bradford" yerel idaresine devredilmiştir.

Bradford Britanya adasının İngiltere ülkesinin orta kuzeyinde bulunan Penine Dağları'nın eteklerinde, Leeds şehrinin 13,8 km kuzeyinde, Manchester şehrinin 75 km batısında ve Londra'nın 328 km kuzeyinde bulunmaktadır.

Tarihçe

Bradford ilk defa Saksonlar tarafından yerleşke olarak kurulmuştur ve Orta Çağ'da şu anda şehrin sokakları olan Fortygate, Westgate ve Ivegate arasında bir küçük kasaba olmuştu.[1] Normanların İngiltere'yi fethinden sonra onlar aleyhinde olan bir isyandan sonra bu kasaba yıktırılmıştır.[2] Sonraki iki yüzyılda, İngiltere'de yün sanayiinin gelişmesini takip ederek, yavaş yavaş önem kazanmaya başlamıştır. 17. yüzyılda İngiliz İç Savaşında Bradford ve yün sanayii gerileme göstermiştir. Fakat 1689'da Hollanda Kralı William ve Kraliçe Mary saltanatı eline geçirince tekrar şehir ve sanayii gelişmeye tekrar başlamıştır. 18. yüzyıllar başlarında imalat sanayiinin önem kazanması şehrin de hızla gelişmeye başladı ve şehir ve civarına yapılan yeni kanal ve paralı atlı araba yolları da ticaretin gelişmesine bir sağlam temel sağladı.

19. yüzyılın başlarında Bradford 16.000 nüfuslu küçük kırsal bir pazar şehri idi ve yün iplik yapımı ve kumaş dokuması evlerde ve çiftliklerde bulunan küçük atölyelerde yapılmaktaydı. Sanayi Devrimi şehrin ve yünlü imalatının çok hızla büyümesine neden oldu ve Bradford'un uzmanlaştığı uzun elyaflı yünlü elbise kumaşı ("worsted") imalatı için çok büyük miktarda ham yün ithalatı gerekti. Bradford şehri dünyanın yün başkenti oldu.[3] Bradford'un civarında ham yünü temizlemek için gereken kireçsiz şu ve makina gücünün sağlanması için gerekli olan kömür yerel olarak üretilmekteydi. Bradford şehrinde birçok büyük tekstil fabrikası yerel taşlar kullanılarak bina edildi. 1850'de şehrin nüfusu 182.000 olmuştu. Şehir geliştikçe tekstil fabrikalarında çalışmak için şehre büyük bir işçi göçü oldu. Fakat bu hızlı gelişme ile ortaya çıkan ve devamlı çok kirli kükürtlü kömür yakan 200 fabrika büyük bir çevre kirlilik sorunu ortaya çıkardı ve Bradford İngiltere'nin en kirli şehri olarak ün yaptı. Şehirde büyük kamu sağlığı sorunları ortaya çıktı; şehirde devamlı kolera ve tifo salgını ortaya çıkmaktaydı ve tekstil işçilerinin çocuklarının ancak %30'u 15 yaşına erişmekteydi ve ortalama hayat uzunluğu tüm İngiltere'de en düşük olarak 18 idi.[4]

2004'te yenileştirme yapımı sırasında Lister Tekstil Fabrikası

Çok büyük sayıda olan tekstil fabrikalarına destek sağlamak için şehirde büyük bir tekstil makineleri sanayii ve buna destek veren yan sanayiler gelişti. Bu arada 1894-1960 döneminde imalatta bulunan Jowett Otomobil Fabrikası bulunmaktaydı.

20. yüzyılda tekstil sanayii çökmeye başladı ve yüzyılın sonlarına doğru ortadan kalktı. Bradford ekonomisi devamlı yeniliğe bağlı idi ve 21. yüzyılda da bu yenilikçi görüşün önem kazanacağı beklenmektedir ve şehirde gelişen otomobil dizayn firmaları, elektronik firmalar ve büyük bir perakende süpermarket şirketi olan Morrison şirketinin Bradford'da bulunması buna örnekler olarak gösterilmektedir.

19. yüzyılda ikinci yarısında 200'den çok sayıda uzun tuğla bacalı kömür yakan tekstil fabrikaları ile gelişen Bradford şehrinde 21. yüzyılda tekstil üretimi kalkmış görülmektedir. Tekstil fabrikalarının en büyüklerinden biri olan Lister Fabrikası'nda çoktan tekstil üretimi kaldırılmıştır. Ama bu fabrikanın uzun tuğladan bacası kalmıştır ve bu Bradford'un her tarafından görülmektedir. Son zamanlarda 100.000 sterlinlik yenileştirme ve tamirat yatırımı ile bu uzun baca şehrin tarihine ve yenileştilmesine bir anıt olmaktadır.

21. yüzyılda önemli bir tarihsel anıt olarak "Salts-Tekstil Fabrikası" Kompleksi görülmüştür. Saltaire adı verilen bu fabrikalar ve fabrikalarda çalışan işçilere sağlanan sosyal binalar ve sosyal avantaj sağlayan tesisler Bradford şehrinden 4,8 km kuzeyinde bulunmaktadır. Tekstil fabrikası olarak kapanan bu komplekste günümüzde yüksek teknoloji sanayileri, çağdaş dizayn atölye ve dükkanları ve sanatkarlar için atölyeler ve galeriler geliştirilmiştir. Bu Saltaire Kompleksi UNESCO Dünya Mirası listesi listesine konulmuştur.

Coğrafya

Bradford'un coğrafik konumu enlem ve boylam olarak K 53°45′ B 1°50′ şeklinde verilir. Topografi olarak Güney Penines tepelik bölgesinin doğusundaki ağaçsız kirlik (moor) bölgesinde konumlanmıştır. Bradford herhangi bir önemli gol veya büyük nehir veya birikmiş şu alanı kenarında konumlanmamakla beraber şehir üç akarsu vadisinin birbirine kavuştukları bir mevkide konumludur. Bunlardan birisi olan "Bradford Beck Suyu" batıda buluna ağaçsız kirlik arazilerde doğmakta Horton Beck, Westbrook, Bowling Beck ve Eastbrook adlı akarsu dereleri buna kol katılmaktadır. Bu akarsu insan ve hayvanların geçilebileceği derinlikte olan eski bir nehir geçiş mevkiiden sonra kuzeye yönelmekte ve Shipley kenti civarında "Aire Nehri"'ne katılmaktadır. Bu akarsu vadisine Bradforddale adı verilmektedir. Bu akarsu şehrin içinden de geçmektedir. Fakat şehrin içinden geçmekte iken günümüzde açıkta görülmemektedir; 19. yüzyılda yapılan şehir kanalizasyon sistemine bağlanıp üzeri kapatılmıştır.

Şehir İngiltere'de 18. yüzyılda yapılmış olan dar kanallar ulaşım sistemine bağlıdır. Ana kanal olan İngiltere'nin kuzeyinde genellikle doğu-batı yönlü Leeds ve Liverpool Kanalı'na 1774'te yapılmış olan "Bradford Kanalı" ile bağlanmıştır. Bradford Kanalı suyunu "Bradford Beck Suyu" ve onun yan kollarından almakta idi. Fakat bu kanal üzerinde bulunan "lok"ların işlemesi için bu akarsu sağladığı şu yeterli olmadığı için kanal 1866'da kapatıldı. Sonra daha az mavna trafiğiyle çalışmak üzere açıldıysa da 20. yüzyılın başlarında tren sistemi ile rekabet edemediği için tümüyle ulaşıma kapatıldı.


İklim

 Bradford iklimi 
Aylar Oca Şub Mar Nis May Haz Tem Ağu Eyl Eki Kas Ara Yıl
En yüksek sıcaklık (°C) 14,6 18,4 21,7 23,9 26,7 30,0 33,9 32,2 27,2 25,6 17,1 15,8 33,9
Ortalama en yüksek sıcaklık (°C) 6,6 6,8 9,2 11,8 15,3 17,8 20,1 19,6 16,9 13,1 9,3 6,8 12,8
Ortalama sıcaklık (°C) 4,0 4,1 6,0 8,0 11,1 13,8 16,1 15,7 13,4 10,0 6,6 4,2 9,4
Ortalama en düşük sıcaklık (°C) 1,4 1,3 2,8 4,3 7,0 9,9 12,1 11,8 9,8 6,9 3,9 1,7 6,1
En düşük sıcaklık (°C) −13,9 −13,3 −11,1 −10,6 −3 0,6 5,0 2,8 0,3 −4,1 −7,8 −13,1 −13,9
Ortalama yağış (mm) 92,7 66,0 67,2 64,3 53,7 71,0 57,9 68,6 65,3 85,1 86,7 94,3 872,8
Kaynak: Met Office (1981-2010)[5]


Demografi

Elde bulunan en son Birleşik Krallık 2001 nüfus sayımına göre Bradford Metropoliten Bölgesi sınırları içinde 106.680 hanehalkı bulunmaktadır ve nüfus 293.717 kişidir. Buna göre Bradford şehri, Birleşik Krallık'taki resmi yerel idare sınırları içindeki yerleşkelerin nüfus bakımından sıralandırılmasında 13. yeri tutmaktadır ve Bradford'da nüfus yoğunluğu kilometre kare başına 4.650 kişiye gelmektedir.

Fakat bu istatistikler coğrafik şehirleşmeyi iyi yansıtmamaktadır. Şehirleşen alan olarak bakılırsa Bradford "Batı Yorkshire Şehirsel Bölgesi (West Yorkshire Urban Area)"'nin anack bir kısmını oluşturduğu görülür ve 2001'de Batı Yorkshire Şehirsel Bölgesi nüfusu yaklaşık 1,5 milyon kişidir.[6] Ama diğer coğrafyacılar ise şehirleşme alanı olarak daha büyük olan "Leeds-Bradford Büyük Şehirleşme Kuşağı'nı (Leeds-Bradford Larger Urban Zone )" tanımlamaktadırlar. Birleşik Krallık'taki değişik "Büyük Şehirleşme Kuşakları - LUZ" karşılaştırılırsa Bradford'un dahil olduğu Leeds-Bradford-LUZ (2004 tahmini) 2,4 milyon olan nüfusu ile Londra-LUZ ve Manchester-LUZ'dan sonra üçüncü sırayı almaktadır.[7]

Yine istatistikler gösterir ki Londra dışında en genç ve en hızlı büyüyen şehirsel nüfus Bradford'dadır.[8]

Tekrar 2001 Nüfus Sayımı'na göre Bradford nüfusunun ırksal profili diğer Birleşik Krallık yerel şehir alanlarından değişiktir. 2001 sayımına göre Bradford nüfusunun %69,3'ü beyaz, %1,9'u karışık ırktan, %26,1 Güney Asya asıllı, %1,3'ü siyahi ve %1,4'ü diğer ırktandır. Buna göre, Londra'da bulunan Tower Hamlets metropoliten bölgesi dışında en yüksek Güney Asya asıllı oranı Bradford'da bulunmaktadır.

2001 sayımı göstermiştir ki din hakkında bir soruya yanıt verirken Bradford nüfusunun %60,14'ü Hristiyan, %16.08'i Müslüman, %1,02 Sih, %0,95'i Hindu ve %13,3'ü ise hiçbir dine inanmaz olduklarını belirtmişlerdir.

Sosyal sorunlar

Haziran 2009'da yapılan bir araştırma ya göre Bradford şehrinin nüfusunun büyükçe bir bölümü büyük bir fakirlik içinde ve devamlı olarak asgari yaşama haddi seviyesi altında yaşamaktadır. Çocuk ölüm oranı Birleşik Krallık'ın oranında iki misli yüksektir; ortalama yaşam süresi ülkenin birçok bölgesinden oldukça çok düşüktür. Bradford İngiltere'de en yüksek işsizlik seviyesi gösteren şehirdir ve bazı azınlık etnik gruplar içinde bu işsizlik seviyesi yaklaşık %60 olduğu gösterilmiştir.

Bradford'da ölçülen suçluluk oranı millî ortalamanın çok üstünde bulunmaktadır. 2006'da yapılan ve büyük şehirsel alanlarda yapılan karşılaştırmalı bir araştırmada Bradford'un ciddi suçlar için suçluluk oranı 1000 kişide 98,3 olarak gösterilmiştir ve sadece Nottingham şehri için oran daha yüksektir.

Kardeş şehirler

Bradford'nin şu resmî kardeş şehir anlaşması vardır:[9]

Resimler

Kaynakça

  1. ^ "History of Bradford" (İngilizce). Visitbradford.com. 15 Nisan 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  2. ^ "Bradford" (İngilizce). Tiscali.co.uk. 1 Ekim 1960. 14 Temmuz 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  3. ^ "Bradford's History - Bradford University School of Management" (İngilizce). Brad.ac.uk. 13 Haziran 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2010. 
  4. ^ "Bradford" (İngilizce). Spartacus.schoolnet.co.uk. Erişim tarihi: 2 Şubat 2010. []
  5. ^ "Bradford 1981–2010 averages". Met Office. Erişim tarihi: 6 March 2019. 
  6. ^ National Statistics (2005). "Focus on people and migration: chapter 3 The UK's major urban areas" (PDF). 4 Ağustos 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 20 Ağustos 2007. 
  7. ^ Urban Audit. "Urban Audit - City Profiles: Leeds". Urban Audit. 5 Haziran 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ocak 2009. 
  8. ^ "Invest in the UK | Invest in Yorkshire | Invest in Bradford". Invest in Yorkshire. 13 Aralık 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2010. 
  9. ^ "Arşivlenmiş kopya". 27 Eylül 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ağustos 2010. 

Dış bağlantılar


İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Preston, Lancashire</span>

Preston, (

<span class="mw-page-title-main">Leeds</span> Ingilterede bir şehir

Leeds, Birleşik Krallık'ın İngiltere ülkesinin kuzeyinde Yorkshire ve Humber bölgesinde olarak West Yorkshire törensel kontluğunda şehir statüsü olan bir yerleşkedir. Günümüzde tek-seviyeli-yerel-idare olan Leeds Şehri metropoliten bölgesinin de merkezidir.

<span class="mw-page-title-main">Carlisle</span>

Carlisle, İngiltere'nin kuzey batısında bulunan Cumbria Kontluğu'na bağlı, Carlisle Vilayeti'nin ve Cumbria Kontluğu'nun idarî merkezlerinin bulunduğu kenttir.

<span class="mw-page-title-main">Ostrava</span>

Ostrava, Çekya'nın en büyük üçüncü kenti ve Prag'dan sonra ikinci büyük şehirleşme merkezidir. Moravya-Silezya ilindeki Ostrava ilçesinin merkez kentidir ve özel yetkileri bulunan bir belediye idaresi bulunmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Wakefield</span>

Wakefield Şehri, Birleşik Krallık'ın İngiltere ülkesinin Yorkshire ve Humber bölgesinde bulunan; törensel West Yorkshire Metropoliten Kontluğuna bağlı, merkezi Wakefield kentinde bulunan, tek-seviyeli-metropoliten-yerel-idare birimidir.

<span class="mw-page-title-main">Stoke-on-Trent</span>

Stoke-on-Trent, Birleşik Krallık'ın İngiltere ülkesinin Batı Midlands bölgesinde ve törensel Staffordshire kontluğunda bulunan ama 1997'den itibaren Tek-Seviyeli Yerel İdare olarak idare edilen ve 1925'te krallık beratı ile şehir olma statüsü de kazanan bir yerleşke ve idare merkezidir.

<span class="mw-page-title-main">Ripon</span>

Ripon şehri, Birleşik Krallık'ın İngiltere ülkesinin Yorkshire ve Humber bölgesinde bulunan metropoliten-olmayan "Kuzey Yorkshire Kontluğu"'na bağlı ikincil bölge "Harrogate Beldesi Yerel İdaresi"'ne bağlı ve çok sınırlı bir "mahalle yerel idaresi " bulunan ve orta-çağlardan kalan katedrali bulunması dolayısıyla şehir olma statüsü de taşıyan bir şehirsel yerleşkedir. Ripon küçük bir şehir olup İngiltere ülkesinde bulunan şehir statüsü taşıyan beldeler arasında nüfus sıralamasında alttan dördüncü sıradadır. Ripon'un coğrafi olarak ve kraliyet törenleri için "Kuzey Yorkshire" törensel kontluğuna bağlı olduğu kabul edilir.

<span class="mw-page-title-main">Wigan</span>

Wigan, İngiltere'de törensel Greater Manchester Metropoliten Kontluğu içinde bulunan bir tek-seviyeli "Wigan Metropoliten Bölge" yerel idaresi altında bulunan kentlerden biri olup bu yerel idarenin merkezinin bulunduğu kenttir. Bu kent tarihsel olarak Lancashire Kontluğu'nun bir parçası olduğu kabul edilmektedir.

<span class="mw-page-title-main">Warrington</span>

Warrington, Birleşik Krallık'ın İngiltere ülkesinin Kuzey Batı İngiltere bölgesinde bulunan bir tek-seviyeli "Warrington Borough" yerel idaresi altında bulunan kent olup bu yerel idarenin merkezinin bulunduğu yerleşkedir. 1968'de "yeni-şehir" olarak kabul edilmiş ve bu nedenle 20. yüzyılda çok büyüme göstermiştir.

<span class="mw-page-title-main">Bolton</span>

Bolton, Birleşik Krallık'ın Kuzey Batı İngiltere Bölgesi'nde kenttir. Bolton kenti yerel idare olarak törensel Greater Manchester Metropoliten Kontluğu'na ve 1986'dan itibaren tek-seviyeli Bolton Metropoliten Borough yerel idaresine bağlıdır ve Bolton Metropoliten Borough'de en büyük yerleşke ve yerel idare merkez kentidir

<span class="mw-page-title-main">St Helens, Merseyside</span>

St Helens, İngiltere'nin Kuzey Batı bölgesinde törensel Merseyside Metropoliten Kontluğu'na bağlı olup 2009'dan beri tek-seviyeli St Helens Metropoliten Borough İdaresi'nin merkezi olan bir kenttir.

<span class="mw-page-title-main">Batı Yorkshire</span> İngiltere, Birleşik Krallıktaki büyükşehir ve tören ilçesi

Batı Yorkshire, Birleşik Krallık'ın İngiltere ülkesinin Yorkshire ve Humber bölgesinde 1974-1989 döneminde iki seviyeli bir metropolitan kontluk ve 1989'dan sonra da bir törensel metropolitan kontluktur. 1974'te kurulduğu zaman merkezi Leeds olması düşünülmüşken, o tarihte ilga edilen "West Riding Yorkshire Kontluğu" idari binalarına yerleşmiş ve böylece merkezi Wakefield olmuştur. Ama 1989'da "Batı Yorkshire Metropolitan Kontluğu" lağvedilince bu idare binaları "Wakefield Şehri Metropolitan Yerel Bölgesi" idaresine devredilmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Burnley</span>

Burnley, Birleşik Krallık'ta İngiltere'nin Kuzey Batı bölgesinde birinci seviyede yerel idare olan Lancashire Kontluğu ve ikinci seviyede yerel idare olan Burnley (borough) sınırları içinde bulunan yerleşim merkezidir. Burnley Lancashire Kontluğu'na bağlı ikinci seviyede "metropolitan olmayan bölge" statülü yerel idare Burnley (borough)'un merkez şehridir.

<span class="mw-page-title-main">Barnoldswick</span> İngiltere, Lancashirede bir Kasaba

Barnoldswick, Birleşik Krallık'a bağlı İngiltere'nin Kuzey Batı İngiltere bölgesinde idari bakımdan birinci seviyeli yerel idare olan Lancashire Kontluğu'na bağlı olan Pendle (borough) ikinci seviyeli metropoliten-olmayan yerel idare bölgesinde bulunan ve bir "semt/köy " alt-idaresi bulunan bir küçük kasabadır.

<span class="mw-page-title-main">Leeds Şehri</span>

Leeds Şehri Birleşik Krallık İngiltere ülkesi Yorkshire ve Humber bölgesinde 1974-1989 arasında on birinci seviye yerel idare olan West Yorkshire Metropoliten kontluğuna (county) bağlı olmuş olan, 1989dan sonra tek seviyeli "metropoliten bölge" statülü bir yerel idare birimidir ve bir "şehir" olma statüsü taşır. Bu yerel idare biriminin merkezi bu yerel idare bölgesi içinde en büyük yerleşke olan Leeds kentidir.

<span class="mw-page-title-main">Oldham</span>

Oldham, Birleşik Krallık'ın İngiltere ülkesinin Kuzey Batı bölgesinde bir kentsel yerleşkedir. 1974-1986 döneminde Greater Manchester metropoliten kontluğuna bağlı bir ikincil metropoliten bölge olan Oldham Metropoliten Borough merkeziydi. 1985'te metropoliten kontluklara lağvedilince törensel Greater Manchester Kontluğuna bağlı tek-seviyeli yerel idare olan Oldham Metropoliten Borough'nun merkezi kenti olmuştur.

<span class="mw-page-title-main">Yorkshire ve Humber</span>

Yorkshire ve Humber Birleşik Krallık'ın İngiltere ülkesinde 9 resmî yerel bölgeden biridir. Londra dışında bulunan diğer İngiltere bölgeleri gibi Yorkshire ve Humber'de de seçilmiş bir bölge meclisi ve idaresi bulunmamaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Sheffield</span> Ingilterede bir şehir

Sheffield, Birleşik Krallık'ta, İngiltere ülkesinde Yorkshire ve Humber bölgesinde bir büyük kentsel yerleşim birimidir. Yerel idare açısından krallık seremoni bakımından Törensel Güney Yorkshire Metropoliten Kontluğu'na bağlıdır. 1989'da "Güney Yorkshire Metropoliten Kontluğu"'nun lağvedilmesi sonucu tek-seviyeli yerel idare olan Sheffield Şehri Yerel İdaresi'nin idare merkezidir.

<span class="mw-page-title-main">Nelson, Lancashire</span>

Nelson, Birleşik Krallık'ın İngiltere ülkesinin Kuzey Batı Bölgesinde birinci seviye "shire"-tipi yerel idare olan Lancashire Kontluğu'na bağlı bulunan "metropoliten-olmayan borough" statülü ikinci seviyede bir yerel idaresi olan Pendle (borough)'nun merkez kentidir. Borough sınırları içinde nüfusu itibarıyla 29,135 kişidir.

<span class="mw-page-title-main">Huddersfield</span>

Huddersfield, Birleşik Krallık'ın İngiltere ülkesinin Yorkshire ve Humber bölgesinde West Yorkshire Metropoliten Törensel Kontluğu'nun içinde Kirklees metropoliten bölgesinin merkez şehridir.