İçeriğe atla

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi
New York'taki Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi odası
KısaltmaBMGK veya UNSC
Kuruluş24 Ekim 1945 (78 yıl önce) (1945-10-24)
TürUluslararası kuruluş
AmaçUluslararası güvenliği ve barışı korumak
MerkezNew York, Amerika Birleşik Devletleri
Üyeler15 üye ülke
Daimî üyeler:
 ABD
 Birleşik Krallık
 Çin
 Fransa
 Rusya
Geçici üyeler:
 Cezayir
 Ekvador
 Guyana
 Güney Kore
  İsviçre
 Japonya
 Malta
 Mozambik
 Sierra Leone
 Slovenya
Resmî dillerArapça, Çince, Fransızca, İngilizce, İspanyolca, Rusça
Başkan  İsviçre
(Ekim 2024)

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi (BMGK), Birleşmiş Milletler'in üye ülkeler arasında güvenlik ve barışı korumakla yükümlü en güçlü organı. Birleşmiş Milletler'in diğer organları sadece tavsiye kararı alabilirken, Uluslararası Adalet Divanı ile birlikte bağlayıcı karar alma yetkisine sahip iki Birleşmiş Milletler organından biridir. Bu bağlayıcılık, üye ülkelerin tamamına yakını tarafından imzalanmış olan Birleşmiş Milletler Antlaşması'nda açık bir şekilde belirtilmiştir.

Güvenlik Konseyi, beşi daimi olmak üzere on beş üyeden oluşmaktadır: Çin, Fransa, Rusya, Birleşik Krallık ve Amerika Birleşik Devletleri. Bu ülkeler, II. Dünya Savaşı'nın galipleri olan büyük devletler ya da onların halefi olan devletlerdir. Daimi üyeler, Birleşmiş Milletler'e yeni üye devletlerin kabulü ya da Genel Sekreter adayları da dahil olmak üzere, Güvenlik Konseyi'nin her türlü önemli kararını veto edebilir. Bu veto hakkı, Genel Kurul ya da Genel Kurul'un acil özel oturumları ya da oylamaları için geçerli değildir. Diğer on üye bölgesel bazda iki yıllık bir dönem için seçilir. Konseyin başkanlığı, üyeleri arasında aylık olarak dönüşümlüdür.

Güvenlik Konseyi kararları genellikle üye devletler tarafından gönüllü olarak sağlanan ve BM ana bütçesinden bağımsız olarak finanse edilen askerî güçlerden oluşan Birleşmiş Milletler Barış Gücü tarafından uygulanmaktadır. Kasım 2021 itibarıyla, 121 ülkeden 87.000'den fazla personelin görev yaptığı ve toplam bütçesi yaklaşık 6,3 milyar dolar olan 12 barışı koruma heyeti bulunmaktadır.

Üyeler

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, 15 üye ülkeye sahiptir. Bu ülkelerden beş tanesi daimi üye, on tanesi ise seçilmiş üyelerdir. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin daimi üyeleri, aynı zamanda Birleşmiş Milletler'in kurucu üyeleri olan Rusya ve Çin, SSCB ve Çin Cumhuriyeti'nin halefleri olarak, konsey tarafından tanınmışlardır. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nde, kararları veto etme hakkı bulunan daimi üyeler Amerika Birleşik Devletleri, Birleşik Krallık, Fransa, Çin Halk Cumhuriyeti ve Rusya ile on geçici üye ülke bulunur. Dönüşümlü 10 üye ülke her iki yılda bir Birleşmiş Milletler Genel Kurulunda yapılan seçimlerle belirlenir. Konsey Başkanlığı ise ayda bir üye ülkeler arasında el değiştirir.

Birleşmiş Milletler'in üyeleri, örgütün hızlı ve etkili hareket etmesini sağlamak için, uluslararası barış ve güvenliğin korunmasında başlıca sorumluluğu Güvenlik Konseyi'ne bırakırlar ve bu sorumluluk gereğince görevlerini yerine getirirken Güvenlik Konseyi'nin kendi adlarına hareket ettiğini kabul ederler.

Güvenlik Konseyi, bu görevleri yerine getirirken Birleşmiş Milletler'in Amaç ve İlkeleri'ne uygun hareket eder. Bu görevleri yerine getirebilmesi için Güvenlik Konseyi'ne verilmiş belirli yetkiler VI-VIII. ve XII. bölümlerde gösterilmiştir.

Daimi üyeler

Daimi beşlinin 1946-2015 aralığında uyguladıkları veto sayısı
Ülke Bölgesel Grup Mevcut temsilci devlet Eski temsilci devlet
 ÇinAsya-Pasifik  Çin Halk Cumhuriyeti (1971-) Tayvan Çin Cumhuriyeti (1946-1971)
 FransaBatı Avrupa ve Diğerleri  Beşinci Fransa Cumhuriyeti (1958-)  Dördüncü Fransa Cumhuriyeti (1946-1958)
 RusyaDoğu Avrupa  Rusya Federasyonu (1992-)  Sovyetler Birliği (1946-1991)
 Birleşik KrallıkBatı Avrupa ve Diğerleri  Büyük Britanya ve Kuzey İrlanda Birleşik Krallığı (1946-)
 ABDBatı Avrupa ve Diğerleri  ABD (1946-)

Geçici üyeler

Birleşmiş Milletler Bölgesel Grupları üyeliğine göre BMGK içinde gruplandırılmış oturma düzeni.
  Afrika Grubu
  Asya-Pasifik Grubu
  Doğu Avrupa Grubu
  Latin Amerika ve Karayip Devletleri Grubu (GRULAC)
  Batı Avrupa ve Diğerleri Grubu (WEOG)
Yıl Afrika GrubuAsya-Pasifik GrubuLatin Amerika ve Karayipler GrubuBatı Avrupa ve Diğer Devletler GrubuDoğu Avrupa Grubu
* Arab Milletleri temsilcisi'
1966  Mali Nijerya Uganda Japonya Ürdün* Arjantin Uruguay Hollanda Yeni Zelanda Bulgaristan
1967  Etiyopya Hindistan Brezilya Kanada Danimarka
1968  Cezayir* Senegal Pakistan Paraguay Macaristan
1969  Zambiya   Nepal Kolombiya Finlandiya İspanya
1970  Burundi Sierra Leone Suriye* Nikaragua Polonya
1971  Somali Japonya Arjantin Belçika İtalya
1972  Gine Sudan* Hindistan Panama Yugoslavya
1973  Kenya Endonezya Peru Avustralya Avusturya
1974  Kamerun Moritanya Irak* Kosta Rika Beyaz Rusya SSC
1975  Tanzanya Japonya Guyana İtalya İsveç
1976  Benin Libya* Pakistan Panama Romanya
1977  Mauritius Hindistan Venezuela Kanada Batı Almanya
1978  Gabon Nijerya Kuveyt* Bolivya Çekoslovakya
1979  Zambiya Bangladeş Jamaika Norveç Portekiz
1980  Nijer Tunus* Filipinler Meksika Doğu Almanya
1981  Uganda Japonya Panama İrlanda İspanya
1982  Togo Zaire Ürdün* Guyana Polonya
1983  Zimbabve Pakistan Nikaragua Malta Hollanda
1984  Burkina Faso[a] Mısır* Hindistan Peru Ukrayna
1985  Madagaskar Tayland Trinidad ve Tobago Avustralya Danimarka
1986 Şablon:Ülke veri People's Republic of the Congo Gana Birleşik Arap Emirlikleri* Venezuela Bulgaristan
1987  Zambiya Japonya Arjantin Batı Almanya İtalya
1988  Cezayir* Senegal   Nepal Brezilya Yugoslavya
1989  Etiyopya Malezya Kolombiya Kanada Finlandiya
1990  Fildişi Sahili Zaire Yemen*[b] Küba Romanya
1991  Zimbabve Hindistan Ekvador Avusturya Belçika
1992  Yeşil Burun Adaları Fas* Japonya Venezuela Macaristan
1993  Cibuti Pakistan Brezilya Yeni Zelanda İspanya
1994  Nijerya Ruanda Umman* Arjantin Çekya
1995  Botsvana Endonezya Honduras Almanya İtalya
1996  Mısır* Gine-Bissau Güney Kore Şili Polonya
1997  Kenya Japonya Kosta Rika Portekiz İsveç
1998  Gabon Gambiya Bahreyn* Brezilya Slovenya
1999  Namibya Malezya Arjantin Kanada Hollanda
2000  Mali Tunus* Bangladeş Jamaika Ukrayna
2001  Mauritius Singapur Kolombiya İrlanda Norveç
2002  Kamerun Gine Suriye* Meksika Bulgaristan
2003  Angola Pakistan Şili Almanya İspanya
2004  Cezayir* Benin Filipinler Brezilya Romanya
2005  Tanzanya Japonya Arjantin Danimarka Yunanistan
2006  Gana Kongo Cumhuriyeti Katar* Peru Slovakya
2007  Güney Afrika Endonezya Panama Belçika İtalya
2008  Burkina Faso Libya* Vietnam Kosta Rika Hırvatistan
2009  Uganda Japonya Meksika Avusturya Türkiye
2010  Gabon Nijerya Lübnan* Brezilya Bosna-Hersek
2011  Güney Afrika Hindistan Kolombiya Almanya Portekiz
2012  Fas* Togo Pakistan Guatemala Azerbaycan
2013  Ruanda Güney Kore Arjantin Avustralya Lüksemburg
2014  Çad Nijerya Ürdün* Şili Litvanya
2015  Angola Malezya Venezuela Yeni Zelanda İspanya
2016  Mısır* Senegal Japonya Uruguay Ukrayna
2017  Etiyopya Kazakistan Bolivya İtalya İsveç
2018  Fildişi Sahili Ekvator Ginesi Kuveyt* Peru Hollanda[1] Polonya
2019  Güney Afrika Endonezya Dominik Cumhuriyeti Almanya Belçika
2020  Nijer Tunus* Vietnam Saint Vincent ve Grenadinler Estonya

İşleyiş

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi Kararları, üye ülkeler tarafından verilen bir önergenin, 15 üye ülkeden dokuzu tarafından kabul edilmesi ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi Daimi Üyesi ülkelerden birinden ret oyu almamış olması şartıyla alınır.

Dünya barışına katkısı ve karşıt görüşler

Veto yetkisine sahip beş daimi ülke olan Amerika Birleşik Devletleri, Rusya, Çin, Fransa ve Birleşik Krallık aynı zamanda dünyanın en çok silah üreten ve pazarlayan ülkeleridir.[2] Dünya silah ticaretinin baş aktörlerinden oluşan Güvenlik Konseyi Ülkeleri'nin dünya barışına kalıcı katkıda bulunacak kararlar verebileceğine bazı çevreler şüpheyle bakmaktadır.

Kore Savaşı (1950) ve Körfez Savaşı kararları, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi tarafından onaylanmıştır.[]

Dipnot

  1. ^ At the time of election, and until August 1984, the country was known as Republic of Upper Volta.
  2. ^ The election was secured by South Yemen, and in May 1990, during its membership of the Security Council, it unified with North Yemen to form the single country of Yemen.

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. ^ "Italy, Netherlands ask to share Security Council seat". Al Jazeera. 28 Haziran 2016. 28 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ocak 2017. 
  2. ^ "Rakamlarla Dünya Silah Ticareti (İngilizce)". Jubilee 2000. 9 Eylül 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Eylül 2007. 

Dış bağlantılar

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Birleşmiş Milletler</span> toplumsal, ekonomik ve kültürel bir iş birliği oluşturmak amacıyla kurulan bir örgüt

Birleşmiş Milletler (BM), 24 Ekim 1945'te kurulmuş; dünya barışını, güvenliğini korumak ve uluslararasında ekonomik, toplumsal ve kültürel bir iş birliği oluşturmak için kurulan uluslararası bir örgüttür. Birleşmiş Milletler kendini "adalet ve güvenliği, ekonomik kalkınma ve sosyal eşitliği uluslararasında tüm ülkelere sağlamayı amaç edinmiş küresel bir kuruluş" olarak tanımlamaktadır. Uluslararası ilişkilerde kuvvet kullanılmasını evrensel düzeyde yasaklayan ilk antlaşma 26 Haziran 1945'te 50 ülke tarafından imzalanan Birleşmiş Milletler Antlaşması'dır.

<span class="mw-page-title-main">Veto</span>

Veto, kabul etmeme veya reddetme.

<span class="mw-page-title-main">Almatı Zirvesi</span>

Almatı Zirvesi, Bağımsız Devletler Topluluğu'nun kurulması kararının ardından, Sovyetler Birliği'ni oluşturan on beş cumhuriyetten on birinin katıldığı bir toplantıdır. 21 Aralık 1991'de Kazakistan'ın o zamanki başkenti Almatı'da yapılan bu toplantıya Rusya, Ukrayna, Belarus, Kazakistan, Kırgızistan, Türkmenistan, Özbekistan, Azerbaycan, Tacikistan, Ermenistan ve Moldova katıldı. Gürcistan ise gözlemci olarak iştirak etti.

<span class="mw-page-title-main">Birleşmiş Milletler Genel Kurulu</span>

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, Birleşmiş Milletlerin (BM) beş ana organından biridir ve tüm üye milletin eşit olarak temsil edildiği tek organdır. Görevleri arasında, birliğin bütçesini gözden geçirme, Güvenlik Konseyi geçici üyelerini atama, diğer bölümlerinden raporlar alma ve genel kurul kararları adı altında kararlar çıkarmak vardır. Birçok ek organı vardır.

<span class="mw-page-title-main">Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin 186 sayılı kararı</span>

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin 186 sayılı kararı, 4 Mart 1964 tarihinde 1116 numaralı Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin toplantısında Birleşik Krallık, Kıbrıs Cumhuriyeti, Türkiye ve Yunanistan hükûmetlerine danışılarak Kıbrıs adası üzerinde bir Birleşmiş Milletler Barış Gücü'nün kurulması karar verildi. Ayrıca Türkiye'ye yönelik olarak kararın 1. maddesinde "uluslararası barışı tehlikeye sokacak herhangi bir harekatın yapılmaması" istendi. Birleşik Krallık, Türkiye ve Yunanistan arasında arabuluculuk amacıyla bir özel temsilci atanması kararı alındı. Karar tüm üye ülkelerin evet oyu ile alındı.

<span class="mw-page-title-main">Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin 1930 sayılı kararı</span>

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin 1930 sayılı kararı, BM Genel Sekreteri'nin Birleşmiş Milletler Kıbrıs Barış Gücü'nün 6 aylık bir süre daha ada üzerinde konuşlandırılması hakkında önerisi ve Kıbrıs hükûmetî'nin 15 Aralık 1983'ten sonra Barış Gücü'nün ada üzerinde var olması gerektiği düşüncesi yüzünden BM Barış Gücü'nün 15 Aralık 2010 tarihine kadar ada üzerinde faaliyetlerde bulunma süresi uzatıldı. Karar Türkiye'nin karşı, diğer 14 üyenin kabul oyu ile alındı.

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin 1441 sayılı kararı, 8 Kasım 2002 tarihinde Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi tarafından alınan ve Irak'taki Saddam Hüseyin rejiminin daha önce alınan kararların gereği olarak silahsızlanma yükümlülüklerini getirmesi için son uyarı niteliğini taşıyan karardır.

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararı, Birleşmiş Milletler'in "uluslararası barış ve güvenliği sağlamada birincil yükümlü" organı olan Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin on beş üyesi tarafından alınan karar. BM Antlaşması'nın 27. maddesine göre, işleyiş kuralları dışındaki karar tasarıları konsey üyelerinin en az dokuzunun kabul oyuyla geçerli olmaktadır. Bunun yanı sıra, karar tasarılarının beş kalıcı üyenin hiçbiri tarafından veto edilmemiş olması da gerekmektedir. Veto gücüne sahip üyeler Çin, Fransa, Rusya, Birleşik Krallık ve Amerika Birleşik Devletleri'dir.

<span class="mw-page-title-main">Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü</span> Bağımsız Devletler Topluluğu tarafından kurulan askerî ittifak

Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü (KGAÖ), 7 Ekim 2002 tarihinde altı Bağımsız Devletler Topluluğu ülkesi tarafından kurulan hükûmetlerarası askerî ittifaktır.

<span class="mw-page-title-main">Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin 657 sayılı kararı</span>

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin 657 sayılı kararı, 16 Haziran 1990 tarihinde Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi tarafından oy birliğiyle alınan ve Kıbrıs'ta Birleşmiş Milletler Barış Gücü'nün görevini 15 Aralık 1990'a kadar uzatan karardır. Karara gerekçe olarak Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliğinin adadaki mevcut durumdan dolayı Kıbrıs Sorunu'nun barışçı bir şekilde çözülmesi çin Barış Gücü'nün adada varlığının zorunlu olacağına ilişkin raporu gösterildi. Konsey tüm tarafların toplumlararası müzakerelerin devamı için ortaya koyulan on maddeli anlaşmayı desteklemelerini isteyerek Genel Sekreterlik'ten kararın uygulamasını takip edip 30 Kasım'dan önce bir rapor daha yazmasını talep etti. Kararda konseyin konuyla ilgili daha önceki kararlarına da atıfta bulunuldu.

Askerî Personel Komitesi, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin alt organı olup, Birleşmiş Milletler Sözleşmesi'ne göre görevi, BM askerî operasyonlarını planlamak ve mevcut silahların düzenlenmesine yardımcı olmaktır.

<span class="mw-page-title-main">Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin 478 sayılı kararı</span>

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin 478 sayılı kararı, İsrail'in Doğu Kudüs'ü işgali ve Kudüs'ü başkent ilan etmesi üzerine Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin 20 Ağustos 1980 tarihinde aldığı 478 sayılı karar.

<span class="mw-page-title-main">Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin 1860 sayılı kararı</span>

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin 1860 sayılı kararı, Gazze-İsrail çatışması'nın bir parçası olarak İsrail ile Hamas arasında üç hafta süren Gazze Savaşı üzerine Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin 8 Ocak 2009'da aldığı 1860 sayılı karar.

<span class="mw-page-title-main">2018 Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi seçimi</span>

2018 Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi seçimi, 8 Haziran 2018'de New York'taki Birleşmiş Milletler Genel Merkezi'nde, genel kurulun 72. oturumunda düzenlenen seçim. Seçim, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin 10 geçici üyesinden 5'ini belirlemek üzere düzenlendi. Oylama sonucunda Almanya, Belçika, Dominik Cumhuriyeti, Endonezya ve Güney Afrika, konseyin beş yeni geçici üyesi olarak seçildi.

<span class="mw-page-title-main">Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi Reformu</span>

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin (BMGK) Reformu beş temel konuyu kapsamaktadır: üyelik kategorileri, beş daimi üyenin sahip olduğu veto sorunu, bölgesel temsil, genişletilmiş bir Konseyin büyüklüğü ve çalışma yöntemleri ve Güvenlik Konseyi-Genel Kurul ilişkisi. Üye Devletler, bölgesel gruplar ve diğer Üye Devlet çıkar grupları, bu tartışmalı konuda nasıl ilerleneceği konusunda farklı pozisyonlar ve öneriler geliştirmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Birleşmiş Milletler Bölgesel Grupları</span>

Birleşmiş Milletler Bölgesel Grupları, Birleşmiş Milletler'e üye devletlerin jeopolitik sınıflandırmasıdır. İlk yıllarda BM üye ülkeleri gayriresmî olarak 5 coğrafi bölgeye ayrıldı. Genel Kurul komiteleri için görev dağılımını paylaşmanın bir yolu olarak başlayan bu gayriresmî sınıflandırma, çok daha geniş roller üstlenmiştir. Birçok BM organı coğrafi temsil temelinde özgülenmiştir. Genel Sekreterlik ve Genel Kurul Başkanlığı da dahil olmak üzere üst düzey liderlik pozisyonları bölge grupları arasından dönüşümlü olarak seçilir. Gruplar ayrıca somut politikayı eşgüdümler ve müzakereler ve oylama için ortak cepheler oluştururlar.

<span class="mw-page-title-main">Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin daimi üyeleri</span> Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin daimi üyeleri, BM 1945 Sözleşmesinin BM Güvenlik Konseyinde kalıcı bir koltuk verdiği beş egemen devlettir

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin daimi üyeleri, BM 1945 Sözleşmesinin BM Güvenlik Konseyi'nde kalıcı bir koltuk verdiği beş egemen devlettir: Çin Halk Cumhuriyeti, Fransa Cumhuriyeti, Rusya Federasyonu, Büyük Britanya ve Kuzey İrlanda Birleşik Krallığı ve Amerika Birleşik Devletleri.

<span class="mw-page-title-main">Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin 29 sayılı kararı</span>

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin 29 sayılı kararı, 12 Ağustos 1947'de oy birliği ile kabul edilmiş toplu üye alımı kararıdır. Birleşmiş Milletler üyelik başvurularını gözden geçirdikten ve bazı durumlarda yeniden gözden geçirdikten sonra listedeki ülkeler Birleşmiş Milletler'e katıldı:

<span class="mw-page-title-main">Birleşmiş Milletler Genel Kurulunun ES-11/1 sayılı kararı</span>

Birleşmiş Milletler Genel Kurulunun ES-11/1 sayılı kararı, Birleşmiş Milletler Genel Kurulunun 2 Mart 2022'de kabul edilen on birinci acil özel oturumunun kararıdır. Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin kınandığı belirtmekte ve Rus kuvvetlerinin tamamen geri çekilmesini, Rusya'nın tek taraflı bağımsızlıklarını ilan eden Donetsk ve Lugansk Halk Cumhuriyetlerini tanıma kararını geri almasını talep etmektedir. 2 Mart 2022 tarihli Birleşmiş Milletler Genel Kurulu Kararının onuncu paragrafı, Belarus'un Ukrayna'ya karşı yasadışı güç kullanımına karıştığını doğrulamaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi veto yetkisi</span>

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi veto yetkisi, Birleşmiş Milletler Antlaşmasının 27. Maddesi gereğince güvenlik konseyinin mevcut beş daimi üyesi olan Çin, Fransa, Rusya, Birleşik Krallık ve ABD'ye alınan kararları veto etme yetkisi vermesidir.