İçeriğe atla

Birinci Fransız Cumhuriyeti

Koordinatlar: 48°52′00″K 2°19′59″D / 48.86667°K 2.33306°D / 48.86667; 2.33306
Fransa
Republique française
Fransız Cumhuriyeti
21 Eylül 1792-1804
Slogan
FransızcaLiberté, égalité, fraternité, ou la mort!
(Özgürlük, eşitlik, kardeşlik, ya ölüm!)
Millî marş
"FransızcaChant de guerre pour l'Armée du Rhin"
("Ren Ordusu için Savaş Şarkısı")
BaşkentParis
Yaygın dil(ler)Fransızca
HükûmetCumhuriyet
  
• 1792–95
Ulusal Kongre
ile Maximilien Robespierre Kongre Başkanı
• 1795–99
Beşler Heyeti
ile Paul Barras Heyet Başkanı
• 1799–1804
Konsül
ile Napolyon Bonapart Birinci Konsül
Yasama organıUlusal Kongre
Beşler Heyeti
Fransa Konsülü
Tarihçe 
• Kuruluşu
21 Eylül 1792
• Kamu Güvenliği Komitesi
    ve Hükümdarlık
5 Eylül 1793'ten
28 Temmuz 1794'e dek
• Thermidorean Reaksiyonu
24 Temmuz 1794
• 18 Brumaire Darbesi
9 Kasım 1799
• Dağılışı
1804
Para birimiFransız frankı
Öncüller
Ardıllar
Fransa Krallığı
Birinci Fransız İmparatorluğu

Birinci Cumhuriyet, resmî adıyla Fransız Cumhuriyeti, tarihçilerin Eylül 1792'den Mayıs 1804'e kadar Fransa'da uygulanan tüm cumhuriyet rejimlerine verdikleri isimdir. Fransız Devrimi'yle gelen gelen Birinci Cumhuriyet, 10 Ağustos 1792'de Tuileries Sarayı'nın Baldırı Çıplaklar tarafından ele geçirilmesinden sonra anayasal monarşinin yerine geldi ve Avrupa'da güç kullanımında yeni bir mücadelenin habercisi oldu. Bu cumhuriyet, egemenliğini Fransa'nın mevcut toprakları üzerinde ve Ren'in sol kıyısında bulunan ve bugünkü Belçika, Lüksemburg ve günümüz Almanya'sının bir bölümünü oluşturan Kutsal Roma İmparatorluğu'nun tüm eyaletleri üzerinde sürdürdü.

21 Eylül 1792'de ilk kez bir araya gelen milletvekilleri, oy birliğiyle Fransa'da anayasal monarşiyi kaldırma kararı aldılar.[1]

Cumhuriyet hiçbir zaman resmen ilan edilmese de 22 Eylül 1792'de Cumhuriyetin I. Yılı eylemlerinin tarihe not edilmesine karar verildi.[2] 1792'den 1802'ye kadar Fransa, tüm Avrupa ile savaş içindeydi ve tabii Vendée Savaşı ile kendi içinde de.

Fransız Cumhuriyeti, İmparatorluk'tan önce 3 farklı hükûmet ve yönetim biçiminden geçti:

  • Ulusal Kongre, gücün çoğunun Montagnardlar'ın (6 Nisan 1793 - 27 Temmuz 1794) elinde tuttuğu Kamu Güvenliği Komitesi'nde (6 Nisan) bulunduğu Terör Dönemi'ni (1793-1794) içerir. 5 Ekim 1793'ten itibaren Fransız cumhuriyetçi takvimi resmen kullanılmaya başlandı. "6 Messidor an I"da (24 Haziran 1793) 1791 Anayasası'nın yerine I. Yıl Anayasası ilan edildi ama hiçbir zaman uygulanmadı. Robespierre'in düşüşü, Terör Dönemi'ni sona erdirdi.
  • III. Yıl Anayasası'yla ilan edilen Direktuvar, 26 Ekim 1795 ile 9 Kasım 1799 arasına uzanır.
  • 10 Kasım 1799 ile 18 Mayıs 1804 arasında Konsül Rejimi, 18 Brumaire Darbesi'nden kaynaklanır ve VIII. Yıl Anayasası ile tanımlanır. Rejim, Birinci Fransız İmparatorluğu'nun kurulmasıyla sona erdi. XII. Yıl Anayasası'nda cumhuriyet hükûmetinin kalıtsal bir imparatora emanet edildiği belirtilmiştir. Latince "devlet" ya da "devlet organizasyonu" anlamına gelen cumhuriyet isminin kullanımı, Jean Bodin'ın kraliyet için geçerli olan bu kelimeye verdiği anlam,[3] daha sonra 1808'de ortadan kaybolarak tamamen kullanılmaz hale geldi.

Anayasal Monarşinin Bitimi

Kraliçe Marie-Antoinette'in kardeşi İmparator II. Leopold -öncelikli olarak Osmanlı İmparatorluğu'na karşı çatışmalar ve Lehistan'ın paylaştırılmasıyla meşguldü- Fransa'nın iç sıkıntılarıyla[4] yeterince ilgilenmedi, ta ki 20 Nisan 1792'de -cumhuriyetin ilanından çok önce- Ulusal Yasama Meclisi'nin tüm vekillerince Bohemya ve Macaristan yönetimine -yani imparatoruna- karşı savaş açılmasına "zevkle"[4] ve tek taraflı olarak karar verildi. Bu savaş ilanına iç siyasi sıkıntılar veya devrime karşı olan komşu ülkeleri istikrarsızlaştırma isteği sebep oldu.

Kaynakça

  1. ^ "Arşivlenmiş kopya". archive.wikiwix.com. 29 Temmuz 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Temmuz 2022. 
  2. ^ "Arşivlenmiş kopya". archive.wikiwix.com. 29 Temmuz 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Temmuz 2022. 
  3. ^ Bodin, Jean (1580). Les Six livres de la Republique de I. Bodin Angevin... Reueuë, corrigée et augmentée de nouueau (Fransızca). Par Iacques du Puys, Libraire Iuré en l'Vniuersité de Paris. 9 Kasım 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Temmuz 2022. 
  4. ^ a b Tudesq, A. (1968). "La presse de 1848 devant la mort de Chateaubriand". Annales de Bretagne. 75 (3): 490-500. doi:10.3406/abpo.1968.2479. ISSN 0003-391X. 

İlgili Araştırma Makaleleri

18. yüzyıl, miladi takvime göre 1 Ocak 1701 ile 31 Aralık 1800 günleri arasındaki zaman dilimi olarak kabul edilir.

<span class="mw-page-title-main">Meşrutiyet</span> hükümdarın yetkilerinin anayasayla sınırlandırıldığı yönetim biçimi

Meşrutiyet, meşruti monarşi, anayasal monarşi, anayasal tekerki ya da parlamenter monarşi, hükümdarın yetkilerinin anayasa ve halk oyuyla seçilen meclis tarafından kısıtlandığı yönetim biçimi. Arapça şart kökünden türemiş olan meşrutiyet 19. asırdan itibaren Osmanlı Devleti'nde meclisli saltanat-hilafet anlamında kullanılmıştır. Daha genel ifadesiyle; meşrutiyet, bir hükümdarın başkanlığı altında parlamento yönetimine dayanan yönetim biçimidir.

<span class="mw-page-title-main">Napolyon Bonapart</span> Fransız asker ve imparator (1769–1821)

Napolyon Bonapart veya I. Napolyon kısaca Napolyon, Fransız asker, politikacı ve 1804-1814 arası Fransa imparatoru. Gerek Fransız Devrim Savaşları gerekse Napolyon Savaşları sırasında Fransa'ya önderlik ettiği gibi tüm Avrupa'yı da etkilemiş önemli bir komutandır. Girdiği savaş ve çatışmaların büyük bölümünü kazanmış, 1815'teki nihai yenilgisine kadar hızla Avrupa kıtasının hakimiyetini ele geçirmiştir. Tarihteki en önemli komutanlardan biri olan Napolyon'un savaşları dünyanın her yerinde askerî okullarda ders olarak okutulmaktadır ve kendi Avrupa tarihinin en ünlü ve en tartışmalı siyasi figürlerinden birisidir.

<span class="mw-page-title-main">Fransız Devrimi</span> 1789dan 1799a kadar Fransada devrim

Fransız Devrimi veya Fransız İhtilâli (1789-1799), Fransa'daki mutlak monarşinin devrilip yerine cumhuriyetin kurulması ve Katolik Kilisesi'nin ciddi reformlara gitmeye zorlanmasıdır. Milliyetçilik akımını ve Yakınçağ'ı başlatmasıyla Avrupa ve Dünya tarihinde büyük bir dönüm noktası olmuştur.

<span class="mw-page-title-main">Birinci Meşrutiyet</span> Osmanlı Devletinde ilk anayasal monarşi dönemi (1876–1878)

Birinci Meşrutiyet, Osmanlı İmparatorluğu'nda 23 Aralık 1876'da II. Abdülhamid tarafından ilan edilen, anayasal monarşi rejiminin ilk dönemi. Bu dönemin anayasası Kanun-ı Esasi, yürütme organı padişah II. Abdülhamid, yasama organı ise Meclis-i Umumi'dir.

<span class="mw-page-title-main">Jakobenler</span> Fransız Devrimi ertesinde Fransaya yaklaşık bir yıl süreyle egemen olan Fransız siyasi partisi

Anayasa Dostları Derneği veya sonraki adıyla Jakobenler Derneği, Özgürlük ve Eşitliğin Dostları veya 1792'den sonra yaygın olarak bilinen adıyla Jakoben Kulübü veya kısaca Jakobenler, Fransız Devrimi sırasındaki en etkili siyasi dernektir. Fransız Devrimi ertesinde Fransa'ya yaklaşık bir yıl süreyle egemen olan ve devrimden çok daha fazla kanın, çoğu politik sebeplerden olmak üzere, döküldüğü Terör Dönemi'ne neden olmuş Fransız politik oluşumudur.

<span class="mw-page-title-main">Waterloo Muharebesi</span> Savaş

Waterloo Muharebesi veya Waterloo Savaşı; 16-18 Haziran 1815 tarihleri arasında gerçekleşen, Fransa İmparatoru Napolyon'un mutlak yenilgisiyle sonuçlanan ve Avrupalı güçler arasında 23 yıl süren silahlı mücadelenin sonunu getiren muharebe. Fransızcada Mont-Saint-Jean Muharebesi olarak da bilinir. Muharebe İngiltere-Prusya ittifakı ile Fransa arasında, Belçika'nın Waterloo kasabası yakınlarında gerçekleşmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Fransız cumhuriyetçi takvimi</span>

Fransız cumhuriyetçi takvimi veya diğer adıyla Fransız devrimci takvimi, Fransız Devrimi sırasında oluşturulan, 1793 yılının sonlarından 1805 yılına kadar Fransız hükûmeti ve 1871 yılında 18 günlüğüne Paris Komünü tarafından kullanılan takvimdi.

<span class="mw-page-title-main">III. Napolyon</span> Fransa Cumhurbaşkanı (1848-1852) ve 3. Fransa İmparatoru (1852-1870)

III. Napoléon, 1848-1852 yılları arasında Fransa Cumhurbaşkanlığı yapmış, sonrasında tertiplediği darbeyle cumhuriyeti yıkarak imparatorluğunu ilan etmiştir. Son Fransa imparatoru olarak 1870'e kadar hüküm sürmüştür. 1870 yılında II. Dünya Savaşı'ndaki Alman işgaline kadar sürecek Üçüncü Fransa Cumhuriyeti'ni kuracak olan hareketle devrilmiştir. Fransa'nın doğrudan halkoyuyla seçilen ilk devlet başkanı, aynı zamanda son hükümdarıdır.

<span class="mw-page-title-main">I. Aleksandr (Rusya)</span> Rus hükümdar (1777-1825; çar 1801-1825)

I. Aleksandr, , Rusya imparatoru. Ayrıca ilk Romanov mensubu Polonya kralı, Litvanya ve Finlandiya grandüküydü.

Bu sayfa Fransa cumhurbaşkanları listesini içermektedir.

<span class="mw-page-title-main">XVII. Louis</span> Fransa ve Navarra kralı (1785-1795)

XVII. Louis, Normandiya Dükü Louis-Charles ya da Veliaht Louis Charles (1789-93) olarak da bilinir., Kral XVI. Louis ile Kraliçe Marie Antoinette'nin ikinci oğlu. XVI. Louis'in idam edilmesinin ardından kralcılar tarafından tahtın vârisi olarak ilan edilmiş ve 1793'ten ölümüne değin Fransa Kralı ünvanı taşımıştır.

<span class="mw-page-title-main">Fransa hükümdarları listesi</span> Vikimedya liste maddesi

Fransa hükümdarları Fransa Krallığı'nın Orta Çağ'daki kuruluşundan 1870'e kadar ilk başta kral olarak, daha sonra imparator olarak yönettiler. Fransa'nın ortaya çıkışı üzerine bazı anlaşmazlıklar vardır. En eski veriler, Roma İmparatorluğu'nun Galya'daki son temsilcisi Syagrius'un, 486 yılında I. Clovis tarafından yenilmesiyle kurulan Merovenj krallığına kadar gitmektedir. 8. yüzyılda bu krallık yıkıldı. 843 yılında Verdun Antlaşması ile Batı Frank Krallığı kuruldu ki bu krallık zaman içerisinde modern Fransa'yı oluşturacaktır.

<span class="mw-page-title-main">Fransız Devrim Savaşları</span> Fransa Cumhuriyeti ve diğer Avrupalı devletler arasındaki 1792den 1802ye kadar süren savaş

Fransız Devrim Savaşları 1792'den 1802'ye kadar süren Fransız Devrimi'nin sonucu olarak ortaya çıkan bir dizi kapsamlı askeri çatışmadır. Çatışmalar Fransa'yı İngiltere, Avusturya, Prusya, Rusya ve diğer birçok ülkeyle karşı karşıya getirdi. Savaşlar iki döneme ayrılır: Birinci Koalisyon Savaşı (1792-1797) ve İkinci Koalisyon Savaşı (1798-1802). Başlangıçta Avrupa ile sınırlı olan mücadele giderek küresel boyut kazandı. Fransa, on yıllık sürekli savaş ve saldırgan diplomasiden sonra, Avrupa'nın çoğuna karşı savaş için tamamen seferber edilmiş olan geniş Fransız nüfusu çok büyük ve güçlü ordusu sayesinde İtalya Yarımadası'ndaki, Aşağı Ülkeler'deki ve Renanya'daki toprakları fethetti. Fransızların bu çatışmalardaki başarısı, askeri işgali ve devrimci ilkelerin Avrupa'nın büyük bir bölümüne yayılmasını sağladı.

<span class="mw-page-title-main">İkinci Koalisyon Savaşı</span>

İkinci Koalisyon Savaşı, İngiltere, Avusturya ve Rusya'nın başını çektiği ve Osmanlı İmparatorluğu, Portekiz, Napoli ve çeşitli Alman monarşilerinin de dahil olduğu birçok Avrupa monarşisinin devrimci Fransa'yı hedef alan ikinci savaşıdır. Savaşta İspanya Fransa'yı destekledi.

<span class="mw-page-title-main">Ren Konfederasyonu</span> 1806-1813 arasında I. Fransız İmparatorluğuna bağlı Alman krallık ve prensliklerinden oluşan birlik

Ren Konfederasyonu, 1806-1813 yılları arasında Birinci Fransız İmparatorluğu'na bağlı Alman krallık ve prensliklerinden oluşan birlik.

<span class="mw-page-title-main">I. Napolyon'un tacı</span> I. Napolyon için üretilen ve 2 Aralık 1804de taç giyme töreninde kullanılan bir taç

I. Napolyon'un tacı, Birinci Fransız Cumhuriyeti'nin imparatoru I. Napolyon için üretilen ve 2 Aralık 1804'te taç giyme töreninde kullanılan bir taç. Napolyon bu tacı, Fransız Devrimi sırasında tahrip olan Fransa'nın eski kraliyet taç giyme adı olan "Charlemagne Tacı" olarak adlandırdı. Bu ismi koyarken Napolyon ünlü orta çağ hükümdarı Frenkler'in kralı ve Kutsal Roma İmparatoru Şarlman'dan esinlendi.

<span class="mw-page-title-main">Birinci Haiti İmparatorluğu</span>

Birinci Haiti İmparatorluğu, Kuzey Amerika'da 1804'te Haiti Devrimi sonucunda kurulan seçimli monarşidir. Haiti, 1 Ocak 1804'te bağımsızlığını ilan etmeden önce Fransa tarafından kontrol ediliyordu. Haiti Genel Valisi Jean-Jacques Dessalines, imparatorluğu 22 Eylül 1804'te kurdu. Kendini İmparator I. Jacques'i ilan ederek 6 Ekim'de kendi taç giyme törenini düzenledi. 20 Mayıs 1805 anayasası, imparatorluğun nasıl yönetileceğini belirledi ve ülke altı askeri bölüme ayrıldı. Her bölümün generali doğrudan imparatorla veya imparator tarafından atanan genelkurmay başkanı ile haberleşiyordu. Anayasa ayrıca hükümdarın seçilebilir olması ve hüküm süren imparatorun halefini atayabilmesi gücüne sahip olmasıyla tahtın ardıllığını da belirlemiş oldu. Anayasa, vatandaşlığa kabul edilmiş Almanlar ve Polonyalılar hariç, beyaz insanların imparatorluk içinde mülk sahibisi olmasını yasakladı.

<span class="mw-page-title-main">Ulusal Konvansiyon</span>

Ulusal Konvansiyon ya da Nasyonal Konvansiyon, iki yıllık Ulusal Kurucu Meclis ve bir yıllık Yasama Meclisinden sonra Fransız Devrimi sırasında oluşturulan bir parlamentoydu. 10 Ağustos 1792'deki büyük ayaklanmayla, devrim sonrası kurulan anayasal monarşiyi tamamen ortadan kaldırarak cumhuriyet rejimiyle yönetilen ilk Fransız hükûmetiydi. Konvansiyon, 20 Eylül 1792'den 26 Ekim 1795'e kadar tek kademeli bir meclis olarak toplandı.

<span class="mw-page-title-main">Alpler Ordusu</span>

Alpler Ordusu, 1792 ile 1797 arasında ve Temmuz ile Ağustos 1799 arasında var olan Fransız devrimci ordularından biriydi; 1815'te yeniden oluşturuldu ve 1848'de bu ad, İkinci Dünya Savaşı sırasında İtalya-Fransa sınırında savaşan Fransız ordusunun ordusu için kullanıldı.