İçeriğe atla

Beş maymun deneyi

Beş maymun deneyi (İngilizce: Five monkeys experiment), George Robert Stephenson tarafından yapıldığına inanılan bir bilimsel deneydir.[1] Bir grup maymun ile gerçekleştirilen deney, ilk kez C. K. Prahalad ve Gary Hamel'ın Competing For The Future by Gary Hamel başlıklı kitabında geçmiştir.[2] Deney hakkında bir kaynak belirtilmediği için deneyin hiç gerçekleşmediği düşünülmektedir.[2] Daha çok toplumsal bir analoji[3] veya iş sahipleri ve yöneticiler için öğretici bir analoji olarak görülmektedir.[4]

Deney, beş maymun ve tepesinden muz sarkıtılan bir kafesten oluşmaktadır. Maymunlardan birinin muza ulaşmaya çalışması sonucu, araştırmacı beş maymuna da tazyikli soğuk su sıkmaktaydı. Bir süre sonra maymunlar, muzu almaya çalışmaya cesaret edemedi. Ardından beş maymundan biri alınıp yerine daha önce su sıkılmamış, orijinal deneyden olmayan[4] bir maymun konuldu. Maymunun muzu almaya çalışmasına karşın diğer maymunlar, yeni maymuna saldırmaya başladı. Sonrasında yeni maymunun dışındaki maymunlardan biri de diğer yeni bir maymunla değiştirildi. Muza ulaşmaya çalışan maymun, önceki yeni maymun dahil diğer maymunlar tarafından dövüldü. Bu şekilde eski maymunlar yenileriyle tek tek değiştirildi. Sonuç olarak, daha önce hiç tazyikli su sıkılmamış kafesteki beş maymun, muzu almaya çalışmadı.[3][5][6]

Kaynakça

  1. ^ "What Monkeys Can Teach Us About Human Behavior: From Facts to Fiction". 20 Mart 2020. Erişim tarihi: 30 Aralık 2020. 
  2. ^ a b "That "Five Monkeys Experiment" Never Happened". 21 Aralık 2014. 4 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Aralık 2020. 
  3. ^ a b "Arşivlenmiş kopya". 24 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Aralık 2020. 
  4. ^ a b "The Five Monkeys Experiment & Its Lessons for Your Organization". 15 Ağustos 2018. 1 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Aralık 2020. 
  5. ^ "Arşivlenmiş kopya". 17 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Aralık 2020. 
  6. ^ "Arşivlenmiş kopya". 23 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Aralık 2020. 

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Primat</span> memeli takımı

Primatlar veya iri beyinli yüksek memeliler, memeliler sınıfının Euarchontoglires üst takımına ait bir takımdır. Maymun adı kimi zaman bütün primatları kapsarken yalnızca simiyenler için de kullanılabilir. Primatları inceleyen bilim dalı primatolojidir.

<span class="mw-page-title-main">Jean Seberg</span> Amerikalı sinema oyuncusu (1938 – 1979)

Jean Seberg, Amerikalı oyuncudur. Kariyerinin büyük bir bölümünü Fransa'da yaptı.

<span class="mw-page-title-main">Sonsuz maymun teoremi</span> Bir matematik teoremi

Sonsuz maymun teoremi, bir daktilonun tuşlarına sonsuz bir süre boyunca gelişigüzel basan bir maymunun belirli bir metni neredeyse kesin olarak yazabileceğini ortaya koyan matematik teoremidir.

<span class="mw-page-title-main">Yeni Dünya maymunları</span> mevcut tüm (insan hariç) Amerikalı primatlar

Yeni Dünya maymunları veya yassı burunlu maymunlar (Platyrrhini), bir maymun grubudur. Bu grup Amerika kıtasında yaşayan insan hariç tüm primatları kapsar. Eski Dünya maymunları ve cadı makigiller ile birlikte kuru burunlu maymunlar grubunu oluştururlar.

<span class="mw-page-title-main">Kapuçingiller</span> primat familyası

Kapuçingiller (Cebidae), Yeni Dünya maymunlarına (Platyrrhini) dahil bir primat familyası. Bu familyanın sınıflandırılması çok kez değiştirilmiştir. Bu madde'de kullanılan şekli 14 türü içeren iki cinsi kapsamaktadır: Cebus ve Saimiri.

<span class="mw-page-title-main">Durukuli</span> gececil Yeni Dünya maymunları

Durukuli veya Gece maymunu (Aotus), Yeni Dünya maymunları grubundaki monotipik Durukuligiller (Aotidae) familyasına bağlı bir primat cinsidir. Durukuligiller, Haplorhini alt takımındaki içerisinde Cadı makigiller'nin yanında, tek gececil türleri içeren familyadır. Bu Orta ve Güney Amerika'da yaşayan familyanın tür sayısı tam olarak açıklığa kavuşmuş değildir; güncel sınıflandırmada 14 ayrı tür kabul edilmektedir.

<span class="mw-page-title-main">Catarrhini</span> insanlar da dahil olmak üzere Eski Dünya maymunlarının ve insansıların alt takımı

Catarrhini ya da Eski Dünya maymunları, köpeksi maymunlar ve insansılardan (Hominoidea) oluşur. Geoffroy 1812 yılında bu iki grubu bir araya getirerek Catarrhini, "Eski Dünya maymunları" adını vermiştir. Simiiformes alt takımındaki kız kardeşi Platyrrhini alt takımıdır. Bilimsel kanıtlara rağmen insansıların doğrudan maymun olarak tanımlanmasına karşı bazı dirençler olmuştur, bu nedenle "Eski Dünya maymunu" Cercopithecoidea veya Catarrhini anlamına gelebilir. Aslında insansıların maymun olduğu 18. yüzyılda Georges-Louis Leclerc tarafından zaten fark edilmişti. Linnaeus bunu 1758 yılında, bugün cadı makiler ve Yeni Dünya maymunları olarak tanıdığımız türlerle birlikte tek bir cins olan "Simia" içine yerleştirmiştir. Catarrhini'nin tamamı Afrika ve Asya'ya özgüdür.

<span class="mw-page-title-main">Köpeksi maymunlar</span> primat familyası

Köpeksi maymunlar veya uzun kuyruklu maymungiller (Cercopithecidae), Eski Dünya maymunları grubundan bir maymun familyasıdır. Kuyruklu Eski Dünya maymunlarının (Cercopithecoidea) tek yaşayan familyası ve 135 türü ile en kalabalık maymun familyasıdır. Üyeleri Afrika ve Asya'da yaşamaktadır. En tanınmış cinsleri uzun kuyruklu maymun, babun, şebek, mandril, langur ve uzun burunlu maymunlardır.

<i>Affe mit Schädel</i> Kafatasını izleyen maymun heykeli

Affe mit Schädel, Alman heykeltıraş Hugo Rheinhold'un yaptığı, 19. yüzyıl sonuna ait ünlü bronz heykel. Eser aynı zamanda “Affe einen Schädel betrachtend” adıyla da tanınır. İlk defa 1893'te Große Berliner Kunstaustellung kapsamında sergilenmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Maymun</span> bazı primatlar için kullanılan terim

Maymun, Primatlar takımındaki kimi memelileri kapsayan bir terimdir. Kimi kullanımlarda terim tüm primatları kapsarken genelde Simiiformes infra takımındaki primatlar için kullanılır.

<span class="mw-page-title-main">Kapuçin maymunu</span> Yeni Dünya maymunu

Kapuçin maymunu, Cebinae alt familyasına ait Yeni Dünya maymunlarına verilen ad. Kapuçin maymunları, Orta Amerika ve Güney Amerika ile beraber Arjantin'in kuzeyine kadar olan bir bölgede yaşarlar.

<span class="mw-page-title-main">Oliver Hirschbiegel</span> Alman Film Yönetmeni

Oliver Hirschbiegel, Alman yönetmen. Daha çok Das Experiment (2001) ve Der Untergang (2004) filmleriyle tanınır.

<i>Maymunlar Cehennemi: Şafak Vakti</i>

Maymunlar Cehennemi: Şafak Vakti, 2014 Amerikan bilimkurgu filmi. Film, Matt Revees tarafından yönetildi. Film "Maymunlar Cehennemi: Başlangıç" filminin devam filmidir.

<i>Callicebus bernhardi</i>

Callicebus bernhardi, Brezilya'ya endemik olan Yeni Dünya maymunu türüdür. Resmi olarak ilk defa 2002'de Marc van Roosmalen ile Russell Mittermeier tarafından tanımlandı ve adını Hollanda'nın Prens Bernard'ından aldı. Yerlilere maymunun bir resmi gösterildi ve nereden geldiğini bilip bilmedikleri soruldu, sonuçta "Zog-Zog" cevabı alındı. Bu titinin göğsü ve favorileri koyu turuncu rengine sahip olup, sırtı kırmızımsı kahverengidir ve ucu beyaz olan siyah bir kuyruğa sahiptir. Genişlemesine yaklaşık olarak 94 santimetredir (37 in), ama bunun 56 santimetresini (22 in) kuyruğu oluşturmaktadır.

<i>Hugo: Vahşi Ada 1</i>

Hugo: Vahşi Ada 1, ITE Media tarafından geliştirilen ve Windows için yayınlanan 1999 yapımı bir platform video oyunudur. Bu oyunda Hugocopter, Zirveye Çıkış, İnka Piramidinin Sırrı, Maymunu Takip Et, Bul-Vur, Hafıza ve Volkanın Tepesi adlı mini oyunlar yer almaktadır. Oyun 2003 yılında Türkiye'de Türkçe dil seçeneğiyle satışa sunulmuştur. Amerika'da Jungle Island, Danimarka'da Vulkanøen , Çekya'da Dobrodružství v džungli, Finlandiya'da Viidakkoseikkailu , Almanya'da Hugo 7 - Dschungelinsel, Polonya'da Tropikalna wyspa ve Rusya'da Кузя в джунглях olarak da bilinmektedir. 2002 yılında Hugo Classic #5'ten itibaren tekrar yayınlanmaya başlamıştır. 2003 yılında Follow the Monkey oyunu tek başına mobile uyarlanmıştır.

Bu liste, insan dışındaki insansı maymun deneylerini yasaklayan ülkeler listesidir. Buradaki insan dışındaki insansı maymunlar terimi, Homo sapiens hariç üst ailenin (Hominoidea) tüm üyelerini ifade eder. Bu durumda yasaklama, genellikle olağan dışı senaryolar için istisnalar olmakla birlikte insan dışı primatlar üzerinde deneyleri yasaklayan resmi kararnamelerin yürürlüğe girmesine atıfta bulunur.

<span class="mw-page-title-main">Cercopithecinae</span> primat alt familyası

Cercopithecinae, babunlar, makaklar ve vervet maymunları dahil olmak üzere yaklaşık 71 türden oluşan, bir Köpeksi maymun alt familyasıdır. Çoğu cercopithecine maymunu türü, Sahra altı Afrika ile sınırlıdır, ancak makaklar Asya'nın uzak doğu bölgelerinden kuzey Afrika'ya ve Cebelitarık'a kadar uzanır.

<i>Genon</i> Afrikalı maymun

Genonlar (Cercopithecus), bir köpeksi maymun cinsidir. Bu cinsin tüm üyelerinin ortak adlarında "genon" kelimesi bulunmaz; ayrıca, bilimsel sınıflandırmadaki değişiklikler nedeniyle, diğer cinslerdeki bazı maymunların "genon" kelimesini içeren ortak adları olabilir. Bununla birlikte, bu cinsin maymunları için genon teriminin kullanımı yaygın olarak kabul edilmektedir.

<i>Saadanius</i>

Saadanius, topluca Eski Dünya maymunları olarak bilinen köpeksi maymunlar ve insansı maymunlarının son ortak atasıyla yakından ilişkili olan, fosilleri Erken Oligosen'e tarihlenen bir primat cinsi. Cins, sadece 29 ila 28 milyon yıl öncesine tarihlenen tek bir kısmi kafatasından bilinen tek tür Saadanius hijazensis ile temsil edilir. 2009 yılında batı Suudi Arabistan'daki Mekke yakınlarında keşfedildi ve ilk olarak 2010 yılında hem yaşayan hem de fosil Eski Dünya maymunları ile karşılaştırıldıktan sonra tanımlandı.

<span class="mw-page-title-main">Örümcek maymunu</span> Yeni Dünyaya özgü, çevik, maymun cinsi

Örümcek maymunu (Ateles), örümcek maymunugiller (Atelidae) familyasından, Latin Amerika'ya özgü, son derece uzun kuyruğu ve akrobatikliğiyle ayırt edilen Yeni Dünya maymunlarını kapsayan primat cinsi.