İçeriğe atla

Ağıllı, Çıldır

Ağıllı
Harita
Ardahan'ın konumu
Ardahan'ın konumu
Ardahan üzerinde Ağıllı
Ağıllı
Ağıllı
Ağıllı'nın Ardahan'daki konumu
ÜlkeTürkiye Türkiye
İlArdahan
İlçeÇıldır
Coğrafi bölgeDoğu Anadolu Bölgesi
Rakım1874 m
Nüfus
 (2022)
 • Toplam42
Zaman dilimiUTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu0478
İl plaka kodu75
Posta kodu75402

Ağıllı, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.

Tarihçe

Ağıllı'nın eski adı erken dönem Türkçe kaynaklarda Hamaş (خاماش), Gürcüce kaynaklarda Hamaşi (ხამაში) olarak geçer.[3] Köyün adı geç dönemde de aynı biçimde yazılmıştır.[4]

Hamaş, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Cavaheti'de yer alır. Nitekim Osmanlılara bu yerleşimi 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir. 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterinde "Hamaş" adı altında, Hamaş-i Küçük (خاماش كوچك) ve Hamas-i Büzürg (خاماش بزرك) olmak üzere iki adet köy kaydedilmiştir. Hamaş-i Küçük (Küçük Hamaş) köyü Gürcistan Vilayeti içinde Çıldır livasının Kurd Kala nahiyesine, Hamaş-i Büzürg (Büyük Hamaş) ise, Ardahan-i Büzürg livasının Meşe nahiyesine bağlıydı. Bu iki yerleşim, bu iki livanın sınırını oluşturan bir derenin karşılıklı iki yakasında yer alıyordu. Küçük Hamaş köyü bu tarihte boşalmış ve terk edilmiş köye dönüşmüştü. Büyük Hamaş köyünde ise, Osmanlı Devleti'ne ispenç vergisi vermekle yükümülü sadece üç hane bulunuyordu. Vergi yükümlüsü üç erkek Badura, Gogiça ve Abram'ın torunu olarak kaydedilmiştir. Bu isimlerden Büyük Hamaş köyünün bir Gürcü yerleşimi olduğu anlaşılmaktadır.[5]

Daha sonra tek köy haline gelen Hamaş, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'aya Osmanlılar tarafından Ruslara bırakıldı. Rus idaresinin Hamaş (Хамаш) olarak kaydettiği köy, Ardahan sancağının Çıldır kazasına (uçastok) bağlıydı. Köyün nüfusu 173 kişiden oluşuyordu ve bu nüfusun tamamı Kürt olarak kaydedilmiştir. 16. yüzyılda Gürcülerden neredeyse tamamen boşalan köye daha sonra Kürtlerin yerleştirildiği bu kayıttan anlaşılmaktadır.[6]

Hamaş köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Rusya'nın bölgeden çekilmesinden bir süre sonra, Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti'nin sınırları içinde kaldı. Sovyet Rusya'nın Bolşevik hükûmeti 7 Mayıs 1920'de Gürcistan hükûmetiyle imzaladığı Moskova Antlaşması'yla da Ardahan bölgesini bağımsız Gürcistan'ın bir parçası olarak tanıdı. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Ankara Hükümeti'nin Tiflis hükûmetine verdiği ültimatom üzerine Gürcü idaresinin çekilmesinin ardından Ardahan bölgesi ve Hamas köyü fiilen Türkiye'ye katıldı. Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti'nin topraklarının işgal edilmesinin ardından Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti'nin 16 Mart 1921'de imzaladığı Moskova Antlaşması'yla, Hamaş köyünü de kapsayan Ardahan bölgesi Türkiye'ye bırakıldı.[7]

Hamaş köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de "Hamaş" (حماش) adıyla Kars vilayetinin Çıldır kazasının Kurt Kala nahiyesine bağlıydı.[8] 1935 genel nüfus sayımında aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 163 kişiden oluşuyordu.[9] Hamaş veya Hamaşi "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Ağıllı olarak değiştirilmiştir.[10] Hamaş köyünün nüfusu 1965 yılında 325 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 52 kişi okuma yazma biliyordu.[11]

Coğrafya

Köy, Ardahan il merkezine 96 km, Çıldır ilçe merkezine ise 52 km uzaklıktadır.[12]

Nüfus

Yıllara göre köy nüfus verileri
2022 42[2]
2021 44[2]
2020 48[2]
2019 61[2]
2018 55[2]
2017 33[2]
2016 36[2]
2015 36[2]
2014 36[2]
2013 41[2]
2012 39[2]
2011 41[2]
2010 44[2]
2009 48[2]
2008 43[2]
2007 34[2]
2000 28[12]
1990 163[13]
1985 261[14]

Kaynakça

  1. ^ "Agilli, Turkey Page" (İngilizce). Fallingrain.com. 4 Ekim 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Nisan 2020. 
  2. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q "Ardahan Çıldır Ağıllı Köy Nüfusu". Nufusune.com. 3 Nisan 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Nisan 2020. 
  3. ^ "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (Osmanlıca ve Gürcüce), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt; III. cilt (1958), s. 430". 22 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Ekim 2021. 
  4. ^ 1935 Genel Nüfus Sayımı, İstanbul, 1937, s. 162.
  5. ^ "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (Osmanlıca ve Gürcüce), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt; II. cilt (1941), s. 292, 493;III. cilt (1958), s. 430, 548". 22 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Ekim 2021. 
  6. ^ ""Çıldır kazası (1886 Yılı)" (Rusça)". 18 Ocak 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ağustos 2021. 
  7. ^ "Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1969, 3 Cilt, 2. cilt s. 489". 8 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ekim 2021. 
  8. ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 764.
  9. ^ 1935 Genel Nüfus Sayımı, İstanbul, 1937, s. 309.
  10. ^ "Köylerimiz, (Yayımlayan) İçişleri Bakanlığı, Ankara, 1968, s. 667". 23 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ekim 2021. 
  11. ^ 1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 359.
  12. ^ a b "Ağıllı Köyü". YerelNet.org.tr. 22 Mart 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Nisan 2020. 
  13. ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1991). "1990 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 19 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 19 Şubat 2020. 
  14. ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1986). "1985 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 19 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 18 Şubat 2020. 

Dış bağlantılar

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Damal</span> Ardahanın ilçesi

Damal, Ardahan ilinin bir ilçesidir.

<span class="mw-page-title-main">Akçıl, Çıldır</span> Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köy

Akçıl, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.

<span class="mw-page-title-main">Aşağıcambaz, Çıldır</span>

Aşağıcambaz, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.

<span class="mw-page-title-main">Damlıca, Çıldır</span>

Damlıca, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.

<span class="mw-page-title-main">Dirsekkaya, Çıldır</span>

Dirsekkaya, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.

<span class="mw-page-title-main">Doğankaya, Çıldır</span>

Doğankaya, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.

<span class="mw-page-title-main">Gölebakan, Çıldır</span>

Gölebakan, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.

<span class="mw-page-title-main">Karakale, Çıldır</span>

Karakale, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.

<span class="mw-page-title-main">Meryemköy, Çıldır</span>

Meryemköy, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.

<span class="mw-page-title-main">Sazlısu, Çıldır</span> Çıldır ilçesinde bir köy

Sazlısu, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.

<span class="mw-page-title-main">Semihaşakir, Çıldır</span> Çıldırda bir köy

Semihaşakir, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.

<span class="mw-page-title-main">Taşdeğirmen, Çıldır</span>

Taşdeğirmen, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.

<span class="mw-page-title-main">Yukarıcambaz, Çıldır</span> Ardahanın Çıldır ilçesine bağlı bir köy

Yukarıcambaz, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.

<span class="mw-page-title-main">Hasköy, Ardahan</span> Ardahana Bağlı Bir Köy

Hasköy , Ardahan ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.

<span class="mw-page-title-main">Güzçimeni, Ardahan</span>

Güzçimeni, Ardahan ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.

<span class="mw-page-title-main">Kartalpınar, Ardahan</span> Ardahan ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köy

Kartalpınar, Ardahan ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.

<span class="mw-page-title-main">Tepeler</span>

Tepeler, Ardahan ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.

<span class="mw-page-title-main">Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan</span> Osmanlı İmparatorluğundaki bir tahrir defteri

Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan, Osmanlı Devleti tarafından 1595 yılında, hazine gelirlerini tespit etmek amacıyla, Gürcistan’dan ele geçirilmiş toprakların tahririyle oluşturulmuş mufassal defterdir. Tahrir defteri, Osmanlıların ele geçirdiği Samtshe-Saatabago topraklarının 16. yüzyılın son çeyreğindeki toplumsal ve ekonomik, siyasal tarih ve tarihsel coğrafya konularında araştırma yapanlar için eşsiz bir kaynaktır.

<span class="mw-page-title-main">Gürcistan Vilayeti</span>

Gürcistan Vilayeti, Osmanlı Devleti'nin 16. yüzyılda Gürcülerden ele geçirdiği topraklara erken dönemde yaptığı tahrirlerde verdiği isimdir. Nitekim Osmanlı Devleti'nin Gürcülerden ele geçirdiği topraklar 1574 ve 1595 tarihli tahrir defterlerinde "Gürcistan Vilayeti'nin mufassal defteri" anlamında Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan kayda geçirilmiştir. Bununla birlikte tahrir defterlerinin tutulduğu dönemden önce Gürcülerden ele geçirilen veya Osmanlı Devleti'nin sınrındaki Gürcü topraklarına da "Gürcistan Vilayeti" dendiği İbrahim Peçevi'nin tarihinden de anlaşılmaktadır. Sonraki dönemde Gürcistan Vilayeti yerine Çıldır Eyaleti adı kullanılmıştır. Osmanlıların Gürcülerden ele geçirdiği topraklar uzun tarih dilimi boyunca "Osmanlı Gürcistanı", "Türk Gürcistanı", "Müslüman Gürcistan" şeklinde de adlandırılmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Bedre (liva)</span>

Bedre, Osmanlı idaresi tarafından 1595 tarihli mufassal defterde Gürcistan Vilayeti olarak kaydedilmiş olan Çıldır Eyaleti'nin bir livasıdır. Bedre livası ya da Liva-i Bedre olarak da bilinen Bedre, Gürcülerden ele geçirildiği için Gürcistan Vilayeti olarak kaydedilmiş olan eyaletin sekiz livasından biriydi ve bugünkü Borcomi vadisini kapsıyordu.