İçeriğe atla

Aztek el yazmaları

Boturini el yazmasının ilk sayfasında, denizaşırı efsanevi anavatan Aztlan'dan göç.

Aztek el yazmaları, Kolomb öncesi Amerika uygarlıklarından Aztekler'e ait el yazmalarıdır. Bu kitaplar, Aztek kültürü hakkında bilgi veren en iyi kaynaklar olarak kabul edilirler. Bunların büyük kısmı Aztek piktogramlardan oluşmakla birlikte, bazı el yazmaları Nahuatl dilinin Latin harfleriyle yazıya geçirilmesinden oluşmuştur. İspanyol koloni dönemine ait el yazmalarının sayısı 500 civarındadır.

Eski Aztek el yazmalarının en önemlileri şunlardır:

İspanyol istilasından önce Aztek rahiplerince yazılmıştır. Üç bölümden oluşur. İçeriğinin bir kısmı kutsal takvim, 52 yıllık periyot hakkındadır.

  • Boturini el yazması:

Meçhul bir Aztek ressamı tarafından oluşturulmuştur. Aztekler'in efsanevi anavatanı olan denizaşırı ülke Aztlan'dan Meksika'ya göç edişlerini konu alır.

  • Mendoza el yazması:

1541'de oluşturulmuştur. Üç bölümden oluşur. Fetihler, tarih ve Aztek günlük yaşamı hakkında bilgi verir.

  • Aubin el yazması

Azteklerin efsanevi denizaşırı anavatanları Aztlan'dan Meksika'ya göç edişlerinden İspanyol işgaline kadarki Aztek tarihi hakkında bilgi verir. 81 sayfadır.

  • Magliabechiano el yazması

Esas olarak dinsel bir metindir. 20 günün adları, 52 yıllık periyot, ilahlar, ayinler, kozmolojik inançlar hakkında bilgi verir. Nahuatl dilinden Latinceye tercüme edilmiştir.

  • Libellus de Medicinalibus Indorum Herbis el yazması

Aztekler tarafından kullanılan çeşitli bitkilerin tıbbi özellikleri hakkında bilgi verir.

  • Florentine el yazması
  • Osuna el yazması
  • Cozcatzin el yazması
  • Ixtlilxochitl el yazması

Diğer tanınmış el yazmaları şunlardır

  • Borgia el yazması
  • Cospi el yazması
  • Egerton Becker el yazması
  • Fejérváry-Mayer el yazması
  • Ixtlilxochitl el yazması
  • Laud el yazması
  • Magliabechiano el yazması
  • Mendoza el yazması
  • Selden el yazması
  • Vaticanus A el yazması
  • Vaticanus B el yazması
  • Vindobonensis Mexicanus 1 el yazması
  • Zouche-Nuttall el yazması
  • Telleriano-Remensis
  • Ríos el yazması
  • Ramírez Codex el yazması
  • Anales de Tlatelolco el yazması
  • Durán el yazması
  • Xolotl el yazması
  • Azcatitlan el yazması

Resimler

Ayrıca bakınız

Dış bağlantılar

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Arizona</span> Amerika Birleşik Devletlerinde eyalet

Arizona, Amerika Birleşik Devletleri'nin güneybatısında bulunan bir eyalettir. 50 eyaletin 6. büyük ve 14. kalabalık eyaletidir. Başkenti ve en büyük şehri Phoenix'tir. Arizona, Dört Köşe bölgesini kuzeyde Utah, kuzeydoğuda Colorado ve doğuda New Mexico ile paylaşıyor; diğer komşu eyaletleri batıda Nevada ve Kaliforniya, güneyde ve güneybatıda Meksika eyaletleri Sonora ve Baja California'dır.

<span class="mw-page-title-main">Maya uygarlığı</span> Kızılderili Maya halkları tarafından kurulan Kolomb öncesi Amerika uygarlıklardan biri (y. 250–1700)

Maya uygarlığı, Kızılderili Maya halkları tarafından kurulan Kolomb öncesi Amerika uygarlıklardan biridir. Bir Orta Amerika uygarlığı olan Maya uygarlığı, binlerce yıl boyunca Meksika'nın güneydoğusundan, Honduras, El Salvador ve Guatemala'ya kadar uzanan Mezoamerika bölgesinde hüküm sürmüştür. Meksika'nın güneydoğusunda beş devlet kurmuş Mayalar, tarihleri boyunca yüzlerce lehçe üretmişlerdir ve bu lehçelerden bazıları günümüzde hâlen konuşulan 21-44 Maya dilinin oluşumunu sağlamıştır. Bu uygarlık MÖ 600 dolaylarında yükselişe geçmiş, MS 3. yüzyılda altın çağına adım atmış, kent-devletlerinin siyasi kargaşalar sonucunda çöktüğü MS 900'e dek, geniş bir alanda varlığını sürdürmüş ve İspanyol işgaliyle de sona erme sürecine girmiştir. Maya uygarlığı birçok bakımdan sona ermişse de, yaygın inanışın aksine Mayalar yok olmamışlardır, hâlen bu ülkelerde yaşamakta ve Maya dillerinden bazılarını konuşmaktadırlar.

<span class="mw-page-title-main">Toltekler</span> Kolomb öncesi Amerika uygarlıklarından biri

Toltekler, Kolomb öncesi Amerika uygarlıklarından birini oluşturan halk olup, Meksika'daki Aztek-öncesi üç kültürden biri olarak kabul edilirler. Meksika topraklarında ilk insan topluluklarına ait izler, tarihçilere göre, yaklaşık 20.000 yıl öncesine dayanır.

Latin Amerika Edebiyatı, Latin Amerika'da İspanyolca ve Portekizce yazılmış edebiyat yapıtlarını kapsar. İlk yazılı metinler Yenidünya'nın İspanyol fatihlerinin İspanya'ya gönderdikleri raporlardı. İspanyollar'ın atılganlığı ve Amerika Yerlilerinin yiğitliği pek çok yazıya ve şiire esin kaynağı olmuştur. Bunların en ünlüsü İspanyol Alonso de Ercilay Zúñiga'nın (1533-1594), Şili Yerlilerinin soylu direnişini ve şairin bu dönemdeki acılarını dile getiren La Araucanadır. 20 binin üstünde koşuktan oluşan bu şiir yeni topraklardan fışkıran ilk gerçek edebiyat ürünüdür.

<span class="mw-page-title-main">Voynich el yazması</span> bilinmeyen bir yazı sistemi ile yazılmış resimli el yazması

Voynich el yazması, bilinmeyen bir yazı sistemiyle elle yazılmış resimli bir kitap. Üzerine yazıldığı parşömen, 15. yüzyılın başlarına (1404-1438) kadar karbon tarihlidir ve İtalya'da İtalyan Rönesansı sırasında oluşturulduğu tahmin edilmektedir. El yazması ismini, 1912 yılında varlığını ortaya çıkaran Wilfrid M. Voynich adındaki Polonyalı sahaftan almıştır. 240 sayfadır ancak bazı sayfaların eksik olduğu düşünülmektedir. Metin soldan sağa yazılmıştır, sayfaların çoğunda çizimler veya diyagramlar bulunur. Bazı sayfalar katlanabilir sayfalardır.

<span class="mw-page-title-main">Maya dilleri</span>

Maya dilleri, Kolomb öncesi Mezoamerika uygarlıklarından birini oluşturan Mayalar'ın vaktiyle kullanmış oldukları Klasik Mayaca dahil hepsi ana Proto-Mayacadan türemiş olan dillerdir. SIL International (Ethnologue) verilerine göre 68 dilden oluşur ve 6.038.172 kişi tarafından konuşulur.

<span class="mw-page-title-main">La Malinche</span>

La Malinche Malintzin, Malinali veya Doña Marina, Meksika Körfezi bölgesinden Nahualı kadın, Meksika'nın İspanyol konkistadorlar tarafından ele geçirilmesi sürecinde önemli rol oynamış ve Hernán Cortés'ın çevirmeni, danışmanı ve nikahsız karısı olacaktır. Cortés'den doğan çocuğu Avrupalı ve yerel halkların karışımı olan Mestizoların ilk temsilcisi sayılır. Bugün Meksika'da La Malinche hala çok zıt özellikleriyle gündemde yer alır. Çoğunlukla halkına ihanet eden bir hain olarak değerlendirilse de yeni Meksika ulusunun sembolik anası olarak da değerlendirilmektedir. İsminden türetilen malinchista Meksika'da hain anlamında kullanılmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Mayalar</span> Orta Amerikada bulunan yerli halk.

Mayalar ya da Maya halkları, Mezoamerika'da Maya uygarlığını kuran atalarının topraklarında, günümüzdeki Guatemala, Güney Meksika ve Yukatan Yarımadası, Belize, El Salvador ve Batı Honduras'ta yaşayan ve 7 milyon nüfusa sahip olan Orta Amerika'nın en tanınmış yerli Kızılderili halkıdır. Konuştukları anadil Maya dillerine giren dil ve lehçeler olsa da İspanyolca ve İngilizce (Belize) gibi sömürge dilleri de kullanılır.

<span class="mw-page-title-main">Tarasca devleti</span>

Tarasca devleti, Kolomb öncesi Amerika'da Orta Meksika bölgesindeki devlettir. Devlet yaklaşık olarak bugünkü Meksika'nın Michoacán eyaleti sınırlarına karşılık gelir. İspanyol istilası döneminde Mezoamerika bölgesinde Azteklerden sonra en büyük ikinci devletti.

<i>De Administrando Imperio</i>

De Administrando Imperio, 10. yüzyıl, Bizans İmparatoru VII. Konstantinos (905-959) tarafından yazılmış eserin Latince başlığı. Çalışmanın Grekçe orijinal adı Grekçe: Πρὸς τὸν ἴδιον υἱὸν Ρωμανόν, Pros ton idion yion Romanon. Bu eser Konstantinos'un oğlu ve halefi, II. Romanos için yazılmış bir iç ve dış politika kılavuzudur. Eserin bulunan en eski el yazması geç 11. asırdan kalmadır. Kitabın şimdiki Latince başlığı ilk defa Hollandalı bilgin Johannes Meursius tarafından 1611'de eserin tercümesinde kullanılmıştır ve sonradan eserin evrensel adı olmuştur.

Klasik Nahuatl dili, 16. yüzyılda İspanyolların Aztek İmparatorluğunu ele geçirdiği sırada Meksika Vadisinde ve orta Meksika'da geçer dil olarak konuşulan Nahuatl dilinin bir türevidir. Sonraki yüzyıllarda, yerini büyük ölçüde İspanyolcaya bırakmıştır ve bugün kullanılan çağdaş Nahua dillerinden bazılarına evrilmiştir. Soyu tükenmiş bir dil olarak sınıflandırılmasına karşın, Klasik Nahuatl dili, Latin alfabesinde Nahua halkları ve İspanyolları tarafından kopyalanan çok sayıda yazılı kaynakla yaşamını sürdürebilmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Chester Beatty Papirüsleri</span> Antik papirüs elyazmaları

Chester Beatty Papirüsleri, ekseriyetle Kitab-ı Mukaddes'ten parçalar içeren Yunanca kaleme alınmış bir grup antik papirüstür. Toplamda 15 farklı el yazması içeren papirüslerin 13'ü Kutsal Kitap'a ait içeriğe sahipken geriye kalan iki son el yazması apokrif kitaplardan parçalar ile Melito'nun bir vaazını içermektedir.

<span class="mw-page-title-main">Aztek mutfağı</span>

Aztek mutfağı, 1519'da Avrupa ile etkileşime girmeden önce Meksika Vadisi'ndeki eski Aztek İmparatorluğu ve Nahua halklarının mutfağıdır.

<span class="mw-page-title-main">Huēhuecoyōtl</span>

Aztek mitolojisinde Huehuecóyotl Kolomb öncesi dönemin müzik, dans, yaramazlık ve şarkı tanrısıdır. Sınırsız cinselliğin koruyucusudur ve genellikle uğurlu kabul edilir.

<span class="mw-page-title-main">Papirüs Rylands 457</span> el yazması

Papirüs 52, Yunanca Kutsal Yazıların en eski el yazmasıdır. Bu papirüs Yuhanna Fragmanı ya da Papirüs Rylands 457 adları altında da tanınır.

<span class="mw-page-title-main">Yeni Ahit'in Metin Tarihi</span>

Yeni Ahit'in Metin Tarihi, Yunanca ve diğer dillerde günümüze ulaşan çok sayıda el yazmasının aktarılmasıdır. Yeni Ahit'in el yazısı aktarılması, diğer tüm eski edebi eserlerden daha iyi ve daha kapsamlıdır. En eski metin tanıkları, yazarların orijinal metinlerinin çıkış zamanına çok yakındır.

Aztlán, Aztek halklarının atalarının evidir.

<span class="mw-page-title-main">Tepotzotlán</span>

Tepotzotlán Meksika'nın Meksika eyaletinde bir şehir ve belediyedir. Bölge İspanyol yönetimi altında "Kızılderili Cumhuriyeti" nin parçası olmuştur. Kasaba, Cizvitlerin San Francisco Javier Koleji'ni kurdukları sömürge döneminde önemli bir eğitim merkezi haline geldi. 1580'deki başlangıcından itibaren büyüyen kolej kompleksi, 1914'e kadar bir eğitim merkezi olarak kalacaktı. Bugün bu kompleks, bu döneme ait en büyük sanat koleksiyonlarından ve diğer nesnelerden biri ile Museo del Virreinato'ya ev sahipliği yapmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Tequila, Jalisco</span>

Santiago de Tequila (İspanyolca: [tekila], Jalisco eyaletinde bulunan Guadalajara şehrine yaklaşık 60 km mesafedeki bir Meksika kasabası ve belediyesidir. Tequila, bu bölgeye özgü mavi agav bitkisinden yapılan “ tekila ” adını taşıyan içeceğin ana vatanı olarak bilinmektedir. Bitkinin kalbi şeker içerir ve burada yerli halklar tarafından fermente bir içecek yapmak için kullanılmıştır. İspanyollar geldikten sonra bu fermente içeceği alıp damıtarak bugün bildiğimiz tekilayı üretmişlerdir. İçkinin dünya çapındaki popülaritesi ve arkasındaki çok eski olakan tarihi günümüzde şehri ve onu çevreleyen bölgeyi bir Dünya Mirası Alanı haline getirmiştir. 2003 yılında Meksika federal hükûmeti tarafından " Pueblo Mágico " olarak adlandırılmıştır. Tekila aynı zamanda Angélica Rivera ve Eduardo Yáñez'in başrollerini paylaştığı başarılı Televisa telenovela Destilando Amor'un çekimlerinin yapıldığı yer olmasıyla da ünlüdür.

Bu, kayda değer kodekslerin bir listesidir.