İçeriğe atla

Aymaraca

Aymaraca
Aymar aru
Ana dili olanlarBolivya (1,8 milyon) (resmî dil)
Peru (660.000)
(resmî dil)
Şili
(tanınmış azınlık dili)
Arjantin
Konuşan sayısı2.2 milyon  (2001)[1]
Dil ailesi
Yazı sistemiLatin
Dil kodları
ISO 639-1ay
ISO 639-2aym
ISO 639-3aym

Aymaraca (kendilerince Aymar aru; İspanyolca idioma aimara/aimará; İngilizce Aymara), Güney Amerika'da Bolivya'nın La Paz, Oruro, Potosí departmanlarında; Peru'nun Moquegua, Puno, Tacna departmanlarında; Şili'nin Norte Grande ve Arjantin'in Salta ve Jujuy yörelerinde yaşayan iki milyondan fazla Aymara tarafından konuşulan Aymara dilleri ailesinden bir Kızılderili dilidir.

Lehçeleri

2 ana lehçesi vardır ve her iki lehçe de SIL International (Ethnologue) tarafından biribirinden ayrı bağımsız diller olarak sınıflandırılır:

  • Merkezi Aymaraca [ayr]:[2] Bolivya, Peru, Şili, Arjantin
  • Güney Aymaracası [ayc]:[3] Peru (Titikaka)

Alfabe

AÄChCh'ChhIÏJKK'KhLLlMNÑPP'PhQQ'QhRSTT'ThUÜWXY
aächch'chhiïjkk'khlllmnñpp'phqq'qhrstt'thuüwxy

Örnekler

  • chacha insan, erkek
  • warmi kadın
  • tayka anne
  • awki baba
  • jilata erkek kardeş
  • kullaka kız kardeş
  • tunku mısır
  • panqara çiçek
  • mallki bitki
  • jamach'i kuş
  • phisi kedi
  • anu köpek
  • p'iqi baş
  • lampara el, kol
  • kayu ayak
  • warawara yıldız
  • quqa ağaç
  • phaxsi ay
  • inti güneş
  • ch'ika uma tatlısu
  • kunka boyun
  • tiyi mağara
  • pichañ süpürge
  • challwa balık
  • achakaja alfabe
  • lluqu kalp
  • laka ch'aka diş
  • paya iki
  • pusi dört
  • phisqa beş

Kaynakça

  1. ^ "Bolivia: Idioma Materno de la Población de 4 años de edad y más- UBICACIÓN, ÁREA GEOGRÁFICA, SEXO Y EDAD". 2001 Bolivian Census. Instituto Nacional de Estadística, La Paz — Bolivia. 20 Eylül 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Temmuz 2012. 
  2. ^ "Arşivlenmiş kopya". 11 Şubat 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Temmuz 2012. 
  3. ^ "Arşivlenmiş kopya". 1 Ekim 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Temmuz 2012. 

Dış bağlantılar

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">La Paz</span> Bolivyanın idari başkenti

La Paz ; Aymaraca Chuqiyapu bir Güney Amerika ülkesi olan Bolivya'nın yönetimsel başkentidir. Ülkede yasal başkent Sucre olmasına karşın, bakanlar kurulu La Paz'da yerleşiktir ve ülke buradan yönetilir. Kent ek olarak, La Paz bölgesinin de bölgesel başkentidir.

<span class="mw-page-title-main">İspanyolca</span> İber Yarımadası kökenli Roman dili

İspanyolca ya da Kastilya dili, Latin dillerinden biri. Kökeni İspanya'nın Kastilya bölgesine dayanır. 480 milyona yakın kişinin ana dili olarak konuştuğu İspanyolca, ana dil olarak Çinceden sonra en çok konuşulan ikinci dildir. En çok konuşulan diller sıralamasında ise İngilizce, Çince ve Hintçe dilinden sonra dördüncü sıradadır. İnternette ise İngilizce ve Çinceden sonra en çok kullanılan üçüncü dildir. İspanyolca, Portekizce ve Katalanca ile birlikte, Latin dillerinin güneybatı kolunu temsil eden üç dilden biridir.

<span class="mw-page-title-main">Aymaralar</span> Güney Amerikada yaşayan yerli halk

Aymara, bir Güney Amerika yerli kavmi ve konuştukları dil. Yaşam alanları And Dağları çevresi olup ağırlıklı nüfus Bolivya'da bulunur(toplam nüfusun yaklaşık % 30-40 ı). Ayrıca Peru'nun güneyi ve Şili'nin kuzeyinde yaşarlar. Çok az sayıda nüfus da İspanyol sömürgesi zamanında göç ettirildikleri Ekvador'dadır. Bolivya Devlet Başkanlığına 22 Ocak 2006 da seçilen Evo Morales de bir Aymara yerlisidir.

<span class="mw-page-title-main">Tarapacá bölgesi</span>

Tarapacá Şili'nin kuzeyden ikinci idari bölgesidir, Şili'nin idari bölgelerini kuzeyden güneye numaralama sistemi nedeniyle I Región olarak da bilinen bu bölge, Arica ve Parinacota Bölgesi kurulmadan önce ülkenin en kuzeyindeki bölgesi konumundaydı. Kuzeyde Peru'nun Tacna Bölgesi ile, doğuda Bolivya'nın La Paz ve Oruro departmanları ile, güneyde Antofagasta Bölgesi ve batıda Büyük Okyanus ile sınırları vardır.

<span class="mw-page-title-main">Evo Morales</span>

Juan Evo Morales Ayma, eski Bolivya devlet başkanı, Movimiento al Socialismo lideridir. Aymara asıllı Morales, 2006-2019 yılları arasında Bolivya Devlet Başkanlığı görevini yürütmüştür. Morales ve hükûmeti, fakirlik oranlarını düşürmeyi ve Amerika Birleşik Devletleri ve/veya çok uluslu şirketlerin ülkedeki etkisini azaltmayı hedefleyen solcu politikaları ile karakterize edilir.

<span class="mw-page-title-main">Keçuva dilleri</span>

Keçuva dilleri veya İnka dilleri veya topluca Keçuvaca, Güney Amerika'nın And Dağları'nın ortalarındaki bölgelerde konuşulan bir dil ailesi veya lehçe sürekliliğidir. Keçuvaca dil ailesinin bilinen bir akrabası yoktur ve Amerikan yerli dilleri içinde en çok konuşulan dil ailesidir.

<span class="mw-page-title-main">Uyuni</span>

Uyuni, Bolivya Altiplanosu'nun güneyinde, Departamento Potosí'nde 12.000 nüfuslu bir şehirdir. Ününü, yakınlarında bulunan Dünya'nın en büyük tuz gölü Salar de Uyuni'ye borçludur.

<span class="mw-page-title-main">Bolivia TV</span>

TV Boliviana Bolivya'da kurulmuş ilk televizyon kanalıdır. Hükûmetin kontrolündeki kanal ülkedeki tek devlet kanalıdır. Kanal Luis Adolfo Siles başbakanlığını yaptığı hükûmet döneminde Ağustos 1968'de kurulmuştur. Kanal bağımsız, kamu hizmeti veren bir televizyon kanalı oluşturmak amacıyla kurulmuştur. Ancak kanal yayınları geçmişten günümüze hükûmetin propagandasını yaptığı bir televizyon haline gelmiştir. 1984 yılına kadar ülke çapında yayın yapan tek televizyon kanalıydı.

<span class="mw-page-title-main">Chacaltaya</span>

Chacaltaya, Bolivya And dağlarının Cordillera Real dağlarında bir sıradağı. Bolivya'nın de facto başkenti La Paz'ın 15 kilometre kuzeyinde yer almaktadır. 5.421 metre yüksekliğine sahip olup zirvesinden Titicaca Gölü görünebilir. Jeoloji bilimdalında granit ve greisen ile bilinir.

<span class="mw-page-title-main">İtzaca</span>

İtzaca, Guatemala'nın El Petén departmanında yaşayan İtzalar tarafından konuşulan Maya dilleri ailesinin Yukatek dilleri grubunun Mopan-İtza dilleri alt grubundan bir Kızılderili dilidir. Guatemala'da 2002 sayımına göre etnik 1.983 kişilik nüfustan 1.094 kadarı anadillerini konuşabiliyor.

<span class="mw-page-title-main">Akatekçe</span> Maya dilleri ailesinin Kanhobal grubunun Kanhobal-Hakaltek dilleri alt grubundan bir dil

Akatekçe, Guatemala'nın Huehuetenango departmanının San Miguel Acatán ve San Rafael La Independencia belediyeleri ile kısmen Concepción Huista belediyesinde ve Nentón ve San Sebastián Coatán belediyelerine ait iki köyde ve Meksika'nın Chiapas eyaletinde yaşayan Akatekler tarafından konuşulan Maya dilleri ailesinin Kanhobal dilleri grubunun Kanhobal-Hakaltek dilleri alt grubundan bir Maya dilidir. Guatemala'da 2002 sayımına göre etnik 39.370 kişilik nüfustan 35.763 kadarı anadillerini konuşabiliyor. En yakın akrabaları Hakaltekçe ile Kanhobalcadır.

<span class="mw-page-title-main">Potosí</span>

Potosi, Bolivya'nın Potosi departmanında yer alan ve Tomas Frias ilçesinde yer alan bir şehirdir. Şehrin toplam nüfusu 240.266'dir.

<span class="mw-page-title-main">Oruro, Bolivya</span>

Oruro veya Uru Uru, Bolivya'nın Oruro departmanının Cercado bölgesinde yer alan bir şehirdir. Şehrin toplam nüfusu 2012'deki nüfus sayımına göre 264.683'tür. Ülkenin resmi başkenti Sucre ile fiili başkenti La Paz'ın hemen hemen ortasında yer alan şehir, yaklaşık 3709 metrelik bir rakıma sahiptir.

El Alto, Bolivya'nın La Paz Departmanında yer alan bir şehirdir. Şehrin nüfusu 2011 yılı itibarıyla 974,754'tür. şehir 4150 metre rakımıyla en yüksek yerleşim yerlerindendir. 1980'lere kadar nüfusu 10 bin civarında iken hayvancılık ile uğraşan yerlilerin yoğun göçü ile günüzde (2020) bir milyonu aşmıştır. Yerlilerin şehri olarak anılır. 2005 yılındaki seçim ile amerika kıtasında bir ilk gerçekleşir ve ilk yerli Cumhurbaşkanı juan evo morales ayma seçilir. Bolivya'daki lakabı Evo'dur.

<span class="mw-page-title-main">Jeanine Áñez</span>

Jeanine Áñez Chávez Bolivya eski devlet başkanı olan Bolivyalı bir politikacı ve avukat. Beni'den bir senatördü. 2019 Bolivya genel seçimlerinde Evo Morales'in galibiyetinin ardından çıkan olaylardan sonraki istifasını takiben, 2019-2020 yılları arasında çokuluslu Bolivya Devleti'nin fiili olarak ilk kadın Başkanı olarak görev yapan Áñez, Bolivya'nın ilk kadın cumhurbaşkanıydı.

<span class="mw-page-title-main">Luis Arce</span>

Luis Alberto Arce Catacora, genellikle Lucho olarak anılır. 2020'den beri Bolivya'nın 67. başkanı olarak görev yapan Bolivyalı bir bankacı, ekonomist ve politikacıdır. Sosyalizm Hareketi'nin bir üyesi olarak, daha önce 2006'dan 2017'ye ve 2019'da maliye bakanı - daha sonra ekonomi ve kamu maliyesi bakanı olarak görev yaptı.

<span class="mw-page-title-main">Bolivya-Türkiye ilişkileri</span>

Bolivya-Türkiye ilişkileri Bolivya ve Türkiye arasındaki dış ilişkilerdir.

Ukamau, Aymara dilinde 1966 yılında Jorge Sanjinés tarafında çekilmiş siyah beyaz bir filmdir. "İşte Budur!" başlığı ile de kaynaklara geçmiştir.

Kondor'un Kanı, Jorge Sanjinés'in yazıp yönettiği ve Marcelino Yanahuaya'nın başrolde oynadığı 1969 Bolivya yapımı drama filmidir.

<span class="mw-page-title-main">Peru-Bolivya Konfederasyonu</span>

Peru-Bolivya Konfederasyonu, Güney Amerika'da kısa ömürlü bir konfederasyon devletiydi. 1836'dan 1839'a kadar Bolivya ve Peru devletlerinin oluşturduğu bir birlik olarak var oldu. İlk ve tek devlet başkanı Bolivya devlet başkanı Andrés de Santa Cruz olurken, konfederasyonun başkenti Tacna'ydı.