İçeriğe atla

Avrupa'da siyaset

  AB üyesi ülkeler
  AEA üyesi veya AB üyesi adayı olan ülkeler
  GUAM üyesi ülkeler
  EvrAsEK üyesi ülkeler

Avrupa'da siyaset, Avrupa'da devam eden ve sürekli değişim gösteren siyasi konularla ilgilenir. Bu kıtanın siyasi problemleri diğer kıtalara göre daha detaylı ve karmaşıktır çünkü mevcut problemlerin geçmişi görece daha uzundur; ayrıca Birleşik Avrupa için politik birliğin sağlanmasına yönelik çalışmalar da mevcut siyasi sorunların boyutunu daha da karmaşıklaştırmaktadır.

Günümüz Avrupası’nda siyasi ortam

Soğuk Savaş'ın sona ermesinden ve Berlin Duvarı'nın yıkılmasından beri Modern Avrupa'daki siyaset ağırlıklı olarak Avrupa Birliği'nin hakimiyetindedir. Demir Perde'nin inmesinden beri Avrupa Birliği doğuya doğru genişlemiş ve eski komünist devletlerin çoğuna üyelik hakkını sağlamıştır. 2013 itibarıyla Avrupa Birliği'ne üye devlet sayısı 28'dir. Üyeliğe adaylık müzakeresine başlamış ülkeler Kuzey Makedonya ve Türkiye'dir. Arnavutluk, Bosna-Hersek, Karadağ, Sırbistan, İzlanda ve Kosova'nın da yakın gelecekte üyelik görüşmelerine başlaması beklenmektedir.

Her ne kadar Rusya ile Avrupa Birliği arasındaki ilişkiler Soğuk Savaş'ın sona ermesinden beri oldukça gelişme göstermiştir. Ancak eski Sovyetler Birliği ve Varşova Paktı ülkelerinin, başta NATO ve Avrupa Birliği olmak üzere, Avrupa'daki politik oluşumlara katılması sebebiyle Rusya ile Avrupa Birliği arasından zaman zaman siyasi gerginlikler yaşanmaktadır.

Avrupa'daki ülkelerin çoğunluğu ya Avrupa Birliği'ne katılmıştır ya da katılma arzusundadır. Referandumlarından hayır cevabı nedeniyle İsviçre 1992 yılından beri Norveç de 1994 yılından beri birlik ile görüşmelerini askıya almıştır. Andorra, Lihtenştayn, Monako, San Marino ve Vatikan'nın Avrupa Birliği ile çok sıkı bağlantıları vardır ve birliğe üye olabilmeleri mümkün olduğu halde üyelik süreçleri gündemde değildir. Azerbaycan, Belarus, Ermenistan, Gürcistan, Moldova, Rusya ve Ukrayna'nın birlik ile ilişkileri gelişmektedir ama üyelik görüşmeleri henüz gündemde değildir.

Avrupa'da hâlen çözülememiş birçok problem vardır ancak en önemlileri Balkanlar'da, Kafkasya bölgesinde, Kuzey İrlanda'da ve İspanya'nın Bask bölgesindedir.

Freedom House adlı kuruluşun 2008'de yayınladığı rapora göre liberal demokrasiye henüz sahip olmayan Avrupa ülkeleri Ermenistan, Azerbaycan, Belarus, Bosna, Kosova ve Rusya'dır.

Uluslararası Organizasyonlar

Avrupa Siyasi TopluluğuSchengen BölgesiAvrupa Serbest Ticaret BirliğiAvrupa Ekonomik AlanıAvrupa BirliğiAvrupa Birliği Gümrük BirliğiAvrupa KonseyiİsviçreLihtenştaynİzlandaNorveçİsveçFinlandiyaDanimarkaİskandinav KuruluEstonyaLetonyaLitvanyaBaltık MeclisiBelçikaHollandaLüksemburgBenelüksEuro bölgesiPolonyaÇekyaMacaristanSlovakyaVişegrad GrubuİtalyaFransaİspanyaAvusturyaAlmanyaPortekizSlovenyaMaltaHırvatistanMonakoAndorraSan MarinoVatikanTürkiyeBulgaristanRomanyaKıbrıs CumhuriyetiİrlandaBirleşik KrallıkGUAM Demokrasi ve Ekonomik Kalkınma ÖrgütüGürcistanUkraynaAzerbaycanMoldovaKuzey MakedonyaBosna-HersekErmenistanSırbistanArnavutlukKaradağBirleşmiş Milletler Kosova Geçici Yönetim MisyonuOrta Avrupa Serbest Ticaret AnlaşmasıKaradeniz Ekonomik İşbirliğiRusyaBelarusBirlik Devleti
Farklı Avrupa organizasyonlarınn birbiriyle ilişkilerini gösteren şema.gtd

Avrupa Birliği

Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı

Avrupa Konseyi

Avrupa Serbest Ticaret Birliği

Bağımsız Devletler Topluluğu

İskandinav Kurulu

Karadeniz Ekonomik İşbirliği

NATO

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Avrupa Birliği'nin genişlemesi</span> Avrupa Birliğine zaman içinde olan değişimleri ele alan madde.

Avrupa Birliği'nin genişlemesi, Avrupa Birliği'nin yeni üye devletleri kabul etme sürecidir. Bu süreç ilke defa altı ülkenin Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu adı altında 1952'de başladı. Genişleme sürecinde AB, 2007'de Bulgaristan ve Romanya'nın da katılımı ile 27 ülkeye çıktı. 1 Temmuz 2013'te Hırvatistan birliğin 28. üyesi olmuştur. 2020'de Birleşik Krallık'ın birlikten ayrılmasıyla üye sayısı tekrar 27'ye düşmüştür.

<span class="mw-page-title-main">Bağımsız Devletler Topluluğu</span> bölgesel hükümetler arası organizasyon

Bağımsız Devletler Topluluğu, 8 Aralık 1991 tarihinde Rusya, Ukrayna ve Belarus arasında imzalanan anlaşma ile kurulmuş devletler topluluğudur. Anlaşma ile Sovyetler Birliği resmen yıkılmış oldu. 21 Aralık 1991 tarihinde de Estonya, Letonya, Litvanya, Ukrayna ve Gürcistan hariç tüm eski Sovyet Cumhuriyetleri bu anlaşmayı imzaladı.

<span class="mw-page-title-main">NATO Parlamenter Asamblesi</span> hükümetler arası kuruluş

NATO Parlamenter Asamblesi, Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü'ne üye ülkelerden 158 parlamenter 1955 yılında Paris’te toplanarak kurdukları örgüttür. Bu örgütün ismi 1966 yılında Kuzey Atlantik Asamblesi; 1999 yılında ise NATO Parlamenter Asamblesi olarak değiştirilmiştir.

Avrupa ekonomisi, 50 farklı ülkede 740 milyondan fazla kişi kapsayan bir ekonomik alanı tanımlamaktadır. Avrupa Birliği'nin oluşumu ve 1999 yılında, ortak bir para biriminin kullanıma girmesi - euro, katılımcı Avrupa ülkelerini ortak bir para birimi aracılığıyla ekonomik olarak yaklaştırır - daha güçlü bir Avrupa nakit para akışına yol açmıştır. Avrupa'daki zenginlik farkı, eski Soğuk Savaş dönemi bölünmesinde kabaca görülebilirdi; bazı ülkeler bu bölünmeyi ihlâl eder. Çoğu Avrupa ülkesi kişi başına düşen GSYİH'da dünya ortalamasından daha yüksek ve çok gelişmiş olsa da, bazı Avrupa ekonomileri, İnsani Gelişme Endeksinde dünya ortalamasının üzerindeki konumlarına rağmen, daha yoksul durumdadır.

<span class="mw-page-title-main">Avrupa coğrafyası</span> Avrupanın fiziksel kara kütlesinin tanımı

Avrupa geleneksel olarak Dünya'daki 7 kıtadan biri olarak düşünülmektedir. Oysa Avrupa ve Asya coğrafi açıdan birbirleriyle bağlantılı kıtalardır ve bazen Avrasya adı altında anılırlar. Avrupa'nın geleneksel tanımına göre Ural Dağları Avrupa'nın doğudaki sınırını oluştururlar. Güneydoğu'daki sınırını Ural Nehri oluşturur. Sınır Hazar denizi, Kafkas Dağlarının zirveleri boyunca devam eder, Karadeniz, İstanbul Boğazı, Marmara Denizi ve Çanakkale Boğazı'yla belirlenir. Akdeniz Avrupa'nın güney sınırını, Atlas Okyanusu ise batı sınırını belirler. İzlanda Avrupa'dan çok Kuzey Amerika'ya yakın olmakla birlikte Avrupa'nın bir parçası olarak sayılmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Avrupa Halk Partisi</span> Avrupadaki en büyük uluslararası siyasi parti

Avrupa Halk Partisi (EPP), Hıristiyan demokrat, liberal-muhafazakar ve muhafazakar üye partilere sahip bir Avrupa siyasi partisidir. Ulusötesi bir örgüt olup diğer siyasi partilerden oluşur. 1976'da ağırlıklı olarak Hristiyan demokrat partiler tarafından kurulan parti, o zamandan beri üyeliğini liberal-muhafazakar partileri ve diğer merkez sağ siyasi perspektiflere sahip partileri kapsayacak şekilde genişletti. 31 Mayıs 2022'de parti, aynı zamanda EPP'nin de üyesi olan Manfred Weber'i Başkan olarak 2019'da Spitzenkandidat seçti.

Sinatra Doktrini, 1990'lı yıllarda Sovyetler Birliği’nin Batılı diplomatlar arasında söz konusu edilen gayriresmî doktrinidir. Frank Sinatra (1915-1998) bir siyaset ve devlet adamı değil, İtalyan kökenli Amerikalı bir şarkıcıydı. Bu şarkıcının nasıl olup da, bir dönem boyunca heyecan yaratmış bir doktrine isim verdiğini anlamak için, 1990'lı yıllarda Doğu Avrupa’da yaşanan değişime bakmak gerekir.

<span class="mw-page-title-main">Avrupa Birliği'nin dış ilişkileri</span> ABnin dış ilişkilerinin genel bakışı

Avrupa Birliği'nin dış ilişkileri, genel olarak yirmi yedi Avrupa Birliği üyesi ülkenin her birinin kendi yürüttüğü ikili ilişkiler ışığında gelişir. Bir bütün olarak Avrupa Birliği'nin birlik dışı ülkelerle kurduğu ilişkiler genellikle uluslararası antlaşmalar yoluyla sağlanır. Bu ilişkiler çoğunlukla ekonomi ya da enerji alanlarında iş birliği yapmak konusundadır.

<span class="mw-page-title-main">Bologna Süreci</span>

Bologna Süreci, tüm Avrupa'da yükseköğretim ve akademik konularda standartlar geliştirmek ve ayrılıkları en aza indirgeyerek eğitim sistemlerini bağdaştırmak ve Avrupa'da birbiriyle tam uyumlu bir yükseköğrenim alanı yaratmak amacıyla oluşturulmuş bir programdır. İtalya'nın Bologna kentinde bulunan Bologna Üniversitesi'nde yürütülen bir dizi görüşmenin ardından ortaya atıldığı için bu adla anılmaktadır. 1999 yılında yirmi dokuz Avrupa ülkesinin eğitim bakanlarınca görüşülerek imzalanmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Orta Avrupa Serbest Ticaret Anlaşması</span>

Orta Avrupa Serbest Ticaret Anlaşması Avrupa Birliği’ne üye olmayan Merkez ve Güneydoğu Avrupa ülkelerinin arasında imzalanmış bir ticaret anlaşmasıdır.

Avrupa Oyunları, Avrupalı sporcuların katılımıyla dört yılda bir yapılması planlanan çok sporlu organizasyon. Oyunlar Avrupa Olimpiyat Komiteleri Birliği (EOC) tarafından düzenlenmektedir.

Avrupa-Atlantik Ortaklık Konseyi, NATO üyesi olmayan Avrupa ve eski Sovyetler Birliği ülkeleri ile NATO ülkeleri arasındaki ilişkileri geliştirmek için oluşturulan ve bir NATO kurumu olan çok taraflı bir forum. 1 Ocak 1997'de kuruldu.

Arnavutluk'un dış ilişkileri, ülkenin diğer hükûmet ve halklarla olan ilişkilerini ifade eder. Dış ilişkiler, başkent Tiran'da bulunan Avrupa ve Dışişleri Bakanlığı aracılığıyla yürütülür. Mevcut bakan Ditmir Bushati'dir. Güneydoğu Avrupa'da bulunan ve Akdeniz'e kıyısı olan Arnavutluk, 28 Kasım 1912'de bağımsızlığını ilan ederek egemen bir devlet oldu. Tüm ülkelerle dostça ilişkiler kurmayı hedefleyerek tamamlayıcılık politikasını sürdürür. 1990'da komünizmin çöküşünden sonra dünya genelindeki diğer uluslarla iyi ilişkiler kurarak sorumluluklarını ve konumunu genişletti.

<span class="mw-page-title-main">2020 Avrupa Güreş Şampiyonası</span>

2020 Avrupa Güreş Şampiyonası, 10-16 Şubat tarihleri arasında İtalya'nın Roma kentinde düzenlenen bir güreş yarışmasıdır.

Avrupa kıtasında toplam 51 adet egemen ülke bulunmaktadır ve bu ülkelerden 47'si Avrupa Konseyi'ne, 27 tanesi ise Avrupa Birliği'ne üye olmuştur. Yıldızla (*) işaretlenmiş olan kıtalararası ülkelerin sadece Avrupa kıtasında bulunan yüzölçümleri hesaba katılmıştır. Bu liste sadece kıtada egemen devletlerden ele alır. Avrupa'nın toplam yüzölçümü yaklaşık on milyon kilometrekaredir.

<span class="mw-page-title-main">Azerbaycan-Ermenistan ilişkileri</span> Azerbaycan ve Ermenistan ülkelerinin ilişkileri

Ermenistan ile Azerbaycan arasında, büyük ölçüde süregelen, fakat Azerbaycan ordusunun 27 Eylül 2020 tarihinde başlattığı Karabağ operasyonu ile alınan, Dağlık Karabağ sorunu nedeniyle diplomatik bir ilişki yoktur. Komşu halklar, 1918-1921 yılları arasında, çökmüş Rus İmparatorluğu'ndan Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti ve Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti olarak kazandıkları kısa bağımsızlıkları sırasında resmi hükûmet ilişkilerine sahiptiler; bu ilişkiler Rus Devrimi'nden sonra Sovyetler Birliği tarafından işgal edilip ilhak edilene kadar vardı. Geçen yüzyılda ülkeler tarafından yürütülen bir savaş nedeniyle -biri 1918'den 1921'e, diğeri 1988'den 1994'e kadar- iki ülke gergin ilişkilere sahipti.

<span class="mw-page-title-main">Azerbaycan-Belarus ilişkileri</span>

Azerbaycan ve Belarus arasındaki ilişkiler, Beyaz Rusya Cumhurbaşkanı Aleksander Lukaşenko'nun Azerbaycan'ı Beyaz Rusya'nın bağımsızlığı ve egemenliği için "koruyucu" olarak nitelendirerek Azerbaycan-Belarus ilişkilerinde "yakın bir ilişki olmadığını" belirtmiştir. Her iki ülke 1918'e kadar Rus İmparatorluğu'nun ve 1991'den önce Sovyetler Birliği'nin bir parçasıydı. Azerbaycan'ın Minsk'te ve Beyaz Rusya'nın Bakü'de bir elçiliği var. Her iki ülke de Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı'nın (AGİT) ve Bağımsız Devletler Topluluğu'nun (BDT) tam üyesidir. Azerbaycan Avrupa Konseyi'nin tam üyesidir, Beyaz Rusya adaydır. Hem Azerbaycan hem de Beyaz Rusya, Bağlantısızlar Hareketi'nin (BH) tam üyesidir. Beyaz Rusya'da 6.000'den fazla Azeri yaşıyor.

Ulusal Self-Determinasyon Birliği bir Ermeni siyasi partisidir. 1987 yılında Ermenistan için bağımsızlık arayan bir Sovyet muhalifi Paruyr Hayrikyan tarafından kuruldu.

<span class="mw-page-title-main">İstikrar ve Ortaklık Anlaşması</span>

AB, Avrupa Birliği'ne katılma isteğini ifade eden ülkelerle yaptığı görüşmelerde, genellikle o ülkedeki siyasi, ekonomik, ticari veya insan hakları reformlarına yönelik taahhütler karşılığında Ortaklık Anlaşmaları yapar. Buna karşılık, ülkeye AB pazarlarının bazılarına veya tümüne Tarifesiz erişim ve mali veya teknik yardım sunulabilir.

<span class="mw-page-title-main">Türkiye-Yugoslavya ilişkileri</span> İkili ilişkiler

Türkiye-Yugoslavya ilişkileri, Türkiye ile Yugoslavya arasındaki tarihi dış ilişkilerdi.