İçeriğe atla

Atahualpa Yupanqui

Atahualpa Yupanqui
Atahualpa Cosquín'de.
Genel bilgiler
DoğumHéctor Roberto Chavero Aranburu
31 Ocak 1908(1908-01-31)
Pergamino, Buenos Aires, Arjantin
Ölüm23 Mayıs 1992 (84 yaşında)
Nîmes, Fransa
TarzlarPayada, Trova
MesleklerŞarkıcı, Şarkıcı-şarkı yazarı, yazar
ÇalgılarVokal, Gitar

Atahualpa Yupanqui (22 Ocak 1908 - 23 Mayıs 1992) Arjantinli şair, besteci, gitarist ve yazar.

Arjantin halk müziğinin en önemli sanatçılarındandır. Asıl adı "Héctor Roberto Chavero Aramburo" olan sanatçı, İnka İmparatorluğu'nun iki efsanevi kralının adını bir araya getirerek Atahualpa Yupanqui sahne adını almıştır.[1]

Nisan 1935'te Arjantin'in Sintonía dergisinde yayımlanmış fotoğrafı

Yaşamı

Buenos Aires'e 200 km. mesafede Pergamine şehrinde 1908 yılında doğdu. Babası İnka kökenli bir mestizo, annesi ise Bask yerlisi idi. Çocukluğu Pergamine ve kuzeydeki Tucumán şehirlerinde geçti.

Gençlik yıllarında Arjantin'in kuzey batısını ve Altiplano'yı gezerek yerli kültürleri tanıma fırsatı buldu. Bu geziler, onun müzik deneyimlerini zenginleştirdi. İnka İmparatorluğu'nun iki hükümdarının adının bir araya gelmesiyle oluşan Atahualpa Yupanqui takma adını benimsedi; gittiği her yerde halk şarkıları söyledi.

Genç yaşlardan itibaren politika ile ilgilenen ve Arjantin Komünist Partisi'ne giren sanatçı; 1931'de diktatör José Félix Uriburu'ya karşı bir ayaklanma girişimine katıldı. Ayaklanmanın bastırılması üzerine Uruguaya kaçtı, Arjantin'e 1934'te dönebildi. Aynı yıl, antropolog Alfred Métraux ile birlikte bir etnografik araştırma gezisi yaptı; Amachios Kızılderilileri'nden zamba, vidala, çacerera ritimlerini öğrendi.[1]

1935 yılında Buenos Aires' e yerleşti; sonradan eşi olacak "Nenette" olarak bilinen piyanist Antonieta Paula Pepin Fitzpatrick ile tanıştı. Nenette, Pablo Del Cerro takma adıyla yıllarca Yupanqui'ye eşlik etti. Atahualpa, radyo programlarına katıldı ve Colomb öncesi geleneksel halk şarkısı formlarına kadar uzanan derleme ve yorumlarıyla ünlendi.[2]

Komünist Parti üyesi olması nedeniyle Juan Perón'ın başkanlığı boyunca sansüre uğradı, defalarca tutuklanıp hapse atıldı. 1949'da Avrupa'ya gitti. Edith Piaf'ın daveti üzerine 1950'de gittiği Paris'te Louis Aragon, Paul Éluard, Pablo Picasso gibi sanatçılarla arkadaşlık etme fırsatı buldu. "Chant Du Monde" firması ile sözleşme yaptıktan kısa süre sonra Avrupa'daki ilk uzun çaları olan "Minero Soy"'u çıkardı. Bu albüm ile Uluslararası Folklor Yarışması'nda Charles Cros Akademi Ödülü'nü kazandı ve büyük bir Avrupa turnesi yaptı. Bu turne sayesinde uluslararası bir üne kavuştu.[2]

Cerra Colorado'daki evi

1952'de Buenos Aires'e döndü. Komünist Parti'den ayrıldı, böylece radyo programları yapabilmeye başladı. Cerro Colorado'da yaptırdığı, uzun yıllar yaşadığı ve bugün de müze olarak ziyarete açık tutulan evine yerleşerek yazı ve müzik çalışmalarını burada sürdürdü.[2]

1960'larda ünü yayıldı. Bu dönemde protest bir müzik akımı olan Nueva canción ortaya çıkmıştı. Facundo Cabral, Mercedes Sosa ve Jorge Cafrune gibi kimi Nueva canción sanatçıları Atahaulpa'nın bestelerini seslendirdiler. Atahulpa, bu türün en önemli ismi olarak kabul edildi ve izinden yürüyen genç sanatçılar tarafından "Don Ata" unvanıyla onurlandırıldı.[2]

1963-1964'te Kolombiya, Japonya, Fas, Mısır, İsrail ve İtalya'da; 1967'de İspanya'da turne yaptı; ardından Fransa'ya yerleşti; ancak sık sık Arjantin'e gidiyordu. 1976'da Jorge Rafael Videla'nin iktidara gelmesinden sonra Arjantin'e daha az gitmeye başladı.

1968'de Fransa Kültür Bakanlığı tarafından Sanat ve Edebiyat Nişanı ile ödüllendirildi.[1] Ülkesinin en önemli popüler müzik sanatçısı olarak 1985'te Arjantin'in en prestijli ödüllerinden biri olan Konex Ödülü'ne layık görüldü.

1989'da Nanterre Üniversitesi'nin siparişi üzerine Fransız Devrimi'nin ikiyüzüncü yıldönümü için bestelenmiş bir kantatın sözlerini yazdı. "Parole Sacre (Kutsal Söz)" adlı bu eser, dünyanın tüm ezilen halklarına yazılmış bir övgü niteliğindedir.[2]

Atahualpa, 23 Mayıs 1992'de Fransa'nın Nîmes kentinde 84 yaşında öldü. Cesedi 8 Haziran 1992' de yakılmış ve uzun yıllar yaşadığı Colorado Tepesi'nden Arjantin'in büyük düzlüklerine bırakılmıştır. Evin bahçesinde sembolik mezarı bulunur.[2]

Bilinen şarkıları

  • "Basta Ya"
  • Los Hermanos
  • "Viene clareando"
  • "El arriero"
  • "Zamba del grillo"
  • "La añera"
  • "La pobrecita"
  • "Milonga del peón de campo"
  • "Camino del indio"
  • "Chacarera de las piedras"
  • "Recuerdos del Portezuelo"
  • "El alazán"
  • "Indiecito dormido"
  • "El aromo"
  • "Le tengo rabia al silencio"
  • "Piedra y camino"
  • "Luna tucumana"
  • "Los ejes de mi carreta"
  • "Sin caballo y en Montiel"
  • "Cachilo dormido"
  • "Tú que puedes vuélvete"
  • "Nada mas"
  • "Preguntitas sobre Dios"

Ayrıca Türkiye'de Los ejes de mi carreta (Yok yok yalan deme) olarak Ferdi Özbeğen ve Semiha Yankı tarafından söylenmiştir. Aliye dizisinde Kıraç tarafından bu şarkı söylenmektedir. Bu şarkının müziği Atahualpa Yupanqui'ye sözleri Romildo Risso'ya aittir.

Kitapları

  • Piedra sola (1940)
  • Aires indios (1943)
  • Cerro Bayo (1953)
  • Guitarra (1960)
  • El canto del viento (1965)
  • El payador perseguido (1972)
  • La Capataza (1992)

Kaynakça

  1. ^ a b c Cotton, Jess. "Music for the Weekend: Atahualpa Yupanqui". www.argentinaindependent.com. argentinaindependent.com, 24 Ağustos 2012. 18 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ekim 2017. 
  2. ^ a b c d e f Gürçay, Ercüment. "Tanrının sesi Atahualpa 109 yaşında". yesilgazete.org. Yesil gazete, 21.012017. 18 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ekim 2017. 

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Mercedes Sosa</span> Arjantinli şarkıcı (1935-2009)

Mercedes Sosa, Arjantinli şarkıcı.

<span class="mw-page-title-main">Buenos Aires</span> Arjantinin başkenti ve en büyük şehri

Buenos Aires, resmî olarak Buenos Aires Özerk Şehri, Arjantin'in başkenti ve en büyük şehridir. Güney yarımkürenin Paris'i olarak da bilinen şehir, Güney Amerika kıtasının güneydoğu kıyısında, Río de la Plata'nın halicinin batı kıyısında yer almaktadır. "Buenos Aires", Türkçeye "güzel rüzgarlar" veya "güzel hava" olarak çevrilebilirse de, şehrin adı 16. yüzyıldaki kurucularının verdiği orijinal ad olan "Real de Nuestra Señora Santa Maria del Buen Ayre"ye dayanmaktadır. Bu adı Sardunya'daki Bonaria Madonna'dan almıştır. Aynı zamanda birkaç Buenos Aires eyaleti semtini de içeren Büyük Buenos Aires yerleşim bölgesi, yaklaşık 15,6 milyonluk nüfusuyla Amerika'nın en kalabalık beşinci metropol bölgesini oluşturmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Tango</span> Uruguay kökenli bir dans ve müzik türü

Tango, Buenos Aires, Arjantin ve Montevideo, Uruguay kökenli bir dans ve müzik türüdür. Dansla beraber gelişen müzik tarzı da aynı adla anılmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Arjantin</span> Güney Amerikada yer alan bir ülke

Arjantin, resmî adıyla Arjantin Cumhuriyeti, topraklarının büyük bölümü Güney Amerika kıtasının güneyini kaplayan Güney Konisi’nde yer alan ülke. Arjantin 2.791.810 kilometrekare (1.077.924 sq mi)'lik toplam yüzölçümü ile Güney Amerika'da ikinci, dünyada ise en büyük sekizinci ülkedir. Kuzeyde Bolivya ve Paraguay, kuzeydoğuda Brezilya, batıda Şili, doğuda ise Uruguay komşusudur. Güneyini Drake Boğazı, batısını And Dağları ve doğusunu Atlas Okyanusu çevreler.

Inti-Illimani, Şilili bir müzik grubu. Grubun adı Aymara dilinden gelir: "Inti", aynı zamanda ataları saydıkları yaratıcı tanrı Viracocha'nın oğlu İnka Güneş Tanrısı ve Güneş, "Illimani" de bir kuş olan kondor ve La Paz, Bolivya dolaylarında Illimani Dağı anlamına gelmektedir. Dolayısıyla kelimelerin birleşmesi "Illimani Dağı'nın güneşi" veya "Güneşin kondorları" demektir.

<span class="mw-page-title-main">Patagonya</span> Güney Amerikada bölge

Patagonya, Şili ve Arjantin'in güneyindeki bölgedir. Arjantin'deki Rio Colorado ile Şili'deki Bio Bio nehirlerinin güneyi ile Macellan Boğazı'nın kuzeyi arasında kalır. Magellan Boğazının güneyindeki Ateş Toprakları da Patagonya'ya dâhil edilebilir.

<span class="mw-page-title-main">Pablo Neruda</span> Şilili şair ve politikacı (1904–1973)

Pablo Neruda veya doğum adıyla Ricardo Eliezer Neftalí Reyes Basoalto, Şilili yazar ve şairdir.

<i>Un Argentino en New York</i>

Un Argentino en New York, Guillermo Francella ve Natalia Oreiro'nun başrolünde oynadıkları, Juan José Jusid tarafından yönetilmiş, 1998 yapımı bir Arjantin sinema filmidir. Filmin adının Türkçe karşılığı "New York'ta Bir Arjantinli"dir.

Quilapayún Şili halk müziği yapan bir gruptur. 1960'ların ortasında Şili'de kurulan grup, Şili Yeni şarkı hareketinde etkili olmuş ve uzun süre bu hareketle birlikte anılmıştır. Salvador Allende'nin başında olduğu Halk Birliği hükûmeti döneminde yaşanan popüler müzik devriminin öncülerindendir. 1973 yılında yaşanan askeri darbe sonucu Fransa'ya sürgün gitmeye zorlanmışlardır.

<span class="mw-page-title-main">Buenos Aires (eyalet)</span>

Buenos Aires eyaleti, 2007 yılı tahminlerine göre on beş milyona yaklaşan nüfusuyla Arjantin'in en kalabalık eyaletidir. Ülkenin doğusunda ve merkez bölgesinde yer alan eyalet Córdoba, La Pampa, Río Negro, Entre Ríos ve Santa Fe eyaletleriyle komşudur. Buenos Aires içinde yer alan Buenos Aires Özerk Şehri eyalete bağlı değildir ve federal bir bölgedir. Eyalet başkenti La Plata şehridir.

Şili kültürü gelişme sürecinde bölgesel farklılıklar gösterir. Kuzey Şili, İnka İmparatorluğu için önemli bir kültür merkezi iken, Orta ve Güney Şili bölgelerinde de yerel Mapuçe ve diğer Araukanyalı kültürler gelişmiştir. Şili kültürüne sömürgeci ve erken Cumhuriyetçi dönemlerde İspanyollar hükmetmeye başlamıştır. Diğer Avrupalı kültürlerin etkisi, başta Fransız ve İngiliz olmak üzere, 19. yüzyılda ortaya çıkmış ve günümüze kadar gelmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Diego Torres</span> Arjantinli müzisyen ve oyuncu

Diego Torres, 1991 yılından 2006'ya kadar etkin olan Latin pop şarkıcısı ve bestekâr.

<span class="mw-page-title-main">Yma Sumac</span> Peru asıllı soprano

Yma Sumac, Peru asıllı soprano.

Yeni şarkı hareketi Latin Amerika'da ortaya çıkan bir müzik hareketidir. İlk olarak Güney Amerika'nın güneyinde - Arjantin, Şili ve Uruguay - 1950 ve 1960'larda ortaya çıkmıştır, kısa sürede kıtanın diğer bölgelerinde de tutulmuştur. Geleneksel Latin Amerika halk müziği öğeleri ve bazı durumlarda rock müziği öğelerini, ilerici ve genellikle politik sözlerle birleştirmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Martina Stoessel</span> Arjantinli besteci, oyuncu ve şarkıcı

Martina Stoessel, Arjantinli şarkıcı ve oyuncu.

<span class="mw-page-title-main">Jorge Blanco</span>

Jorge Blanco Güereña Meksika'lı dünyaca ünlü şarkıcı ve oyuncu.

Alfredo Zitarrosa, Uruguaylı şarkıcı, gitarcı, besteci, şarkı sözü yazarı, şair, gazeteci.

<span class="mw-page-title-main">Charly García</span> Arjantinli müzisyen ve şarkıcı

Charly Garcia, Arjantinli şarkıcı, söz yazarı, müzisyen ve yapımcıdır. Kariyeri boyunca 1970'lerde Sui Generis ve 1980'lerde Serú Girán ve progresif rock hareketi La Máquina de Hacer Pájaros gibi kült statülü rock grupları gibi Arjantin rock tarihinin en popüler grubu olarak kabul edilen gruplardan bazılarını kurdu. 80'li yıllardan beri García çoğunlukla solo müzisyen olarak çalıştı. Ana enstrümanları gitar ve klavyelerle birlikte piyanodur.

<span class="mw-page-title-main">Fito Páez</span> Arjantinli müzisyen

Rodolfo Páez Ávalos ya da daha çok bilinen adıyla Fito Páez , Arjantinli popüler rock and roll piyanisti, söz yazarı, şarkıcı ve film yönetmeni.

<span class="mw-page-title-main">Fernando Solanas</span> Arjantinli film yönetmeni ve siyasetçi

Fernando Ezequiel 'Pino' Solanas Arjantinli film yönetmeni, senaryo yazarı ve politikacı. La hora de los hornos (1968), Tangos: el exilio de Gardel (1985), Sur (Güney) (1988), El viaje (1992), La nube (1998) ve Memoria del saqueo (2004) filmleri ile tanınır. Altı yıl süreyle Buenos Aires Ulusal Senatörü oldu.