İçeriğe atla

Arnavutluk piramit şemaları

Arnavutluk piramit şemaları, Türkiye'de yaşanan Saadet zinciri'ne benzer bir yapıda kurulmuş Arnavut firmaları için kullanılmaktadır.

1997'de Arnavutluk'taki isyan büyük ölçüde çoklu piramit planlarının başarısızlığından kaynaklandı. Bu planların çökmesi, birçok Arnavut'un para ve mülklerinin çoğunu kaybetmesine neden oldu, bu da Arnavutluk çapında yaygın protestolara yol açtı ve bu da sonunda ülke çapında bir isyana yol açtı.[1]

Firmaların iflası

1997 yılındaki çöküş, yaklaşık 25 firmanın iflasının bir sonucu olarak ortaya çıktı. Planların yükümlülüklerinin nominal değeri 1,2 milyar doları buldu.[2]

Sudja, 1993 yılında bir ayakkabı fabrikasında çalışan, Sudja olarak da bilinen Maksude Kadëna [3] tarafından kuruldu. Tuhaf bir şekilde, Sudja tutuklandığında harap bir apartman kompleksinde yaşıyordu.[3] Çöküş, aynı zamanda operasyon alanı olan Tiran'da çok sayıda protestoyu tetikledi.

Vefa Holding ana piramit firmaydı. 1994 yılında Vehbi Alimuça tarafından oluşturularak ülke geneline yayıldı. Vefa, otel, akaryakıt, mağaza ve fabrika gibi ekonominin çeşitli alanlarına yatırım yaptı. En bilineni, 26 Mayıs 1996 seçimlerinden birkaç hafta önce Vefa'nın Tiran şehir merkezindeki süpermarketine düzenlenen bombalı saldırıdır. Vefa sıklıkla firmanın rantçısı olarak görülüyordu. 1998'de başkanı hapisteyken iflas etti.

Gjallica firması Kukes kökenli üç eski Devlet Güvenlik görevlisi tarafından kuruldu. Şirketin başkanı Şemsie Kadria'ydı. Gjallica'nın merkezi Vlora'daydı. Firmanın 5 Şubat 1997'de iflas etmesi Vlora'da şiddetli protestolara yol açtı ve bu protestolar daha sonra hükûmete karşı isyana dönüştü.

Halkın Demokrasisi-Xhaferri 1995 yılında kuruldu ve faaliyetlerini Lushnja, Fier ve Berat köylerinde genişletmeye başladı. Resmi olarak bir "vakıf"tı, ancak gerçekte ülkedeki en ciddi piramit firmalardan biri haline geldi. Lideri Rrapush Xhaferri'nin 22 Ocak 1997'de tutuklanması, 24-25 Ocak'ta Lushnje'de şiddetli gösterileri tetikledi.

Populli ( İngilizcesi: People, Türkçesi : Halk ) 16 Temmuz 1996'da oluşturuldu ve Xhaferri ile aynı bölgede yayıldı. Başkanı eski Devlet Güvenlik ajanı Bashkim Driza idi. Arnavut muhalefet partileriyle derinlemesine çalıştı ve onların kampanyalarını ve haber bültenlerini finanse etti. 1997'deki ayaklanmalar sırasında ABD helikopteriyle ülkeyi terk etti. Eylül 2008'de Arnavutluk'tan gelen bir ihbar üzerine Uruguay polisi Bashkim Driza'yı Montevideo'daki dairesinde tutukladı. Son 11 yılda Uruguay, Şili, Dominik Cumhuriyeti ve diğer Latin Amerika ülkeleri arasında serbestçe hareket ettiği ortaya çıktı. Bashkim Driza, Şubat 2009'da Arnavutluk'a iade edilmek üzereyken evinden kaçtı.[4]

Alacaklılara ilişkin dokuz büyük piramit firma şunlardı:

Şirket Alacaklı sayısı
VEFA 59.005
Cenaj 19.078
Kamberi 13.241
Sude 12.991
Beno 10.793
Cellika 8.632
Silva 4.490
M.Leka 2.464
Küresel 1.793
Toplam 132.487

Kaynakça

  1. ^ Jeffries, Ian (1996). A Guide to the Economies in Transition. s. 379. ISBN 0-415-13684-9. 
  2. ^ "Finance & Development, March 2000 - The Rise and Fall of Albania's Pyramid Schemes". Imf.org. 1 Mart 2000. 10 Mayıs 2000 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2016. 
  3. ^ a b Glauber, Bill (23 Şubat 1997). "It's bad in Albania and it's about to get worse Failed pyramid deals spread fear, unrest". Baltimore Sun. 4 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2012. 
  4. ^ Jonë, Koha. "Arratiset Driza i "Popullit"". Info Arkiva. Info Arkiva. 12 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Mayıs 2021. 

Dış bağlantılar

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Arnavutluk</span> Balkanlarda bir ülke

Arnavutluk, resmî adıyla Arnavutluk Cumhuriyeti, Balkanlar'da bir ülkedir. Komşuları kuzeyde Karadağ, kuzeydoğusunda Kosova, doğusunda Kuzey Makedonya ve güneyinde Yunanistan'dır. Ayrıca ülkenin batıda Adriyatik Denizi ve güneybatıda İyonya Denizi'ne kıyısı vardır. İyon Denizi ile Adriyatik Denizi arasındaki Otranto Boğazı'nın karşısındaki İtalya'ya uzaklığı 72 km'den (45 mil) daha azdır.

<span class="mw-page-title-main">Enver Hoca</span> Komünist eski Arnavutluk lideri

Enver Halil Hoca, Arnavut komünist politikacı. 1941'den 1985'te ölümüne kadar Arnavutluk Emek Partisi Genel Sekreteri'ydi. Aynı zamanda Arnavutluk Emek Partisi Politbüro üyesi, Arnavutluk Demokratik Cephesi Başkanı ve silahlı kuvvetlerin başkomutanıydı. 1944'ten 1985'te ölümüne kadar ülkeyi yönetti. Ayrıca 1944'ten 1954'e kadar 22. Arnavutluk Başbakanı ve çeşitli zamanlarda Arnavutluk Sosyalist Halk Cumhuriyeti'nin hem dışişleri bakanı hem de savunma bakanı oldu.

<span class="mw-page-title-main">Avlonyalı İsmail Kemal Bey</span>

Avlonyalı İsmail Kemal Bey Arnavut bir diplomat, Osmanlı Meclis-i Mebusanı I. dönem Berat milletvekili, rilindas ve modern Arnavutluk'un kurucu babasıdır. Bağımsızlık bildirgesi'nin baş yazarı, daha sonra 1912'den 1914'e kadar olan dönemde Arnavutluk'un ilk başbakanı ve dışişleri bakanı olarak görev yaptı.

<span class="mw-page-title-main">Büyük Arnavutluk</span> Katolik, Müslüman ve Ortodoks Arnavutların bağımsızlık ve birliğini savunan siyasi görüş

Büyük Arnavutluk, irredentist ve milliyetçi bir kavramdır, Arnavutların kendi ulusal vatanları olduklarının düşündükleri toprakları birleştirmeyi amaçlar. Arnavut nüfusunun bu bölgelerdeki günümüzdeki veya tarihsel varlığına ilişkin iddialara dayanmaktadır. Mevcut Arnavutluk'a ek olarak, terim komşu ülkelerdeki bölgelere ilişkin iddiaları içermektedir, alanlar arasında Kosova, Sırbistan'ın Preşova Vadisi, güney Karadağ'daki bölgeler, kuzeybatı Yunanistan, ve Kuzey Makedonya'nın bir batı kısmı yer alır.

<span class="mw-page-title-main">Arnavutluk'taki İtalyan himayesi</span>

Arnavutluk'taki İtalyan himayesi; Arnavutluk'ta İtalya Krallığı'nın De jure olarak ülkeyi himaye altına alması olayıdır. Bu durum 23 Haziran 1917 tarihinden 1920 yaz aylarına kadar sürmüştür.

Arnavut sanatı, Arnavut kültürünün önemli bir parçasıdır. Uzun ve olaylı geçmişiyle sanat, Arnavut kimliğinin ve tarihinin önemli bir delilidir. Arnavutluk, bir Güneydoğu Avrupa ülkesi, diğer Avrupa ülkelerinden benzersiz bir kültüre sahiptir. Arnavut sanatı özgün unsurlarını korumuştur ve Osmanlı, Venedik ve diğer Batılı unsurlarla zenginleştirilmiştir.

Bashkim Fino, Arnavut siyasetçi ve Arnavutluk'un 28. başbakanıydı.

Arnavutluk'un dış ilişkileri, ülkenin diğer hükûmet ve halklarla olan ilişkilerini ifade eder. Dış ilişkiler, başkent Tiran'da bulunan Avrupa ve Dışişleri Bakanlığı aracılığıyla yürütülür. Mevcut bakan Ditmir Bushati'dir. Güneydoğu Avrupa'da bulunan ve Akdeniz'e kıyısı olan Arnavutluk, 28 Kasım 1912'de bağımsızlığını ilan ederek egemen bir devlet oldu. Tüm ülkelerle dostça ilişkiler kurmayı hedefleyerek tamamlayıcılık politikasını sürdürür. 1990'da komünizmin çöküşünden sonra dünya genelindeki diğer uluslarla iyi ilişkiler kurarak sorumluluklarını ve konumunu genişletti.

<span class="mw-page-title-main">Arnavutluk'ta sekülerizm</span>

Arnavutluk; siyasi sistemindeki çeşitli değişimlere rağmen kurulduğu 1912 yılından beri seküler devlet sistemiyle yönetilmektedir. Bağımsızlığını ilan ettikten sonra 20. yüzyıl boyunca sırasıyla monarşi ve totaliter komünist rejimin etkisi altında kalan ülke, Fransızların laiklik ilkesinden oldukça etkilenmiş ve sekülerizmden vazgeçmemiştir. Günümüzde seküler parlamenter demokrasi ile yönetilen ülkede, toplumdaki bütün dini inançlar devlet garantisi altına alınmıştır. Ülke anayasası dini toplulukların eşitliğini kabul eder ve herkes inanç konusunda istediğini seçme özgürlüğüne sahiptir.

Arnavutluk sığınakları, kilometrekareye ortalama 5.7 sığınak ile her yerde bulunan bir manzaradır. Sığınaklar 1960'lardan 1980'lere kadar Enver Hoca'nın komünist hükümeti sırasında inşa edildi. 1983'e kadar ülke çapında 173.371 beton sığınak inşa edilmiştir. Enver Hoca'nın "sığınak" programı, o zamanlar Arnavutluk Sosyalist Halk Cumhuriyeti'nin her köşesinde, dağ geçişlerinden şehir sokaklarına kadar sığınak inşasıyla sonuçlandı. Sığınaklar, Hoca'nın ülkeyi yönettiği yıllarda hiçbir zaman hedeflenen amaçları için kullanılmadılar. Üstelik sığınakları inşa etmenin maliyeti Arnavutluk'un kaynaklarını tüketerek, ülkenin konut sıkıntısı ve kötü yollarla uğraşmak gibi daha acil ihtiyaçlarından alıkoydu. 1990'da komünizmin çöküşünün ardından sığınaklar terk edildi. Bu süreçte sığınakların birçoğu artık terkedilmiş, ancak bazıları konut, kafe, depo, hayvanlar veya evsizler için barınaklar dahil olmak üzere çeşitli amaçlarla yeniden kullanılmıştır. Ayrıca sığınakların birkaçı 1990'larda yaşanan Arnavutluk İç Savaşı'nda kısaca kullanılmıştır.

Arnavut milliyetçiliği, ilk kez 19. yüzyılda Arnavut millî uyanışı sırasında etnik Arnavutların ürettiği milliyetçi fikir ve kavramların genel bir adıdır. Arnavut milliyetçiliği, coğrafi olarak genişletilmiş bir Arnavut devletinin veya büyük Arnavut nüfusunu barındıran bitişik Balkan topraklarını kapsayan Büyük Arnavutluk'un oluşturulması fikirlerini de içeren Arnavutçuluk ve Pan-Arnavutçuluk gibi benzer kavramlarla da ilişkilidir.

<span class="mw-page-title-main">Azem Hajdari</span>

Azem Hajdari, Arnavut siyasetçi. 1990-1991 yıllarında Arnavutluk'ta Marksizm-Leninizm'in çöküşüne yol açan öğrenci hareketinin lideriydi. Arnavutluk Sosyalist Halk Cumhuriyeti'nin sona ermesinin ardından Arnavutluk Demokratik Partisi'nin (PP) milletvekili oldu. Arnavutluk'ta demokratik dönemin başlangıcını simgeleyen siyasetçilerden biridir. Arnavutluk Meclisi'nin bir üyesi ve Savunma Komisyonu Başkanı idi. 12 Eylül 1998'de Tiran'da gerçekleştirilen bir suikast sonucu öldürüldü.

<span class="mw-page-title-main">Arnavutluk'un bölünmesi</span>

Arnavutluk'un bölünmesi, Arnavutluk heyeti Avlonya'da toplandıktan sonra, gelecekteki Arnavutluk devletinin sınırlarını 28 Kasım 1912'de açıkladı. Birçok yönden, Arnavutluk'un güney ve kuzey sınırları Birinci Balkan Savaşı'nın iki savaşı ile tanımlandı: Bizans Savaşı ve İşkodra kuşatması. Bu savaşlarda bir yandan Yunanistan ve Karadağ güçleri, diğer yandan Osmanlılar savaştı. Büyük güçlerin katılımıyla yapılan bir dizi uluslararası toplantı sınırların çizilmesini etkiledi. 29 Temmuz 1913 tarihinde Londra Barış Konferansı'nda çizilen Arnavutluk sınırlarını dünyanın altı süper gücü yani; İngiltere, Fransa, Avusturya-Macaristan, Rusya, Almanya ve İtalya kabul etti. Ancak Arnavutluk ulusal hareketi temsilcileri, Arnavutların bir kısmı Arnavutluk eyaletine ait olmayan topraklarda kalmaları gerektiğinden konferansın kararını ülkenin bir bölümü olarak kabul ettiler. Birinci Dünya Savaşı, sırasında ve sonrasında Arnavutluk'un bölünmesi planlanmıştı. Ancak, bu planlar gerçekleşmedi ve Arnavutluk egemenliğini korudu. Bölünme girişimleri II. Dünya Savaşı'na ve savaş sonrası yıllara kadar devam etti.

<span class="mw-page-title-main">Derviş Hima</span>

İbrahim Mehmet Naci veya Derviş Hima (1872–1928), 19. yüzyıl Arnavut siyasetçi ve Arnavutluk Bağımsızlık Bildirgesi'ne katılan delegelerden biriydi. Bir yayıncı olarak ülkeden ülkeye seyahat ederek Arnavutluk'u makaleler ve broşürler ile tanıttı.

<span class="mw-page-title-main">Rauf Fitso</span> Arnavut diplomat

Rauf Fitso Bey Arnavut diplomat ve siyasetçi.

<span class="mw-page-title-main">Arnavutluk-Yunanistan ilişkileri</span>

Yunanistan'daki Arnavut göçmenlerin ve Arnavutluk'taki Yunan azınlığın varlığı, tarihi ve kültürel bağlar ve ayrıca Arnavutluk ve Yunanistan hükûmetleri arasındaki sık sık üst düzey temaslar nedeniyle, iki ülkenin bugün güçlü, ancak zaman zaman karmaşık diplomatik ilişkileri devam ediyor.

<span class="mw-page-title-main">Arnavutluk-Hırvatistan ilişkileri</span>

Arnavutluk ile Hırvatistan arasındaki diplomatik ilişkiler 25 Ağustos 1992'de kuruldu. Arnavutluk'un Zagreb'de büyükelçiliği ve Dubrovnik'te fahri konsolosluğu bulunurken, Hırvatistan'ın Tiran'da bir büyükelçiliği var.

<span class="mw-page-title-main">Sevasti Qiriazi</span>

Sevasti Qiriazi-Dako Arnavut vatansever, eğitimci, Protestan misyoner, yazar, Arnavutlukta kadın eğitiminin öncüsü ve Arnavutluk Ulusal Uyanışı aktivistiydi.

<span class="mw-page-title-main">Avlonya Uluslararası Havalimanı</span>

Avlonya Uluslararası Havalimanı; Arnavutluk'un Avlonya şehrinde yapımı halen devam eden bir havalimanıdır.

<span class="mw-page-title-main">Arnavutluk'ta sosyalizmin çöküşü</span>

Arnavutluk'ta sosyalizmin çöküşü, Avrupa'da Sovyetler Birliği dışında gerçekleşen son olay, Aralık 1990'da başkent Tiran'daki öğrenci gösterileriyle başladı, ancak aynı yılın Ocak ayında İşkodra ve Kavaja gibi diğer şehirlerde de protestolar başlamıştı Arnavutluk Komünist Emek Partisi Merkez Komitesi 11 Aralık'ta siyasi çoğulculuğa izin verdi ve ertesi gün en büyük muhalefet partisi Demokrat Parti kuruldu. Mart 1991 seçimleri İşçi Partisi'ni iktidarda bıraktı, ancak genel grev ve kentsel muhalefet, komünist olmayanları da içeren bir istikrar hükûmetinin kurulmasına yol açtı. Arnavutluk'un eski komünistleri, Mart 1992'de ekonomik çöküş ve toplumsal huzursuzlukların ortasında yapılan seçimlerde bozguna uğradı. Demokrat Parti sandalyelerin çoğunu kazandı ve parti başkanı Sali Berişa cumhurbaşkanı oldu.