İçeriğe atla

Arjantin yerlileri

Arjantin yerlileri
(Indios de Argentina)
Toplam nüfus
600.329 (% 1.6)[1]
Önemli nüfusa sahip bölgeler
Diller
yerel diller, İspanyolca
Din
Hristiyanlık, yerel inançlar

Arjantin yerlileri (İspanyolca Los indios de Argentina, amerindias de Argentina, indígenas de Argentina), Arjantin'de yaşayan ve Andlar, Gran Chaco, Güney Cone ve Amazonya kültür gruplarından Amerika yerli halklarını anlatır. 40 milyonluk Arjantin nüfusu içinde yerlilerin oranı % 1.6, sayısı 600.329[1] kişidir. 2004 yılı itibarıyla yerli grup sayısı 35 tir.[2] En büyük yerli grupları arasında Mapuçeler, Kollalar, Tobalar, Guaraniler, Wichí, Diaguita, Mocoví ve Huarpeler sayılabilir.[2]

Halklar

Soyu sürenler

Arjantin'de günümüzde de varlığını sürdüren yerli kabileleri:[3]

  • Tehuelçeler (aonikenks-tehuelches, patagones).
  • Atacameño
  • avá-guaraníes-chiriguanos
  • Aymaralar
  • chané
  • charrúa
  • chiripá (guaraní)
  • chorote
  • chulupí
  • comechingones
  • diaguita ve calchaquí
  • huarpe
  • kolla
  • lule
  • maimará
  • Mapuçeler
  • mbyás-guaraníes
  • mocoví
  • ocloya
  • omaguaca
  • onas-selk' nams
  • pampas
  • pehuenche
  • pilagá
  • paí tavyterá (cainguás).
  • puelche
  • Keçuvalar
  • querandíes
  • ranqueles-rankulches
  • sanavirones
  • tapieté
  • tastiles
  • tobas-qoms
  • tonokotés
  • tupís-guaraníes
  • vilelas
  • wichís-matacos
  • Yamanalar (yámana, yaganes).

Soyu tükenenler

Regiones del Litoral y del Chaco

  • Abiponlar
  • agoyáes ya da guisnay
  • aguilotes
  • ataláes ya da atalalas
  • axostinés
  • bohanes
  • cainaróes
  • calchines
  • carcarañáes ya da guaraníes del Carcarañá
  • carcaráes
  • casutinés
  • chanáes
  • chandules ya da guaraníes del delta del Paraná
  • cocolotes
  • corondas
  • esistinés
  • gualachíes
  • guamalcas
  • guaraníes de Santa Ana
  • guaxastinés
  • ipas
  • jaaukanigas ya da yaaucanigas
  • Kaingang ya da coingones
  • mataguayos
  • mataráes
  • mbayás
  • mepenes
  • minuanes
  • mocoretáes
  • ocoles
  • omoampas
  • oristinés
  • payaguáes
  • pazaines
  • querandíes
  • quiloazas
  • tambostinés
  • tapes
  • taynoaés ya da noctenes
  • teutas
  • timbúes
  • toquistinés
  • vacaas
  • yaros
  • yecomoampas

Regiones del Noroeste, Centro, Cuyo y Patagonia

  • amanatas
  • apanatas
  • capayanes
  • chichas
  • chirimanos
  • churumatas
  • estoybalos
  • gaipetes
  • haush-manekenks
  • jujuyes
  • olongastas
  • opras
  • osas
  • palomos
  • paypayas
  • pulares
  • tactacas
  • tilcalaisos
  • tucumanastas
  • yacampis

Ayrıca bakınız

  • Instituto Nacional de Asuntos Indígenas (INAI)

Kaynakça

  1. ^ a b "Indigenous Peoples in Argentina." 27 Nisan 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. International Work Group for Indigenous Affairs. (retrieved 28 April 2011)
  2. ^ a b "Encuesta Complementaria de Pueblos Indígenas". 11 Haziran 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ocak 2013. 
  3. ^ "Instituto Nacional de Asuntos Indígenas (INAI)" (PDF). 7 Aralık 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 22 Ocak 2013. 

Dış bağlantılar

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Uruguay</span> Güney Amerika ülkesi

Uruguay veya resmî adıyla Uruguay Doğu Cumhuriyeti, Güney Amerika'nın güneydoğusunda bulunan ülkedir. Batı ve güney batısında Arjantin, kuzeyi ve kuzeydoğusunda Brezilya bulunan ülke yaklaşık 176.000 kilometrekarelik bir alana sahiptir. Coğrafi olarak Surinam'dan sonra Güney Amerika’ın en küçük ülkesidir. Nüfusu 3,51 milyon olan Uruguay’da, başkent Montevideo yaklaşık 1,8 milyon kişiye ev sahipliği yapmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Paraguay</span> Güney Amerikada ülke

Paraguay Cumhuriyeti, Güney Amerika'da bir ülkedir. Denize kıyısı olmayan bir ülke, güneyi ile güneybatısında Arjantin, kuzeyi ile kuzeydoğusunda Brezilya, kuzeybatısında ise Bolivya ile çevrelenmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Çon dilleri</span>

Çon dilleri Tierra del Fuego ve Patagonya'da konuşulan dillerdir. İki tanesinin varolduğu bilinmektedir, 2003 yılında soyu tükenmiş olan Selk'nam ve Tehuelçe dili. Selk'nam insanları 20. yüzyıl boyunca Martin Gusinde ve Anne Chapman gibi antropologlar tarafından ayrıntılı olarak incelenmişlerdir, ancak dilleri korunmamıştır.

<span class="mw-page-title-main">Amerika yerlileri</span>

Amerika yerlileri, Avrupalılar'ın gelişinden önce Amerika kıtasında yaşayan Eskimo-Aleut halkları ile Kızılderilileri kapsayan ortak ad. Bazıları bu adı İngilizce Amerindian terimin karşılığı olarak yalnızca Kızılderililer için kullanır ve Eskimo-Aleut halklarını dahil etmez. Alaska ve Kanada gibi hem Eskimo hem de Kızılderili nüfus barındıran yörelerde Amerika yerlisi adı her ikisi için kullanılırken, Kıta ABD'sinden Arjantin'e kadar Eskimo barındırmayan diğer yörelerde yalnızca Kızılderili anlamındadır.

<span class="mw-page-title-main">CA San Lorenzo de Almagro</span> Arjantin spor kulübü

CA San Lorenzo de Almagro, 1908'de Arjantin'in Buenos Aires şehrinde kurulmuş olan futbol kulübü.

<span class="mw-page-title-main">Yukatek Mayacası</span>

Yukatek Mayacası ya da Yukatekçe veya kısaca Mayaca, Mezoamerika'nın Atlantik tarafında Yukatan Yarımadası'nda daha çok Meksika'da, daha az olarak da Belize ve çok az olarak Guatemala'da (Petén) Yukatek Mayaları tarafından konuşulan Maya dilleri ailesinin Yukatek dilleri grubunun Yukatek-Lakandon dilleri alt grubundan bir Kızılderili dilidir. En yakın akrabası Lakandoncadır (Jach-t’aan). Meksika'da resmi dillerdendir.

<span class="mw-page-title-main">Mamca</span>

Mamca, Guatemala'nın Huehuetenango, Quetzaltenango, San Marcos, Retalhuleu departmanılarnda, Meksika'da Chiapas eyaletinde ve Amerika Birleşik Devletleri'nin Kaliforniya eyaletinde Mamlar tarafından konuşulan Maya dilleri ailesinin Kiçe-Mam dilleri grubundan bir Kızılderili dilidir. Guatemala'da 2002 sayımına göre etnik 617.171 kişilik nüfustan 477.717 kadarı anadillerini konuşabiliyor. Meksika'da 2000 rakamlarına göre 28.000 konuşanı vardır. ABD'nin Kalifotniya eyaletinde ise birkaç bin kişi tarafından konuşulur. En yakın akrabası birlikte Mam dilleri adıyla alt grup oluşturan Tektitekçedir.

<span class="mw-page-title-main">Lakandonca</span> Dil

Lakandonca, Meksika'nın Chiapas eyaletinde Selva Lacandona denen ormanlarda yaşayan Lakandonlar tarafından konuşulan Maya dilleri ailesinin Yukatek dilleri grubunun Yukatek-Lakandon dilleri alt grubundan bir Kızılderili dilidir. En yakın akrabası Yukatek Mayacasıdır. 2000 yılında 1.000 kişilik etnik nüfustan çok az kişinin konuşabildiği sanılıyor.

<span class="mw-page-title-main">Mam dilleri</span>

Mam dilleri ya da Büyük Mam dilleri, Mezoamerika'da Guatemala ve Meksika'da Maya halkları tarafından konuşulan 4 dillik Maya dilleri grubu. Kiçe dilleri ile birlikte Kiçe-Mam dilleri de denilen Doğu Maya dilleri grubunu oluşturur.

<span class="mw-page-title-main">Tzotzilce</span>

Tzotzilce ya da Tzotzil dili Meksika'nın Chiapas eyaletinin Zinacantán, San Juan Chamula, San Andrés Larráinzar, Chenalhó, Pantelhó, Huitiupán, Chalchihuitán, El Bosque, Simojovel, Iztapa, Bochil, Soyalhó, Huixtán, San Lucas, Acala, San Cristóbal de las Casas, Venustiano Carranza ve Amatán belediyelerinde yaşayan Tzotziller tarafından konuşulan Maya dilleri ailesinin Çol-Tzeltal dilleri adı da verilen Çol dilleri grubunun Tzeltal dilleri alt grubundan bir Kızılderili dilidir. En yakın akrabaları Tzeltalcadır.

<span class="mw-page-title-main">Tzeltalca</span>

Tzeltalca ya da Tzeltal dili, Meksika'nın Chiapas eyaletinin Ocosingo, Altamirano, Huixtán, Tenejapa, Yajalón, Chanal, Sitalá, Amatenango del Valle, Socoltenango, Villa las Rosas, Chilón, San Juan Cancun, San Cristóbal de las Casas Oxchuc ve San Bartolome de los Llano/Venustiano Carranza belediyelerinde yaşayan Tzeltallar tarafından konuşulan Maya dilleri ailesinin Çol-Tzeltal dilleri adı da verilen Çol dilleri grubunun Tzeltal dilleri alt grubundan bir Kızılderili dilidir. En yakın akrabaları Tzotzilcedir.

<span class="mw-page-title-main">Yuma-Koçimi dilleri</span>

Yuma–Koçimi dilleri, Kuzey Amerika'da Meksika’da Baja California'da ve kuzey Sonora'da, Amerika Birleşik Devletlerinde güney Kaliforniya ve batı Arizona'da konuşulan Kızılderili dilleri grubu.

<span class="mw-page-title-main">Meksika'nın yerli halkları</span>

Meksika Kızılderilileri, Meksika'da yaşayan Kuzey Amerika Kızılderilileri grubunun Aridoamerika ile Mezoamerika Kızılderilileri kültür grubundan Kızılderili halkları.

<span class="mw-page-title-main">Brezilya Kızılderilileri</span> etnik grup

Brezilya Kızılderilileri ya da Brezilya yerlileri, Brezilya'da yaşayan Doğu Brezilya ile Amazon Kızılderilileri kültür grubundan Kızılderili halkları. Brezilya Kızılderililerinden Fundação Nacional do Índio (Funai) adlı hükûmet kuruluşu sorumludur. Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística tarafından 2010 yılında yapılan son sayıma göre nüfusları 817.000 kişidir.

<span class="mw-page-title-main">Şili Kızılderilileri</span>

Şili Kızılderilileri, Şili'de yaşayan, Andlar ve Amazonya kültür gruplarından Kızılderili halkları. Şili nüfusunun % 4.6 sına denk gelen 692.000 kişilik nüfusa sahiptirler ve bunun % 85 kadar Mapuçelerden oluşur. Diğer halklar arasında Aymaralar, Keçuvalar, Atakamenyolar, Kollalar, Diaguita, Yaghan ve Kawashkar grupları yer alır. Diğer ufak gruplar arasında Cacahue, Chango, Picunche, Chono, Tehuelche, Cunco ve Selknam sayılabilir.

<span class="mw-page-title-main">Kirli Savaş</span>

Kirli Savaş ya da taraftarları tarafından isimlendirilen Ulusal Yeniden Yapılanma Süreci, Arjantin'de 1976-1983 yılları arasındaki kolluk kuvvetleri tarafından düzenlenen antikomünist saldırılar dönemini anlatan terim.

<span class="mw-page-title-main">Instituto ACC</span> Arjantinde bulunan spor kulübü

Instituto Atlético Central Córdoba Arjantin'in Córdoba şehrinde bulunan spor kulübü. Profesyonel futbol takımı şu anda Primera B Nacional'da oynamaktadır. Primera B Nacional, Arjantin futbol lig sisteminin ikinci bölümündedir. Kulübün basketbol takımı Liga Nacional de Básquetbol (LNB)'de oynamaktadır, Liga Nacional de Básquetbol lig sisteminin ilk bölümünde yer almaktadır. Instituto, Arjantin'deki birçok futbol kulübü gibi demiryolu çalışanları tarafından kuruldu. Kulüp başlangıçta 1918'de Instituto Ferrocarril Central Córdoba adıyla kuruldu. Ancak Alta Córdoba semtindeki üye sayısı nedeniyle, altı yıl sonra kulübün yönetiminin yeniden düzenlenmesi sonrası adı şu anki Instituto Atlético Central Córdoba adıyla değiştirildi.

<span class="mw-page-title-main">Mapuçe mitolojisi</span>

Güney-orta Şili ve güneybatı Arjantin'in yerli Mapuçe halkının mitolojisi ve dini, kapsamlı ve eski bir inanç sistemidir. Mapuçe halkını oluşturan çeşitli gruplarda bir dizi benzersiz efsane ve efsane ortaktır. Bu efsaneler dünyanın yaratılışını ve içinde bulunan çeşitli tanrı ve ruhları anlatır.

<span class="mw-page-title-main">Arjantin şarabı</span>

Arjantin, dünyanın en büyük altıncı şarap üreticisidir.

<span class="mw-page-title-main">Arjantinliler</span> Arjantin vatandaşları

Arjantinliler, Arjantin ülkesiyle özdeşleşen insanlardır. Bu bağlantı hukuki, tarihi, kültürel veya yerleşimle ilgili olabilir. Arjantinlilerin çoğu için bu bağlantıların birkaçı ya da tümü mevcuttur.