İçeriğe atla

Archosauriformes

Archosauriformes
Yaşadığı dönem aralığı: 260-0 myö
Kapitaniyen-Günümüz 
Proterosuchus fergusi
Amerika aligatörü (A. mississippiensis)
Biyolojik sınıflandırma Bu sınıflandırmayı düzenle
Âlem:Animalia
Şube:Chordata
Sınıf:Reptilia
Klad:Crocopoda
Klad:Archosauriformes
Gauthier, 1986
Alt gruplar [1]

Archosauriformes (Yunanca: archosaur, 'hükümdar keler'; Latince form, 'biçim, şekil'), Geç Permiyen'de (yaklaşık 250 milyon yıl önce) bir süre önce arkozoromorf atalarından gelişen diapsid sürüngenlerin bir kladıdır. Jacques Gauthier (1994) tarafından, Proterosuchidae ve Archosauria'nın [timsahları, teruzorları ve dinozorları (kuşlar dahil) içeren grup] son ortak atası ve tüm soyundan gelenler olarak tanımlandı.[3] Phil Senter (2005), onu Proterosuchus ve Archosauria'yı içeren özel klad olarak tanımlar.[4]

Proterosuchidae familyasının üyelerini ve daha gelişmiş formları içeren bu sürüngenler, başlangıçta, genişleyen yürüyüşleri ve uzun burunları olan yüzeysel olarak timsah benzeri hayvanlardı. Terapsid çağdaşlarının çoğunun aksine, proterosuchidler Permiyen'in sonundaki felaketten kurtuldu. Triyas'ın başlangıcından birkaç milyon yıl sonra, archosauriformes "proterosuchian" derecesini geçerek çeşitlendi. Diğer archosauriformlar arasında Erythrosuchidae (en erken sauropsid süper yırtıcılarından bazıları), Euparkeriidae (küçük, çevik sürüngenler) ve proterochampsidler, Vancleavea, Doswellia ve Asperoris gibi çeşitli diğer garip sürüngenler bulunur. En başarılı arkozorlar ve Jura dönemine kadar hayatta kalan tek üyeler arkozorlardı. Archosauria, timsahları, kuşları ve aetosaurlar, rauisuchidler, pterosaurlar ve kuş olmayan dinozorlar gibi soyu tükenmiş canlıları içerir.[5]

Euparkeria öncesi Archosauriformes daha önce Thecodontia takımının Proterosuchia alt takımına dahil edilmişti. Modern kladistik metodoloji altında, Proterosuchia ve Thecodontia parafiletik topluluklar olarak reddedildi ve arkozor öncesi taksonlara basitçe bazal Archosauriformes denir. 2016'da Martin Ezcurra, eritrosuchidlerden daha taçlı olan tüm arkozor formlarını içeren klad için bir isim verdi. Timsah tarzı bir krurotarsal ayak bileğine sahip olmasına atıfta bulunarak "gerçek timsah ayakları" anlamına gelen Eucrocopoda kladını seçti.[1]

İlişkiler

Aşağıda Nesbitt'ten (2011) bir kladogram var:[6]

Archosauriformes 
 Proterosuchidae 

Archosaurus

Proterosuchus

Erythrosuchus

Vancleavea

 Proterochampsia 

Tropidosuchus

Chanaresuchus

Euparkeria

 Crurotarsi 
 Phytosauria* 

Parasuchus

Smilosuchus

Pseudopalatus

 Archosauria 

Pseudosuchia

Avemetatarsalia

*Not: Phytosaurlar daha önce Pseudosuchia veya timsah çizgili arkozorların içine yerleştirildi.

Aşağıda Sengupta ve diğerlerine ait bir kladogram bulunmaktadır. (2017), Ezcurra'nın (2016) "Proterosuchia"nın (proterosuchidler ve erythrosuchidler dahil olmak üzere polifiletik bir tarihsel grup) tüm tarihi üyelerini yeniden inceleyen güncellenmiş bir versiyonuna dayanmaktadır. Ağaç çözünürlüğünü artırmak için çıkarılması gereken parçalı taksonların yerleşimi kesikli çizgilerle gösterilir (güvenle atanabilecekleri en türetilmiş konumda). Nomina dubia olan taksonlar "dubium" notu ile belirtilmiştir. Kalın terminal taksonları çökmüştür.[1][1][7]

 Crocopoda 

Allokotosauria

Rhynchosauria

Boreopricea funerea

Prolacertidae

SAM-PK-591

"Ankistrodon indicus" (dubium)

"Blomosuchus georgii" (dubium)

Tasmaniosaurus triassicus

 Archosauriformes 

Chasmatosuchus magnus

Chasmatosuchus rossicus

Gamosaurus lozovskii

Chasmatosuchus vjushkovi

Vonhuenia friedrichi

Proterosuchidae

Eorasaurus olsoni

Kalisuchus rewanensis

Fugusuchus hejiapanensis

Sarmatosuchus otschevi

Cuyosuchus huenei

Erythrosuchidae

 Eucrocopoda 

Asperoris mnyama

Dorosuchus neoetus

Euparkeria capensis

 Proterochampsia 

Doswelliidae

Proterochampsidae

 Archosauria 
 Avemetatarsalia 

Aphanosauria

Ornithodira

 Pseudosuchia 

Phytosauria

Diğer pseudosuchianlar

Konuyla ilgili yayınlar

Kaynakça

  1. ^ a b c d e Ezcurra (28 Nisan 2016). "The phylogenetic relationships of basal archosauromorphs, with an emphasis on the systematics of proterosuchian archosauriforms". PeerJ (İngilizce). 4: e1778. doi:10.7717/peerj.1778. ISSN 2167-8359. PMC 4860341 $2. PMID 27162705. 
  2. ^ Sookias, R. B.; Sullivan, C.; Liu, J.; Butler, R. J. (2014). "Systematics of putative euparkeriids (Diapsida: Archosauriformes) from the Triassic of China". PeerJ. 2: e658. doi:10.7717/peerj.658. PMC 4250070 $2. PMID 25469319. 
  3. ^ Gauthier J. A. (1994): The diversification of the amniotes. In: D. R. Prothero and R. M. Schoch (ed.) Major Features of Vertebrate Evolution: 129-159. Knoxville, Tennessee: The Paleontological Society.
  4. ^ Phil Senter (2005). "Phylogenetic taxonomy and the names of the major archosaurian (Reptilia) clades". PaleoBios. 25 (2): 1-7. 
  5. ^ "Anatomy, Phylogeny and Palaeobiology of Early Archosaurs and Their Kin". 10 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Eylül 2021. 
  6. ^ Nesbitt (2011). "The early evolution of archosaurs: relationships and the origin of major clades". Bulletin of the American Museum of Natural History. 352: 1-292. doi:10.1206/352.1. 20 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Eylül 2021. 
  7. ^ Sengupta (2017). "A new horned and long-necked herbivorous stem-archosaur from the Middle Triassic of India". Scientific Reports. 7 (1): 8366. doi:10.1038/s41598-017-08658-8. PMC 5567049 $2. PMID 28827583. 

Dış bağlantılar

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Triyas</span> 252 ile 201 milyon yıl önce arasını kapsayan, Mezozoyik Zamanın ilk dönemi

Triyas, 251,902 milyon yıl önce (myö) Permiyen Dönemi'nin sonundan 201,4 myö Jura Dönemi'nin başlangıcına kadar 50,5 milyon yılı kapsayan jeolojik bir dönem ve sistemdir. Triyas, Mezozoyik Zaman'ın ilk ve en kısa dönemidir. Dönemin hem başlangıcı hem de sonunda büyük yok oluşlar görülmüştür. Triyas Dönemi, Erken Triyas, Orta Triyas ve Geç Triyas olmak üzere üç devreye ayrılır.

<span class="mw-page-title-main">Dinosauromorpha</span>

Dinosauromorpha veya dinozoromorf, dinozorları ve ona yakın bir takım akrabalarını da içeren avemetatarsalian arkozorların bir kladı. Başlangıçta dinosauriformları ve lagerpetidleri içerecek şekilde tanımlandı ancak daha sonra yapılan çalışmalar teruzorları bu tanımdan çıkarmıştır. Kuşlar günümüzde hayatta kalan tek dinozoromorftur.

<span class="mw-page-title-main">Kuşların evrimi</span> kuşların kökeni ve çeşitlenme süreci

Kuşların evrimi, Jura döneminde başlamış, en eski kuşlar Paraves adlı bir teropod dinozor kladından evrimleşmiştir. Kuşlar, biyolojik olarak Aves sınıfında yer alır. Yaklaşık 150 yıl önce, Geç Jura dönemine yaşamış theropod cinsi dinozor Archaeopteryx lithographica, uzun bir süre en eski kuş olarak kabul edilmiştir. Modern soy bilimciler, kuşları bir dinozor kladı olan Theropoda'ya dahil etmiştir. Yaygın kanıya göre, Aves ve yakın akrabası olan Timsahlar takımı, Archosauria (arkozor) olarak bilinen bir "sürüngen" kladının yaşayan tek üyeleridir. 66 milyon yıl önce yaşanan Kretase-Tersiyer yok oluşundan dört farklı kuş soyu hayatta kaldı ve deve kuşlarına ve akrabalarına (Paleognathae), ördeklere ve akrabalarına (Anseriformes), uçamayan kümes hayvanlarına (Galliformes) ve "modern kuşlara" (Neoaves) hayat verdi.

<span class="mw-page-title-main">Arkozor</span> diapsid sürüngen kladı

Arkozorlar (Archosauria), kuşların ve timsahların yaşayan tek temsilcileri olduğu bir diapsid kladı. Arkozorlar genel olarak sürüngen olarak sınıflandırılır. Kladistik bakımdan kuşlar da sürüngenlere dahil edilir. Soyu tükenmiş arkozorlar arasında kuş olmayan dinozorlar, pterozorlar ve timsahların soyu tükenmiş akrabaları bulunur. Modern paleontologlar, Arkozorları yaşayan kuşların, timsahların ve onların soyundan gelenlerin en son ortak atasını ve onun soyundan gelenleri içeren bir taç grubu olarak tanımlar. Arkozorlar iki ana klada ayrılır: timsahlar ve soyu tükenmiş akrabalarını içeren Pseudosuchia kladı ve yine aynı şekilde kuşlar ve soyu tükenmiş yakın akrabalarını içeren Avemetatarsalia kladı.

<span class="mw-page-title-main">Avemetatarsalia</span> arkozor sürüngen kladı

Avemetatarsalia, 1999 yılında Britanyalı paleontolog Michael Benton tarafından, timsahlardan çok kuşlara daha yakın olan tüm taç grubu arkozorlar için oluşturulmuş bir kladdır. Ayrıca Panaves terimi de timsahlardan çok kuşlarla daha yakın akraba olan tüm yaşayan veya soyu tükenmiş hayvanlar için kullanılır. Hemen hemen tüm avemetatarsaliyenler, benzer bir ayrıma sahip Ornithodira alt grubunun üyeleridir. Ornithodira, dinozorların ve teruzorların son ortak atası ve onun soyundan gelenler olarak tanımlanır.

<span class="mw-page-title-main">Avialae</span> tüm modern kuşları içeren dinozor kladı

Avialae, yaşayan tek dinozorlar olan mevcut kuşları (Aves) ve yakın akrabalarını içeren bir kladdır. Genellikle tüm teropod dinozorların çağdaş kuşlarla deinonychosaurlardan daha yakın akraba olanlarını sınıflandırmada kullanılır. Aves sınıfından olmayan Avialae üyelerine de sıklıkla kuş denir.

<span class="mw-page-title-main">Averostra</span> teropod kladı

Averostra, çoğu theropod dinozorun içinde bulunduğu, Ceratosauria ve Tetanurae'yi içeren bir teropod dinozor kladıdır. Her iki klad'da Kretase dönemine kadar hayatta kaldı. Kretase-Paleojen neslinin tükenmesi olayı meydana geldiğinde, ceratosaurianlar ve Tetanurae grubundan, tyrannosauroidler ve Maniraptoriformlar hala mevcuttu. Ancak yok oluştan sadece bir Maniraptoran alt grubu olan Aves, sağ çıktı ve özellikle Kretase Paleojen yok oluşu sonrası türleşerek günümüzedeki kuşları oluşturdu.

<span class="mw-page-title-main">Sauria</span> diapsid kladı

Sauria, arkozorların ve lepidosaurların en son ortak atalarını ve tüm soyundan gelenleri içeren bir sürüngen kladıdır. Kaplumbağaların Sauria içinde bulunduğunu varsayarsak, grup diapsidlerin taç grubu veya genel olarak sürüngenler olarak düşünülebilir. Son genomik çalışmalar ve fosil kayıtlarındaki kapsamlı araştırmalar ile kaplumbağaların daha önce düşünüldüğü gibi Saurian öncesi parareptillerle değil, arkozorlarla yakından ilişkili olduğu öne sürülüyor. Sauria, tüm modern sürüngenleri ve çeşitli soyu tükenmiş grupları içerir. Sauria, sürüngenlere memelilerden daha yakın akraba olan çeşitli kök sürüngenleri de içeren Sauropsida grubu içinde yer alır.

<span class="mw-page-title-main">Lepidosauromorpha</span> sürüngen kladı

Lepidosauromorpha, kertenkelelere arkozorlardan daha yakın olan tüm diapsidleri içeren bir sürüngen kladıdır. Yaşayan tek alt grubu Lepidosauria'dır.

<span class="mw-page-title-main">Archosauromorpha</span> sürüngen kladı

Archosauromorpha, lepidozorlardan ziyade arkozorlarla daha yakından ilişkili tüm sürüngenleri içeren bir diapsid sürüngen kladıdır. Archosauromorflar ilk olarak Orta Permiyen döneminde ortaya çıktı ancak Triyas devrinde çok daha yaygın ve çeşitli hale geldiler.

<span class="mw-page-title-main">Pantestudines</span>

Pantestudinler, kaplumbağalarla diğer Saurianlardan daha yakın akraba olan tüm tetrapodların grubudur. Grup, hem modern kaplumbağaları (Testudines) hem de soyu tükenmiş tüm akrabalarını içerir.

<i>Chasmatosuchus</i> Triyas sürüngeni

Chasmatosuchus, Rusya'nın erken Triyas döneminden kalma bir archosauriform sürüngen cinsi. Tanımlanan en eski archosauriformlardan biriydi, 2 metreden uzundu ve modern bir timsah gibi davrandığı düşünülüyor. Ağzının iki belirgin özelliği vardır: çenesinin üst kısmı avı tutmaya yardımcı olmak için aşağı doğru çengeldi ve üst damak bir dizi dişle kaplıydı. Bu, sonraki arkozorlarda kaybolan ilkel bir özelliktir.

<i>Dinosauriformes</i> dinozorları ve en yakın akrabalarını içeren sürüngen kladı

Dinosauriformes, dinozorları ve onların en yakın akrabalarını içeren bir arkozor sürüngen kladıdır. Tüm dinosauriformlar, kısaltılmış ön ayaklar ve kısmen ila tamamen delikli bir asetabulum, geleneksel olarak dinozorları tanımlamak için kullanılan kalça yuvasındaki delik gibi çeşitli özelliklerle ayırt edilir. Bilinen en eski dinosauriform türü, yaklaşık 245 milyon yıl önce, orta Triyas döneminin Anisiyen yaşı kadar erken yaşamış olabilecek bir silesaurid olan Asilisaurus'tur.

<i>Lagosuchus</i> dinozorlarla ilişkili Triyas sürüngeni

Lagosuchus, Arjantin'in Geç Triyas döneminden soyu tükenmiş bir avemetatarsalian arkozor cinsidir. Lagosuchus'un tip türü olan Lagosuchus talampayensis, erken Karniyen yaşlı Chañares Formasyonu'ndan elde edilen küçük bir kısmi iskelete dayanmaktadır. L. talampayensis'in holotip iskeleti oldukça parçalıdır, ancak Lagosuchus'un dinozorlarla yakından ilişkili olası bir dinozor türü olduğunu düşündüren bazı özelliklere sahiptir.

<i>Tasmaniosaurus</i> Triyas Arkozoriformu

Tasmaniosaurus, Batı Hobart, Tazmanya, Avustralya'nın Knocklofty Formasyonu'ndan bilinen soyu tükenmiş bir arkozoromorf sürüngen cinsidir. Tip türü T. triassicus'tur. Bu cins, yalnızca bilinen en eksiksiz Avustralya Triyas sürüngenlerinden biri olması nedeniyle değil, aynı zamanda Archosauriformes'in çok yakın bir akrabası olması nedeniyle de dikkate değerdir. Bir zamanlar bir proterosuchid olduğuna inanılan bu taksonun, Prolacerta gibi gelişmiş arkozoriform olmayan arkozoromorflar ve Proterosuchus gibi bazal arkozoriformlar arasında orta düzeyde olduğuna inanılmaktadır. Archosauria'yı ve daha sonra Archosauriformes'i tanımlamak için geleneksel olarak kullanılan, bir anorbital fenestra ve tırtıklı dişlerin varlığı gibi özelliklerin, Tasmaniosaurus'taki varlıkları nedeniyle bu gruplardan önce evrimleştiği bilinmektedir.

<span class="mw-page-title-main">Proterosuchidae</span> soyu tükenmiş sürüngen familyası

Proterosuchidae, fosilleri Avrupa, Asya, Afrika, Avustralya ve muhtemelen Güney Amerika'nın Geç Permiyen ve Erken Triyas'ından bilinen bazal arkozoriformların erken, muhtemelen parafiletik bir grubudur. Adı Yunanca πρότερο- ("ilk") ve σοῦχος ("timsah") sözcüklerinden gelmektedir.

<i>Postosuchus</i>

Postosuchus anlamına gelen Postosuchus, Geç Triyas döneminde şu anda Kuzey Amerika olarak bilinen yerde yaşayan P. kirkpatricki ve P. alisonae olmak üzere iki türden oluşan soyu tükenmiş bir rauisuchid sürüngen cinsidir. Postosuchus, modern timsahları içeren arkozorların soyu olan Pseudosuchia soyunun bir üyesidir. Adı, Teksas'ta P. kirkpatricki türü türlerin birçok fosilinin bulunduğu bir yer olan Post Quarry'den gelir. Triyas sırasında, zamanının küçük dinozor yırtıcılarından daha büyük olan, bölgesinin en büyük avcılarından biriydi. Muhtemelen dicynodonts gibi büyük hantal otçulları ve kendisinden daha küçük diğer birçok canlıyı avlayan bir avcıydı.

<span class="mw-page-title-main">Pseudosuchia</span>

Pseudosuchia veya Timsah soylu arkozorlar, yaşayan timsahları ve kuşlardan çok timsahlarla daha yakın akraba olan tüm arkozorları içeren, Archosauria'nın iki büyük kolundan biridir. Pseudosuchianlar ayrıca "timsah soylu arkozorlar" olarak da bilinir. "Sahte timsahlar" anlamına gelmesine rağmen, gerçek timsahlar artık kladın bir alt kümesi olarak tanımlandığından bu isim yanlış bir adlandırmadır.

<span class="mw-page-title-main">Pterosauromorpha</span>

Pterosauromorpha, teruzorları ve onlara dinozorlardan ve onların yakın akrabalarından daha yakın olan tüm taksonları içeren, Ornithodira'nın iki temel ayrımından biridir. Teruzorlara ek olarak, Pterosauromorpha ayrıca Lagerpetidae bazal kladını ve diğer bazı Geç Triyas ornitodiranlarını içerir.

<span class="mw-page-title-main">Ornithosuchidae</span>

Ornithosuchidae, Triyas devrinde yaşamış, pseudosuchia kladından soyu tükenmiş bir familya. Ornithosuchidler dört ayaklıydı ancak kısa bir süreliğine de olsa iki ayak üzerinde yürüyebiliyorlardı. Kendine özgü sarkık burunları, eşsiz ayak bileği kemikleri ve onları diğer arkozorlardan ayıran daha birçok özelliği vardı. Ornithosuchidler, Geç Triyas'ın Karniyen ve Noriyen çağı sırasında geniş bir coğrafyaya yayılmıştı, öyle ki Arjantin, Brezilya ve Birleşik Krallık'ta fosilleri bulunmuştur. Şimdilik Ornithosuchus, Venaticosuchus, Dynamosuchus ve Riojasuchus'tan oluşan dört cinsi bilinmektedir. Familya, Alman paleontolog Friedrich von Huene tarafından 1908'de tanımlandı.