İçeriğe atla

Ambrosios Pleiantidis

Ambrosios Pleiantidis
Αμβρόσιος Μοσχονησίων
Cunda Adası metropoliti
KiliseDoğu Ortodoks Kilisesi
GörevdeŞubat – Eylül 1922
Doğum1872
Smyrna, Aidin Vilayet, Osmanlı imparatorluğu
Ölüm15 Eylül 1922
Cunda, Osmanlı imparatorluğu

Ambrosyos Pleyatidis diğer adıyla Moshonisili Ambrosios (YunancaΑμβρόσιος Πλειανθίδης, d. Smirna, 1872 – ö. Cunda, 15 Eylül 1922), Şubat-Eylül 1922 arasında Cunda Adası'nın Ortodoks metropolit piskoposu.

Hayatı ve öldürülmesi

Ambrosiyos, 1872'de Osmanlı İmparatorluğu'nun Aydın Vilayeti'ndeki Smirna kentinde (günümüzdeki İzmir, Türkiye) dünyaya geldi. 1893'te memleketindeki Evanjelik Okulu'ndan mezun oldu. Mezun olduktan sonra Ambrosyos, yakınlardaki Aydın merkezli Heliopolis ve Thyateira meteopolisleri için başdiyakoz oldu. Üniversite eğitimine devam etti ve 1895'te Kiev İlahiyat Akademisi'ne girdi. Ardından Kırım'daki Feodosya kentinin Rum cemaatinin rahibi oldu.[1] 1910'da Ambrosiyos, metropolit Krisostomos'un yönetiminde yerel metropoliste vaaz ettiği Smirna'ya döndü.[1]

1919'dan itibaren Ambrosiyos, o zamanlar Yunan kontrolündeki Smirna Bölgesi'nin bir parçası olan ve Batı Anadolu kıyılarındaki küçük bir ada kümesinin parçası olan Cunda Adası'nda bulunur ve orada halk için hizmet eder. 19 Şubat 1922'de Cunda merkezli yeni oluşturulan yerel metropolis Moskhonisi'nin büyük piskoposu oldu. Kurtuluş Savaşı Batı Cephesi'ndeki gelişmelerin ve müteakip Yunan yenilgisinin ardından, metropolisin bölgesi Türk Milliyetçi Ordusu'nun kontrol altına girdi. Yerel Rum nüfusun çoğu, geri çekilen Yunan Ordusunu desteklemedi ve takip etmedi. Öte yandan Müslüman birlikleri, kalan sivil nüfusu tutuklayarak Anadolu'nun iç kesimlerindeki Amele taburlarına gönderdi; çoğu 15 Eylül 1922'de Türk Ordusu tarafından öldürüldü veya idam edildi[2]. Bu kişiler arasında işkence gördükten sonra diri diri toprağa gömülen Ambrosiyos da vardı.[2][3][4]

Rum Ortodoks Kilisesi onu Hieromartir (ιερομάρτυρας) olarak anır ve bayram günü her yıl Kutsal Haç'ın Yüceltilmesinden önceki Pazar günü kutlanır (7-13 Eylül).

Kaynakça

  1. ^ a b Tsiri, Theodorou (2008). "Η Προσφορά της Εκκλησίας και του Ιερού Κλήρου στη Μικρά Ασία 1912–1922" (PDF) (Yunanca). Selanik: University of Thessaloniki, Department of Theology. ss. 79-83. 20 Ekim 2013 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Ekim 2012. 
  2. ^ a b Kiminas, Demetrius (2009). The Ecumenical Patriarchate. Wildside Press LLC. s. 69. ISBN 9781434458766. 7 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Ocak 2022. 
  3. ^ Clark, Bruce (2006). Twice a stranger: the mass expulsion that forged modern Greece and Turkey. Cambridge (Massachusetts): Harvard University Press. s. 25. ISBN 9780674023680. 6 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Ocak 2022. 
  4. ^ Charitopoulos, Evangelos. "Diocese of Moschonisia" (Yunanca). Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, Μ. Ασία. 3 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Ekim 2012. 

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Rum</span>

Rum, Doğu Roma İmparatorluğu sınırları içinde yaşamış ve Roma yurttaşı haklarına sahip olmuş halk veya kişidir. Bu kimselerin çeşitli etnisiteye sahip bireylerden oluşan bir topluluk olmalarına karşın ilerleyen zamanda bu kimselerin konuştukları Latinceyi bırakarak Yunancayı benimsemeleri ve çoğunluğun Müslümanlardan oluştuğu yerlerde yaşamaları nedeniyle daha sonradan bu kelime, Yunanistan dışında Müslüman ülkelerde oturan Yunan asıllı kimseleri ifade etmek için kullanılmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Karamanlılar</span> Türk kökenli veya bir kısmı Rum kökenli olduğu düşünülen Türk-Rum mübadelesiyle Yunanistana giden Ortodoks halk

Karamanlılar, Türkiye'de yaşamış, günümüzde başta Yunanistan olmak üzere farklı ülkelere göç etmiş Ortodoks bir Türk veya Rum halkıdır. Karamanlılar, Kapadokya Rumları ile karıştırılmamalıdır.

<span class="mw-page-title-main">Doğu Ortodoks Kilisesi</span> Bir Hristiyanlık mezhebi

Ortodoks Kiliseleri veya Bizans Ortodoks Kiliseleri, Bizans ayininin Reform öncesi kiliseleridir. Başlangıçtan itibaren hem katolik hem de havarilerin ardıllığında havariseldirler..

<span class="mw-page-title-main">Türkiye-Yunanistan nüfus mübadelesi</span> Türkiye ile Yunanistan arasında din esasına dayanılarak gerçekleştirilmiş zorunlu göç

Türkiye-Yunanistan nüfus mübadelesi, 1923 yılında Lozan Barış Antlaşması'na ek olarak yapılan sözleşme uyarınca Türkiye Cumhuriyeti ve Yunanistan Krallığı'nın kendi ülkelerinin yurttaşlarını din esası üzerine tehcir ve zorunlu göçe tabi tutmasına verilen addır. Göçe tabi tutulan kişilere ise mübadil denir.

<span class="mw-page-title-main">Hrisostomos Kalafatis</span>

İzmirli Hrisostomos Kalafatis, Rum din ve siyaset adamı.

<span class="mw-page-title-main">Cunda</span> Balıkesirin Ayvalık ilçesine bağlı ada

Cunda ya da Alibey Adası, idari bakımdan Balıkesir'in Ayvalık ilçesine bağlı bir ada. Ayvalık koyundaki Ayvalık Adaları olarak adlandırılan irili ufaklı 22 adanın içerisinde yerleşime açık tek ada Alibey'dir. Türkiye'nin Ege Denizi'nde bulunan sırasıyla Gökçeada, Bozcaada ve Uzunada'dan sonra 4. büyük adasıdır. Konumu gereği Batı Anadolu'da deniz yollarının kesişme noktasında bulunan bir adadır.

Gayrimüslim, İslam hukuku ve dünya görüşünde Müslüman olmayanları tanımlamak için kullanılan terimdir. İslam esasıyla yönetilen devletlerin idaresi altında yaşayan ve İslam'dan başka bir inanca sahip kişi ve topluluklar ayrıca zimmî olarak sınıflanmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Rus Ortodoks Kilisesi</span>

Rus Ortodoks Kilisesi veya Moskova Patrikliği, dünyanın en büyük özerk Ortodoks Kilisesi. Rus Ortodoks Kilisesi, resmî olarak Ortodoks kiliselerinin öncelik sırasına göre, Rum Ortodoks Kilisesi'nin dört antik patrikhanesi olan, İstanbul, İskenderiye, Antakya ve Kudüs'ün hemen altında beşinci sırada yer alıyor.

<span class="mw-page-title-main">Pontus Cumhuriyeti</span>

Pontus Cumhuriyeti, Karadeniz'in güney sahilinde kurulması önerilmiş bir Pontus Rum devletiydi. Ülke topraklarının Kuzey-doğu Anadolu'da yer alan tarihi Pontus Bölgesi ve günümüz Türkiye'sinin Karadeniz Bölgesi'nin bir kısmını da kapsaması düşünülmüştür. Bu önerilen ülke, 1919 Paris Barış Konferansı'nda tartışılmış fakat Eleftherios Venizelos yönetimindeki Yunan hükûmeti, böyle bir devletin güvence altında olamayacağından çekinmiştir. Böylece, daha geniş çapta önerilmiş bir ülke olan Wilson Ermenistanı'na dahil edilmiştir. En nihayetinde, iki ülke de var olamamıştır. Pontus Rum nüfusu katliama uğrayarak 1922'den sonra Türkiye'den sürgün edilmiş ve Sovyetler Birliği ya da Yunanistan'ın Makedonya bölgesine yerleştirilmiştir. Bu olaylar zinciri daha sonra 1923 yılında Yunanistan ile Türkiye arasında gerçekleşmiş olan nüfus mübadelesinin bir parçası olarak tanınacaktır. Günümüzde Yunan politik çevreleri, mübadeleyi Rum Kırımı'ndan ayrıştırılamaz olarak görmektedir.

<span class="mw-page-title-main">II. Hrisostomos</span> Kıbrıs Ortodoks Kilisesi Başpiskoposu

II. Hrisostomos doğum adı ile Irodotos Dimitriou, 2006-2022 yılları arasında Kıbrıs Ortodoks Kilisesi başpiskoposu olarak görev aldı.

<span class="mw-page-title-main">Osmanlı Rumları</span>

Osmanlı Rumları Osmanlı Devletinde yaşayan Rumlara verilen isimdir. Kuruluşundan itibaren pek çok Rum topluluğu Osmanlı sınırları içindeki İç Anadolu (Kapadokya), Ege ve Karadeniz bölgelerinde yaşamıştır ve devletin son dönemlerine kadar önemli rol oynamışlardır. Bugün büyük çoğunluğu Rum Kırımı ve Mübadele'den dolayı Yunanistan'da yaşamaktadır.

Efes metropoliti, Batı Küçük Asya bölgesinden sorumlu Rum Ortodoks Patrikhanesi'ne bağlı metropolitlik. Efes şehrine Hristiyanlık MS 1 yüzyılda Pavlus tarafından getirilmiştir. Yerel Hristiyan grup, Yuhanna tarafından yazılan Apokalips kitabında geçen Yedi Kiliseden birini kapsar. Metropolitlik 1922-1923 yıllarına kadar aktifti.

Piskoposluk, bir piskoposun dînî idâresi altında olan bölgedir. Batı Hristiyanlığında, piskoposluk bölgesi bir piskoposun yetki alanıdır. Yardımcı piskoposlar da bulunabilir. Bir piskoposluğun alt bölgelerine pariş denilir. Piskoposluk için kullanılan diocese, diócesis, diocèse, vb. isimler Yunanca διοίκησις (diokisis) isminden gelmektedir. Doğu Hristiyanlığında bu kelime, patriklik bölgesi anlamında kullanılmaktadır. Bu sebeple, Doğu Hristiyanlığında, patriğin astları konumundaki piskoposlar, parişlerin yöneticileridir. Bu sisteme piskoposluk yönetim sistemi denir. Başpiskoposluk, bir piskoposluktan hiyerarşik olarak üstündür. Başpiskopos, bir metropolit olabilir. Metropolitler, bir kilise eyâleti yöneticisidirler. Kilise eyâletleri, piskoposluklardan meydâna gelir ve eyâletin merkezi bir kilise metropolisidir. Kilise metropolisi, bâzen bir yerleşim yeri olan metropolisle çakışıktır. Bu yönetim düzeni, temel olarak, kiliselerin Roma eyâletlerine göre teşkilatlanması ile ortaya çıkmıştır. Metropolitlerin idâre ettiği kilise eyâletinde çalışan ve onun astı olan piskoposlara sufragan piskopos denir. Orta Çağ Avrupasında piskopos prensler ortaya çıktı. Yönetim alanlarındaki bölgenin hem piskoposu hem de siyâsî lideri durumundaki bu yöneticilerin alanları bâzen özerk bâzen de tam bağımsız siyâsî devlet olarak tezâhür etti.

<span class="mw-page-title-main">Damaskinos Papandreu</span> Atina ve Tüm Yunanistan Başpiskoposu, Yunan Politikacı

Başpiskopos Damaskinos Papandreou, 1941'den ölümüne kadar Atina'nın başpiskoposu ve Yunanistan başbakanı idi. Ayrıca, 1944'te Alman işgal kuvvetinin çekilmesi ile II. Dünya Savaşı'nın Yunanistan'a dönüşüyle 1946'da Yunanistan'ın naipliğini yapıyordu. Rolü, II. Dünya Savaşı sırasında Yunanistan'ın Alman işgalinden kurtuluşu ile Yunan İç Savaşı arasında idi.

<span class="mw-page-title-main">Iakovos Garmatis</span>

Metropol piskoposu Şikagolu Iakovos, Doğu Ortodoks Hristiyan inancına bağlı Yunan teolog ve din adamıdır. Atina, Yunanistan'da doğmuştur. 1997 yılından İstanbul'un Ekümenik Patrikhanesi altında Amerika'da Chicago'nun Rum Ortodoks Metropoliti olarak atanmış ve 2017'de ölümüne kadar görevine devam etmiştir.

Lazların Helenleştirilmesi veya Yunanlaştırılması; Laz halkının tarihin ilk dönemlerinden Yunanların Karadenize gelip adında "Pontus" koydukları koloniyi ortaya çıkarmasıyla başlar. Helenleştirme/Yunanlaştırma; Yunan olmayan kişilerin, Yunanlaştırma politikasıyla Yunan kültürünü ve dilini benimsemesidir. Osmanlı döneminde Lazların Helenleşmesine örnek olarak Pontuslu Rumların Karadenizde olan etkisiyle Ortodoksluğa geçmesi ve Yunancayı Karadeniz'deki Rum etkisi yüzünden Yunanca'yı anadil edinip Lazca'yı unutmasıdır. İslam'ı beğenip seçen ve Türklerle güzel ilişkiler kuran Lazlar hayatta kalmaya başarırken; Yunanlara yanaşan ve diğer Lazlardan kendisini uzak tutan Lazlar kimliklerini kaybetmiş, Ortodoks ve Yunan baskısı altında kalıp asimile olmuştur.

<span class="mw-page-title-main">1922 Alaşehir yangını</span>

1922 Alaşehir yangını, Yunan ordusu tarafından geri çekilme sırasında başlatıldı ve 3 Eylül 1922'de başlayıp 5 Eylül'e kadar devam etti. Yangın ve katliamlar sonucu 3,000 kadar sivil öldü ve şehirdeki 4550 evin sadece 100 tanesi kurtulabildi.

Çürükçüoğlu Nikolaki Efendi, Osmanlı avukat, sosyal aktivist ve gazeteciydi.

<span class="mw-page-title-main">Grigorios Saatçioğlu</span>

Kidonyesli Aziz Gregor Orologas, 20. yüzyılın başlarında kuzeybatı Anadolu'daki Kidonyes'in Osmanlı Rumu metropol piskoposu.

Konya Metropolidi Prokobiyos, Osmanlı'nın son döneminde bir süre piskoposlukta baş olarak görev yapan Rum Ortodoks ve Türk Ortodoks metropoliti.