İçeriğe atla

Aleksandr Herzen

Aleksandr İvanoviç Herzen
Алекса́ндр Ива́нович Ге́рцен
Tam adıAleksandr İvanoviç Herzen
Алекса́ндр Ива́нович Ге́рцен
Doğumu6 Nisan 1812(1812-04-06)
Moskova, Rus İmparatorluğu
Ölümü21 Ocak 1870 (57 yaşında)
Paris, İkinci Fransız İmparatorluğu
Önemli fikirleriSosyalizm, tarımcılık, kolektivizm, popülizm

Aleksandr İvanoviç Herzen (RusçaАлекса́ндр Ива́нович Ге́рцен; 6 Nisan [E.U. 25 Mart] 1812 – 21 Ocak [E.U. 9 Ocak] 1870), Rus yazar ve düşünür.

Yaşamı

Zengin bir toprak sahibi olan İvan Yakovlev ile Alman bir Protestan olan Stuttgartlı Henriette Wilhelmina Luisa Haag'ın evlilik dışı çocuğu olarak 1812'de Moskova'da doğdu.

Herzen 1847'de Çarlık yönetiminin baskılarından dolayı bir daha geri dönmemek üzere Rusya'dan ayrıldı ve Paris'e yerleşti. Narodizm adıyla bilinen ilk devrimci hareketin kurucusu Aleksandr Herzen'di. 1848 devrimlerine tanık olan, Avrupa devrimciliğinin başkenti Paris’te ve İtalya’da sürgünken 1850'lerde Giuseppe Mazzini ile yazışan Herzen, Londra'daki Rus sürgünlerin lideri konumundaydı.

Düşünceleri

"Rus sosyalizminin babası" olarak anılan Herzen, tarımcılık temelli popülizm olan Narodnik hareketinin önemli isimlerinden ve öncü ideologlarından birisidir. Ayrıca Sosyalist Devrimci Parti'yi, Trudovikleri ve ABD'deki tarımcı Halk Partisi'ni ideolojik açıdan etkilemiştir. Karl Marx'ın liberal ve ihtiraslı biri olarak tanımladığı Herzen ile fikir ayrılığı yaşadığı bilinmektedir.[1] 1852'de Londra'ya gelen Mihail Bakunin ile ise birlikte çalışmıştır. Rus İmparatorluğu'nun kötü idaresini ve yozlaşmışlığını eleştiren Herzen, eleştirileri yayma amacıyla Kolokol (Çan) adlı dergiyi çıkartmaya başlamıştır. Görüşlerinde batı karşıtlığı yer almaktadır. Özellikle Joseph Stalin'in, onun görüşlerinden etkilendiği söylenebilir. 1861'de serflere haklar verilmesi için uygun siyasi ortamı hazırlayan isimlerden birisidir. Geçmişim ve Düşüncelerim adlı otobiyografisi dönemin önemli Rus edebiyatı eserleri arasındadır.

Kitapları

  • Efsane (Легенда, 1836)
  • Elena (Елена, 1838)
  • Genç Adamın Notları (1840)
  • Bilimde Heves (1843)
  • Doğanın incelenmesi üzerine mektuplar (1845)
  • Suçlu kim? (Кто виноват?, 1846)
  • Mimoezdom (Мимоездом, 1846)
  • Dr. Krupa (Доктор Крупов, 1847)
  • Thieving Magpie (Сорока-воровка, 1848)
  • Rus Halkı ve Sosyalizm (Русский народ и социализм, 1848)
  • Öteki kıyıdan (1848–1850)
  • Fransa ve İtalya'dan Mektuplar (1852)
  • Geçmişim ve Düşüncelerim

Kaynakça

  1. ^ "F. Mehring, Karl Marx: The Story of His Life (1918), Chapter 13". 20 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Mayıs 2021. 

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Karl Marx</span> Almanya doğumlu filozof (1818–1883)

Karl Marx, 19. yüzyılda yaşamış Alman filozof, politik ekonomist ve bilimsel sosyalizmin kurucusu. Bir müddet gazetecilik de yapan Marx, iktisadi ve beşerî konularda eleştirel fikirler ve tespitler ortaya koymuştur.

<span class="mw-page-title-main">Friedrich Engels</span> Alman filozof (1820–1895)

Friedrich Engels, Alman sosyalist, filozof, tarihçi ve siyaset bilimcidir. Aynı zamanda, iş insanı olan Engels'in babasının Salford, Birleşik Krallık, Prusya'nın Barmen şehrinde büyük tekstil fabrikaları vardı. Karl Marx ile birlikte Marksizm'in kurucusu sayılan Engels "ilk marksist" olarak tanımlanmıştır. 1845 yılında kendi gözlem ve araştırmalarına dayanan "1844 Yılında İngiltere'de İşçi Sınıfının Koşulları" isimli yapıtı yayınlanmıştır. Karl Marx'la beraber "Komünist Manifesto"'yu (1848) yazarak komünist kuramın geliştirilmesinde önemli bir rol oynamıştır. Sonrasında Karl Marx'a maddi destek sağlayarak "Das Kapital" için yaptığı araştırmalara yardımcı olan Engels, Karl Marx öldükten sonra onun önemli sayılan eserlerinden Das Kapital'in son iki cildini tamamlamıştır. Ayrıca daha sonra Artı-Değer Teorileri ve Kapital'in 4. cildi olarak Karl Kautsky tarafından basılan Marx'ın notlarını düzenlemiştir. 1884 yılında, Ailenin, Özel Mülkiyetin ve Devletin Kökeni isimli kitabı yayınlanmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Komünizm</span> Bütün malların ortaklaşa kullanıldığı ve özel mülkiyetin olmadığı toplum sistemini hedefleyen ideoloji

Komünizm ; üretim araçlarının ortak mülkiyeti üzerine kurulu sınıfsız, parasız ve devletsiz bir toplumsal düzen ve bu düzenin kurulmasını amaçlayan toplumsal, siyasi ve ekonomik bir ideoloji ve harekettir. Sadece üretim araçlarının ortak kullanımına dayanan sosyalizm ile tam olarak aynı anlama gelmemesine rağmen hatalı bir biçimde eş anlamlı olarak da kullanılabilmektedir. 20. yüzyılın başından beri dünya siyasetindeki büyük güçlerden biri olarak modern komünizm, genellikle Karl Marx'ın ve Friedrich Engels’in kaleme aldığı Komünist Parti Manifestosu ile birlikte anılır. Buna göre özel mülkiyete dayalı kapitalist toplumun yerine meta üretiminin son bulduğu komünist toplum gerçektir. Komünizmin temelinde yatan sebep, sınıfsız, ortak mülkiyete dayalı bir toplumun kurulması isteğidir. Sınıfsız toplumlarda en genel anlamıyla tüm bireylerin eşit olması fikri karşıt görüşlüler tarafından "ütopya" olarak görülür ve zorla yaşanmaya çalışılırsa kaosa yol açacağı iddia edilir. Paris Komünü, komünist sistem yaşayabilmiş ilk topluluktur. Bunun dışında Mahnovist hareket öncülüğünde Ukrayna ve İspanya iç savaşı sırasında yaklaşık dört yıl süren anarko-komünist hareketle şekillenen toprakların kolektifleştirilmesi esasına dayalı olarak komünist topluluklar da kurulmuştur.

<i>Komünist Manifesto</i> Karl Marx ve Friedrich Engelsin 1848 tarihli yayını

Komünist Parti Manifestosu, Karl Marx ve Friedrich Engels tarafından ilk olarak 21 Şubat 1848'de Almanca olarak Londra'da yayımlanan yazı, komünizmin ilk bildirgesi.

<span class="mw-page-title-main">Mihail Bakunin</span> Anarşist filozof

Mihail Aleksandroviç Bakunin, tanınmış bir Rus devrimci ve kolektivist anarşizm kuramcısıdır. Anarşist düşünürlerin ilk kuşağının temsilcilerindendir ve Anarşizmin babaları olarak anılan düşünürlerden biridir.

<span class="mw-page-title-main">Alphonse de Lamartine</span> Fransız yazar, şair ve siyasetçi (1790 - 1869)

Alphonse Marie Louise Prat de Lamartine, Fransız yazar, şair ve siyasetçidir.

<span class="mw-page-title-main">Nikolay Çernışevski</span>

Nikolay Gavriloviç Çernişevski Rus devrimci demokrat, materyalist filozof, eleştirmen ve sosyalist. Bazıları tarafından bir ütopik sosyalist olarak değerlendirilmiştir. 1860'larda devrimci demokratik hareketin önderi konumundaydı. Sovyetler Birliği'nin kurucusu Vladimir Lenin, Emma Goldman gibi önemli isimleri etkilemiştir.

<span class="mw-page-title-main">Diyalektik materyalizm</span> Karl Marx ve Friedrich Engelsin eserlerinden türetilen felsefi görüş

Diyalektik Materyalizm, materyalizmin Karl Marx tarafından yorumlanmış biçimi, Marksist felsefenin adlandırılma biçimi ya da Marksizmin felsefi öğretisidir.

<span class="mw-page-title-main">Pierre-Joseph Proudhon</span> Anarşist ve sosyalist kuramcı

Pierre-Joseph Proudhon, Fransız ekonomist ve düşünür. Kendini "anarşist" olarak adlandıran ilk kişidir ve ilk anarşist düşünür olarak nitelenir.

<span class="mw-page-title-main">Karl Kautsky</span> Alman Marksist, sosyal demokrasi kuramcısı ve lider

Karl Kautsky, Alman Marksist, sosyal demokrasi kuramcısı ve lider. Felsefe ve tarih öğrenimi gören Kautsky, Avrupa işçi sınıfı hareketinin en önemli liderlerinden birisidir.

Narodnik, "halk" anlamına gelen narod (народ) sözcüğünden türemiştir. Narodnik Rus İmparatorluğu'nda 19. yüzyılın ikinci yarısında ortaya çıkan sosyal-devrimci bir hareketti. Bu hareketin başlıca temsilcileri Aleksandr İvanoviç Herzen, Nikolay Gavriloviç Çernışevski ve Piyotr Lavroviç Lavrov'du. Kısa tanımı ile narodnik Çarlık Rusya'daki devrimci küçük-burjuva topluluğudur. Devrimi itici sınıfın değil, devrimcilerin (narodniklerin) gerçekleştirebileceğini savunmuşlardır.

<span class="mw-page-title-main">1848 Devrimleri</span>

1848 Devrimleri veya bazı ülkelerdeki kullanımıyla Halkların Baharı, 1848'den 1849'a kadar bir yıldan fazla bir süre boyunca Avrupa çapında gerçekleşen bir dizi devrimdir. Avrupa tarihinde bugüne kadarki en yaygın devrimci dalga olmaya devam etmektedir.

<span class="mw-page-title-main">Komünist Birlik</span>

Komünist Birlik, ilk uluslararası komünist organizasyondur. Daha sonraları bu organizasyon 1900'lü yılların başında "Marksist Birlik" diye anılacaktır.

<i>Felsefenin Sefaleti</i> Karl Marx tarafından yazılan kitap

Felsefenin Sefaleti, 1843 ile 1849 yılları arasında sürgünde yaşayan Karl Marx'ın 1847 yılında Paris ve Brüksel'de yayınlanan kitabın adıdır. Bu eserde Marx, Fransız sosyalist filozof Pierre-Joseph Proudhon'un 1846 tarihli "Sefaletin Felsefesi" adlı eserinde ortaya koyduğu sosyalizm teorisini ve felsefi düşüncelerine eleştirel bir yaklaşım sergilemektedir ayrıca kendi komünist felsefesini de savunmaktadır. Eser, Fransızca kaleme alınmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Moses Hess</span>

Moses (Moshe) Hess, Alman-Fransız-Yahudi filozof, sosyalist ve İşçi Siyonizmi'nin kurucusu.

<i>Genç Karl Marx</i>

Genç Karl Marx, Raoul Peck'in yönettiği, 2016 yapımı biyografik sinema filmi. Filmin senaryosunu Pascal Bonitzer ile birlikte Raoul Peck'in yazdığı film, politik ekonomist, devrimci Karl Marx'ın 1844 - 1848 yılları arasındaki hayatını anlatmaktadır. Filmde Marx'ı August Diehl, Friedrich Engels'i Stefan Konarske, Marx'ın eşi Jenny von Westphalen'ı ise Vicky Krieps canlandırmaktadır. Filmin ilk gösterimi 2017 yılında 67. Berlin Uluslararası Film Festivali'nde gerçekleştirdi. Vizyon tarihi ise 2 Mart 2017 olarak planlanmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Ferdinand Freiligrath</span> Alman yazar (1810-1876)

Ferdinand Freiligrath, Alman çevirmen ve şair.

Pavel Andreyeviç Fedotov (Rusça: Павел Андреевич Федотов; d. 22 Haziran 1815 - ö. 14 Kasım 1852), Hogarthçı tarzı ile bilinen Rus ressam. Bir psikiyatri hastanesinde öldüğünde yalnızca 37 yaşındaydı.

<span class="mw-page-title-main">Grigori Gagarin</span> Rus ressam, tümgeneral ve yönetici

Prens Grigori Grigoryeviç Gagarin, Rus ressam, tümgeneral ve yönetici idi.

<span class="mw-page-title-main">David Urquhart</span> İngiliz siyasetçi

David Urquhart veya Urquhart Davut Bey, 1847'den 1852'ye kadar Parlamento Üyesi olarak görev yapan İskoç diplomat.