İçeriğe atla

Ahçıpsılar

Ahçıpsı (Abhazca: Аҳҷыԥы), Krasnaya Polyana bölgesi de dahil olmak üzere modern Krasnodar Bölgesi ve Abhazya sınırındaki Mzımta Nehri'nin (Açıpse Nehri) üst kesimlerinde yaşayan bir Abhaz dağ kabilesidir. Bazı devrim öncesi Rus yazarlar topluluğu Medoveylere (Abhazca: Мдаҩаа) dahil ederken diğerleri Medovey ve Ahçıpsı'yı iki farklı komşu topluluk olarak tanımlamıştır.

Tarihçe

Ahçıpsılar hakkında en eski bilgiler, 17. yüzyıl ortalarında Türk seyyah Evliya Çelebi'nin Seyahatnâme adlı eserinde bulunur. Yazar, o dönemin Ahçıpsı nüfuunun 10.000 kişiye kadar çıktığını bildirmiştir. 18. yüzyılın sonunda, I. Gildenstedt de dahil olmak üzere Rus tarihçiler arasında Ahçıpsılara atıflar yapılmıştır. 1835'te Mımta Nehri'nin üst kısımlarını ziyaret eden ilk Rus, çarlık ordusundan subay Baron Fedor Fedorovič Tornau'ydu:[1]

Mdzımta Nehri'nin yukarı kesimlerinde ... yamaçlar boyunca ve bahsedilen nehirlerin geçitlerini oluşturan dağların eteğindeki küçük açıklıklarda yaşayan Ahçıpsı toplumunu tanımladı. Birbirinden oldukça uzak bir mesafede ayrılmış (toplamda 200'e kadar olan) evler yaklaşık beş mil boyunca dağılmıştır ve her ailenin evinin yakınında bir bahçesi ve mısır ve gomi ekilmiş küçük bir tarlası vardır. Köyün kendisine ulaşım son derece zordur ve dar, kayalık bir yoldur, genellikle büyük taş kütleleriyle doludur ... Mdzımta'nın dik kıyısında dik bir şekilde kaybolur, içinden iki asma köprü vardır, bunların yanında atlarla geçmek için geçitler de vardır. Burada hakim olan Marşan soyadı son derece fazladır, daha yaşlı ve halk arasında daha saygın olan Dudarukua Bagarkan-ipa Marşan'dır

Önde gelen Kafkas araştırmacılarından biri olan etnograf Adolf Berge, Sadz (Abhazca: Асаӡаа) ve Ahçıpsı topluluklarını da içeren Abhaz alt gruplarını derlemiştir:

Ahçıpsılar Pshu ve Mzımta'nın (abh. Мӡымҭа) üst kesimlerinde yaşıyorlar. Kimseye itaat etmez, savaşçı, cesur ruhlarıyla ayırt edilirler ve Ubıhlarla yakın ilişki içindedirler. Önemli bir nüfusa sahip olan son derece dağlık arazi, onları fethetmeyi zorlaştırıyor. O kabileye giden tek toplu yol Pshu topraklarından geçiyor, ancak ona deniz tarafından erişim yok. Ahçıpsı'yı fethederek, tüm Sadz kabilesinin itaat sorunu çözülebilir ve Ubıhların topraklarına giden yol açılır.

Rus Coğrafya Derneği üyesi (1848), Moskova Üniversitesi Rus Tarihi ve Eski Eserler Derneği Başkan Yardımcısı (1857-1858) Evgraf Kovalevsky onlar hakkında yazdı;

deniz kıyısından ve dağ geçitlerine yaklaşırken üç Abhaz topluluğu yaşıyor: Akçıpsı, Aibga ve Pshu; bazıları bunları Ciget olarak sınıflandırırken, bazıları medozyu veya medovevler adlı özel bir isimden bahsediyor.Ahçıpsılar; Pshu ve Mzımta nehirlerinin üst kesimlerinde yaşıyorlar. Kimseye bağlı olmayan, militan ve vahşi ruhlarıyla ayırt edilirler. Komşuları olan Ubıhlarla yakın temas halinde olmuşlar ve onların girişimlerine katılmışlardır.

Ahçıpsı nüfusunun tamamı Kafkas Savaşı'nın sona ermesinden sonra Osmanlı İmparatorluğu'na Çerkes Soykırımı çerçevesinde tehcir edildi.

Kaynakça

  1. ^ Колесникова, Алина. "Как появился топоним Красная Поляна". SCAPP (Rusça). 22 Şubat 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Şubat 2023. 

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Gagra</span> gürcistandaki kasaba

Gagra, Gürcistan/Abhazya’da bir kent. Kafkas Dağları eteklerinde, Karadeniz'in kuzeydoğu kıyısında 5 km’lik bir alana yayılır. Gagra, yarı tropikal iklimi nedeniyle Çarlık Rusya'sı ve Sovyet dönemlerinde ünlü dinlenme ve sağlık merkezlerinden biriydi.

<span class="mw-page-title-main">Abhazya</span> Güney Kafkasyada kısmen tanınan devlet

Abhazya, Gürcistan'ın kuzeybatısında, Karadeniz'in doğusunda yer alan tarihsel bölgedir. Abhazya adı, tarihsel bölge dışında, de facto Abhazya Cumhuriyeti ile Gürcistan'a bağlı Abhazya Özerk Cumhuriyeti'ni de ifade etmektedir.

<span class="mw-page-title-main">Tuna</span>

Tuna, Almanya'nın güneyinde Kara Orman bölgesinde Donaueschingen kasabasında Brigach ve Breg nehirlerinin birleşmesiyle meydana gelen nehir.

<span class="mw-page-title-main">Kafkasya</span> Karadeniz ve Hazar denizi arasında yer alan, Avrupa ve Asyanın sınırında bulunan bölge

Kafkasya, Karadeniz ve Hazar denizi arasında yer alan, Avrupa ve Asya'nın sınırında bulunan bölgenin ismi. Kafkas sıradağlarında, Avrupa'nın en yüksek dağı olan ve Kafkas halklarının sözlü edebiyatını oluşturan Elbruz Dağı bu bölgede bulunmaktadır. Kafkasya bölgesi siyasi ve coğrafi olarak Kuzey Kafkasya ve Güney Kafkasya olmak üzere ikiye ayrılır. Güney Kafkasya, bağımsız ve egemen devletlerden oluşmaktadır. Kuzey Kafkasya ise Rusya içinde bulunmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Abhazlar</span> Güney Kafkas halkı

Abhazlar Abhazya’da yaşayan Kuzeybatı Kafkasya halkı. Abhazya dışında en büyük Abhaz nüfusu Türkiye’dedir. Türkiye’deki Abhazların ataları 19. yüzyılda diğer Kafkas halklarıyla birlikte Ruslar tarafından sürgün edilmiştir. Ayrıca Rusya, Kazakistan ve Ukrayna’da da Abhaz nüfusu vardır. Kuzey Kafkasya’da yaşayan Abazalar ile Abhazların aynı kökenli olduğu kabul edilir.

<span class="mw-page-title-main">Çerkesya</span> Kuzeybatı Kafkasyada Adige kabilelerinin birleşmesi ile kurulmuş eski bir devlet

Çerkesya, günümüzde Rusya sınırlarında kalan Kuzeybatı Kafkasya'da var olmuş tarihî ülke ve bölge. Rus-Çerkes Savaşı sonucunda Çerkesya yıkılmış ve Çerkes nüfusunun %75-90'ı topluca katledilmiş, kalan Çerkeslerin büyük kısmı da Osmanlı topraklarına sürülmüştür.

<span class="mw-page-title-main">Kuzey Osetya-Alanya</span> Rusya Federasyonunda bir bölge

Kuzey Osetya-Alanya Cumhuriyeti (Rusça: Республика Северная Осетия - Алания

<span class="mw-page-title-main">Batı Çerkesleri</span>

Batı Çerkesleri ya da Batı Adığeleri, Kuzey Çerkesleri veya Adigeyler, Adigeler, Çerkeslerin bir kolu olan ve Rusya'ya bağlı Adigey Cumhuriyeti ile Krasnodar Krayı ile Çerkes Sürgünü'nde Çarlık Rusyası döneminde Kafkasya'dan Osmanlı İmparatorluğu topraklarına sürülüp tehcir ettirilen ve bugün Türkiye, Ürdün, Suriye ve İsrail gibi ülkelerde yaşayan Kuzey Kafkas halkı. Adigeler, Adigey Cumhuriyetinin 447.109 (2002) olan toplam nüfusunun % 24.2'sini oluşturur.

<span class="mw-page-title-main">Şapsığlar</span> Çerkes boyu

Şapsığlar, Kuzey Kafkasya'nın yerli halklarından olan Batı Çerkeslerine mensup topluluklardan biridir. Tarihi Şapsığya bölgesinde yaşıyorlardı. Bugün çoğunluğu, Krasnodar Krayı Tuapse rayonu ve Soçi'nin Lazarevsk rayonunda ve Rusya'ya bağlı Adıgey Cumhuriyeti’nde yaşar. Dilleri olan Şapsığca 1945 yılına kadar yazı ve edebiyat dili olmuştur. Eskiden onlardan ayrı olan Hakuçlar günümüzde resmî olarak Şapsığlardan kabul edilmektedir.

<span class="mw-page-title-main">Delta (coğrafya)</span> bir nehrin ağzında oluşan yerşekli

Delta ya da çatal ağız, bir ırmağın çatallanarak denize döküldüğü yerdir. Eski Yunan tüccarların Nil Nehri'nin denize ulaşan kısmında üçgen biçiminde kara parçaları olduğunu gördüler. Oluşan şekiller Yunan alfabesinin dördüncü harfi Δ (delta) ile aynı olduğu için tüccarlar buraya delta adını verdiler.

<span class="mw-page-title-main">Soçi</span>

Soçi, Rusya'da, Krasnodar Kray'da kent. Kafkasya'ın batı kesiminin eteklerinde, Karadeniz kıyısında bulunur. Nüfus: 389,900 (2015). Nüfus 2002 sayımına göre artış göstermektedir. Bu nüfusu onu Rusya'nın en büyük tatil şehri yapar. Büyük Soçi bölgesi Kafkas Dağları ile Karadeniz arasındaki 145 km uzunluğundaki bir hattan oluşur. Kafkas Rivierası'nda yer alan Soçi, Rusya'da subtropikal iklimin nadir görüldüğü yerlerdendir. Yazları ılık ve yağışlı iken; kışlar serin ve yumuşak geçer. Karadeniz'in diğer bölgeleri gibi yıl boyu yağış eksik olmaz.

Hakuçlar, Batı Çerkezlerinden olan Şapsığların bir kolu. Şapsığca lehçesinin Hakuçça adı verilen şivesini konuşurlar.

Aibga, 1864 yılına değin Bağımsız Çerkesya'da yaşamış bir köy topluluğu. Cigetlerin (Sadzların) bir kolu sayılan Aibgalar bugünkü Krasnodar Krayı'nın Adler rayonunda, Psov Irmağının yukarısında ve ulaşılması çok zor bir dağlık yörede yaşıyorlardı. Burası Mzımta Irmağının yukarı vadisindeki Kbaada Yaylasının yakın güneyindeydi. Aibga, bugün yazlık ve kışlık tesisleriyle gözde bir dinlenme, bir tatil, sayfiye yeri ve kış sporları merkezi konumundadır.

<span class="mw-page-title-main">Krasnaya Polyana</span>

Krasnaya Polyana, Soçi, Krasnodar Krayı, Rusya'da yer alan belde. Mzımta Irmağı vadisinde, Karadeniz'e 39 km uzaklıkta ve 600 metre yüksekliktedir. 2009 sayımına göre nüfusu 3.972'dir. Belde, Soçi'de düzenlenecek olan 2014 Kış Olimpiyatları müsabakalarına ev sahipliği yapacaktır.

<span class="mw-page-title-main">Sadzlar</span>

Sadzlar veya Cigetler, Abhazların alt etnik gruplarından biridir. Sadz kabilesi, Küçük Abhazya adı verilen Gagra şehri ve Matsesta nehri arasındaki bölgede yaşamıştır. Sovyet etnograf L.İ. Lavrov, Cigetler’in Gagra’dan Soçi’ye kadar alanda yaşamakta olduklarını belirtmişti.

<span class="mw-page-title-main">Bjeduğlar</span> Çerkes boyu

Bjeduğlar, Rusya'ya bağlı Adıge Cumhuriyeti'nde yaşayan Batı Çerkeslerinden bir Çerkes boyu. Kafkasya'da nüfusları fazla iken, diasporada az sayıda bulunurlar. Adige bayrağında yer alan ve 12 Çerkes kabilesini temsil eden yıldızlardan biri de Bjeduğları ifade eder.

<span class="mw-page-title-main">Kuzey Kafkasya halkları</span> gizlilik

Kuzey Kafkasya halkları, Çarlık Rusyası döneminde Kuzey Kafkasya’da yaşarlarken Kafkas-Rus Savaşında yenilmeleri üzerine 1864 Çerkes Sürgünü'nde Osmanlı İmparatorluğu topraklarına sürülüp tehcir ettirilen ve bugün diaspora olarak Türkiye, Suriye ve Irak gibi ülkelerde yaşayan Adığe ve Adığe olmayan Kuzey Kafkas halklarına Türkiye ve Ortadoğu'da verilen ortak ad. Çerkeslerin baskın unsurunu oluşturan Adığeler dışında ayrıca Kuzeybatı Kafkas dillerini konuşan Ubıhlar, Abazalar, Abhazlar; İran dillerini konuşan Osetler; Türk dillerini konuşan Karaçaylar, Balkarlar; Kuzeydoğu Kafkas dillerini konuşan Çeçenler, İnguşlar ve Dağıstan halkları da bu tanımlamaya girer. Sünni Müslümandırlar. Karaçaylar, Balkarlar ve Adığeler Hanefi mezhebinden, İnguşlar, Çeçenler ve Dağıstanlılar ise ağırlıklı olarak Şafii mezhebindendir. Türkiye'deki Çerkeslerin 893 köy-kasabası bulunmaktadır.

Ubıhya, tarihî Çerkesya'nın bölgelerinden birisiydi. Bir Çerkes boyu olan Ubıhlar burada yaşıyordu. Soçi civarlarında bir bölgeydi ve Habzeism dininde önemli bir rol oynadığı için saygı duyuluyordu. Ubıhya, Berzeg ve Dişan aşiretleri ve seçimle başa gelen yaşlılar tarafından yönetiliyordu. Rus-Çerkes Savaşı sırasında en son Rus kontrolüne Ubıhya girdi.

<span class="mw-page-title-main">Pshu (köy)</span>

Pskhu Karadeniz kıyısındaki Abhazya'nın Sohum bölgesinde bir köydür. Nüfusu 150 civarında olan köy, Büyük Kafkas Dağları ve Bzyb arasındaki isimsiz vadide yer almaktadır. Bzyb nehri ve kollarının birçoğu köye yakın akar. Vadide, Kafkasya'nın Rusya tarafından fethedilen son halklarından biri olan Abazin kabilesi tarafından yaşıyordu. 1864'te sürgüne maruz kaldıktan sonra neredeyse tamamı Türkiye'ye sürüldü, birçoğu Osmanlı İmparatorluğu'na ulaşım sırasında Karadeniz kıyısında açlık ve sıtmadan öldü. Pshu, 1942 sonbaharında II. Dünya Savaşı Kafkasya Muharebesi sırasında Wehrmacht tarafından işgal edilen Transkafkasya'daki tek yerleşim yeriydi.

<span class="mw-page-title-main">Plastunka</span>

Plastunka veya eski ismiyle Mutıhuasua, Krasnodar Krayı'nın Soçi ilçesine bağlı bir kasabadır. Baranovsky kırsal bölgesine dahildir. Çerkes sürgünü öncesinde Çerkes Ubıh köyü olan kasabada günümüzde sadece Rus ve Gürcüler yaşamaktadır. Kasaba nüfusu 2270'dir.