İçeriğe atla

Afrika sanatı

Afrika sanatı, Afrikalılardan ve Afrika kıtasından köken alan modern ve tarihi tabloları, heykelleri, enstalasyonları ve diğer görsel kültürü tanımlar. Tanım ayrıca Afrika diasporalarının sanatını da içerebilir. Örneğin Afrikalı-Amerikalı, Karayipler veya Afrika geleneklerinden ilham alan Güney Amerika toplumlarındaki sanat için de bu tanım kullanılabilir. Bu çeşitliliğe rağmen Afrika kıtasından gelen görsel kültürün bütünlüğü düşünüldüğünde birleştirici sanatsal temalar mevcuttur.[1]

Çanak çömlek, metal işleri, heykel, mimari, tekstil sanatı ve elyaf sanatı, Afrika'da önemli görsel sanat biçimleridir ve Afrika sanat çalışmalarına dahil edilir. "Afrika sanatı" terimi, genellikle Akdeniz kıyısındaki Kuzey Afrika bölgelerinin sanatını içermez çünkü bu tür alanlar uzun süredir farklı geleneklerin bir parçası olmuştur. Bin yıldan fazla bir süredir bu tür alanların sanatı pek çok özel yerel özelliğe sahip olmasına rağmen, Berberi veya İslam sanatının bir parçasını oluşturmuştur.

Uzun bir Hıristiyan geleneğine sahip Etiyopya Sanatı, 20. yüzyıla kadar Geleneksel Afrika dininin (kuzeyde İslam) egemen olduğu Afrika'nın çoğundan farklıdır.[2] Afrika sanatı; tarih öncesi ve antik sanatı, Batı Afrika'nın İslam sanatını, Doğu Afrika'nın Hristiyan sanatını ve bu ve diğer bölgelerin geleneksel eserlerini içerir. Afrika heykellerinin çoğu tarihsel olarak birkaç yüzyıl öncesinden günümüze ulaşamayan ahşap ve diğer doğal malzemelerden yapılmıştır ancak bazı alanlarda nadir eski çanak çömlek ve metal figürler bulunabilir.[3] Deniz kabuğu boncukları ve boya izleri gibi en eski dekoratif nesnelerden bazıları Orta Taş Devri'ne tarihlenen Afrika'da keşfedilmiştir.[4][5][6] Maskeler, birçok insanın sanatında insan figürleriyle birlikte önemli unsurlardır ve genellikle oldukça stilize edilmiştir. Genellikle aynı köken bağlamında ve nesnenin kullanımına bağlı olarak değişen çok çeşitli stiller vardır ancak bölgesel eğilimler belirgindir. Heykel, Batı Afrika'da "Nijer ve Kongo nehirlerinin aktığı bölgelerde yerleşik çiftçi grupları" arasında en yaygın olanıdır.[7] Tanrıların doğrudan görüntüleri nispeten nadirdir ancak özellikle ritüel törenler için maskeler yapılırdı. 19. yüzyılın sonlarından bu yana Batı koleksiyonlarında artan miktarda Afrika sanatı görülmeye başlanmış ve bunların en güzel parçaları kolonizasyon tarihinin bir parçası olarak sergilenmektedir.

Afrika sanatı, soyut tasvire olan ilgilerinden ilham alan Avrupa Modernist sanatı[8] üzerinde önemli bir etkiye sahip olmuştur. Avrupalı ve Amerikalı sanatçılar ve sanat tarihçileri tarafından görüldüğü şekliyle, "Afrika sanatı" kavramına atfedilen Afrika heykelinin bir takdiridir.[9]

Tematik öğeler

  • Batı Afrika sanatında daha öncekilerin sanatından etkilenmeye devam ederken, etkileyici ve benzersiz olmaya odaklanılır. Dan halkının sanatı bunun bir örneğidir ve kıta dışındaki Batı Afrika topluluklarına da yayılmıştır.[10]
  • İnsan figürü vurgusu: İnsan figürü çoğu Afrika sanatının ana konusu olmuştur ve bu vurgu bazı Avrupa geleneklerini dahi etkilemiştir.[8] Örneğin, 15. yüzyılda Portekiz, Afrika ve Avrupa tasarımlarının melezleri olan ayrıntılı fildişi tuzluklar yaratan Batı Afrika'daki Fildişi Sahili yakınlarındaki Sapi kültürüyle ticaret yapmıştır. İnsan figürü yaşayanları veya ölüleri sembolize edebilir; şeflere, dansçılara veya davulcular veya avcılar gibi çeşitli mesleklere atıfta bulunabilir veya hatta bir tanrının antropomorfik bir temsili olabilir veya başka adak işlevlerine sahip olabilir. Diğer bir ortak tema, insan ve hayvanın iç-morfozudur.
  • Görsel soyutlama: Afrika sanat eserleri, doğal temsil yerine görsel soyutlamayı tercih etme eğilimindedir. Bunun nedeni birçok Afrika sanat eserinin üslup normlarını genelleştirmesidir.[11]

Ayrıca bakınız

  • Afrika Kültürü
  • Çağdaş Afrika sanatı
  • Batı koleksiyonlarında Afrika sanatı
  • Afrika halk sanatı
  • Afrika geleneksel maskeleri
  • Kabile sanatı

Notlar

Kaynakça

  1. ^ Suzanne Blier: "Africa, Art, and History: An Introduction", A History of Art in Africa, pp. 15–19
  2. ^ Kino, Carol (26 Ekim 2012). "When Artifact 'Became' Art". The New York Times. 1 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Aralık 2014. 
  3. ^ Breunig, Peter (2014), Nok: African Sculpture in Archaeological Context, Frankfurt: Africa Magna Verlag, 978-3-937248-46-2.
  4. ^ Mitchell, Peter and Lane, Paul (2013) The Oxford Handbook of African Archaeology.
  5. ^ Henshilwood ve diğerleri. (2011). "A 100,000-Year-Old Ochre-Processing Workshop at Blombos Cave, South Africa". Science. 334 (6053): 219-222. doi:10.1126/science.1211535. PMID 21998386. 
  6. ^ McBrearty (2000). "The revolution that wasn't: a new interpretation of the origin of modern human behavior". Journal of Human Evolution. 39 (5): 453-563. doi:10.1006/jhev.2000.0435. PMID 11102266. 
  7. ^ Honour & Fleming, 557
  8. ^ a b Murrell, Denise.
  9. ^ Mark (1999). "Is There Such a Thing as African Art?". Record of the Art Museum, Princeton University. 58 (1/2): 7-15. doi:10.2307/3774788. 
  10. ^ Vangheluwe, S.; Vandenhoute, J. (2001). The Artist Himself in African Art Studies: Jan Vandenhoute's Investigation of the Dan Sculptor in Côte D'Ivoire. Academia Press. s. 19. ISBN 9789038202860. Erişim tarihi: 12 Aralık 2014.  Yazar eksik |soyadı1= (yardım)
  11. ^ Suzanne Blier, "Africa, Art, and History: An Introduction", A History of Art in Africa, p. 16

Ek okuma

Dış bağlantılar

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Heykel</span> taş, tunç, bakır, kil, alçı vb. maddelerden yontularak, kalıba dökülerek veya yoğrulup pişirilerek biçimlendirilen eser, yontu

Heykel ya da yontu, sanatsal bakış açısıyla meydana getirilmiş üç boyutlu formlara denir. Heykel temelde mekânın kapsanması, kavranması ve mekân ile ilişki kurulması ile ilgilenir.

<span class="mw-page-title-main">Nijerya</span> Batı Afrikada bulunan bir ülke

Nijerya ya da resmî adı ile Nijerya Federal Cumhuriyeti, Afrika kıtasının batısında yer alan ülkedir. Ülkenin sınır komşularını Nijer, Çad, Kamerun ve Benin oluştururken, ülkenin güneyinde Gine Körfezi içerisinde yer alan Benin Körfezi yer almaktadır. Ülkenin başkenti Abuja'dır.

<span class="mw-page-title-main">Afrika</span> kıta

Afrika, yüzölçümü ve nüfus yoğunluğu açısından dünyanın en büyük ikinci kıtasıdır. Kendisine bitişik kabul edilen adalar ile birlikte 30,8 milyon km²'lik alanı ile dünya yüzölçümünün %6'sını ve dünya üzerindeki toprakların %24,4'ünü kapsar. 1 milyar kişilik nüfusuyla dünya nüfusunun %15'ini barındırır. Afrika, kuzeyde Akdeniz, güneyde Hint Okyanusu, batıda Atlas Okyanusu, doğuda Sina Yarımadası, Kızıldeniz ve Süveyş Kanalı ile çevrelenmiştir. Madagaskar'ı ve çeşitli takımadaları bünyesinde barındırır. Kıtada 54 adet diplomatik olarak tanınmış bağımsız devlet, dokuz bölge ve 3 adet de sınırlı tanınmış devlet bulunur.

<span class="mw-page-title-main">Sanat</span> duygusal veya estetik çekicilik yoluyla dışsal değerler yaratma sürecine denir

Sanat, en genel anlamıyla yaratıcılığın ve hayal gücünün ifadesi olarak anlaşılır. Tarih boyunca neyin sanat olarak adlandırılacağına dair fikirler sürekli değişmiş, bu geniş anlama zaman içinde değişik kısıtlamalar getirilip yeni tanımlar yaratılmıştır. Bu tanımlardan en yaygın kabul göreni sanatın edebiyat, resim, müzik, tiyatro, sinema, mimari ve heykel alt türlerinden oluştuğu görüşüdür. Bugün sanat terimi birçok kişi tarafından çok basit ve net gözüken bir kavram gibi kullanılabildiği gibi akademik çevrelerde sanatın ne şekilde tanımlanabileceği, hatta tanımlanabilir olup olmadığı bile hararetli bir tartışma konusudur.

<span class="mw-page-title-main">Dogonlar</span>

Dogonlar, Mali'nin orta plato bölgesinde, Batı Afrika'da, Nijer kıvrımının güneyinde, Bandiagara şehrinin yakınında ve Burkina Faso'da yaşayan etnik bir grup. Nüfusları 400.000 ile 800.000 arasındadır. Nijer-Kongo dil ailesinin bağımsız bir kolu olduğu düşünülen Dogon dillerini konuşurlar, yani diğer dillerle yakından ilişkili değildirler.

<span class="mw-page-title-main">Soyut sanat</span>

Soyut sanat, genel anlamıyla doğada var olan gerçek nesneleri betimlemek yerine, biçimler ve renklerin, temsili olmayan veya öznel kullanımı ile yapılan sanata denir. Nonfigüratif sanat terimi ile değişmeli olarak kullanılır. 20. yüzyıl başında bu terim, gerçek biçimleri sadeleştirilmiş veya değiştirilmiş halleriyle imgelere indirgeyen Kübist ve Fütürist sanatı tanımlamak için de kullanılmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Afroamerikalılar</span> Amerika Birleşik Devletlerinde Afrika kökenli ırksal veya etnik grup

Afroamerikalılar veya Siyahi Amerikalılar olarak da bilinen Afrikalı Amerikalılar, Afrika'nın Siyah ırk gruplarından herhangi birinden kısmen veya tamamen gelen Amerikalılardan oluşan etnik bir gruptur. Afrikalı Amerikalılar, Beyaz Amerikalılar ile Hispanik ve Latino Amerikalılardan sonra ABD'deki en büyük üçüncü ırksal veya etnik grubu oluşturmaktadır. "Afroamerikalı" terimi genellikle Amerika Birleşik Devletleri'nde köleleştirilen Afrikalıların torunlarını ifade eder.

<span class="mw-page-title-main">İslam sanatı</span>

İslam sanatı, İslâm kültürünün büyük bir bölümünü oluşturur. İslamî sanat(lar) terimi görece yeni bir terimdir ve genel olarak modern bir kavram olarak ele alınabilir. Terim ile kastedilen İslam topraklarında üretilen, İslam kültürünün izini taşıyan sanat eserleridir; eserlerin illâ ki Müslüman için veya Müslümanlar tarafından yapılmış olması gerekmez. Nitekim birçok Hindu, Hristiyan ve Yahudi sanatçılar İslamî sanat eserleri verdikleri gibi, Müslümanlar tarafından yapılan bazı sanat eserlerinin alıcıları, sahipleri gayri müslimdir. Zaman zaman tarihi İslamî sanat eserleri ve sanatçılar çağdaş zamanlarda dinîden ziyade millî sanat açısından değerlendirilmiştirler; bununla birlikte bu genelde yanlış bulunur zira İslamî sanatlarda tarih boyunca ortak olan değer ve vurgu İslamdır ve sanatlar birçok etnik grubun katkısının sonucu olarak ortaya çıkmışlardır. Nitekim o dönemlerde İslam topraklarında bulunan vatandaşların da ayırıcı özelliği etnik gruplarından ziyade dinleriydi ve bu sebeple de bugün birçok tarihî İslamî sanatçının yaşadığı toprağa bakarak etnik kökenini bilmek çok zordur.

<span class="mw-page-title-main">Afrika felsefesi</span>

Yazılı bir geleneği pek bulunmamakla birlikte, Afrika'nın çoğunlukla sözlü gelenekleri ile örf ve adetlerinden beslenen bir felsefesi olduğundan bahsetmek mümkündür. Afrika'nın yazılı felsefesinin ilk ve ender ürünleri Eski Mısır'a aittir. Buna karşılık çağdaş Afrika felsefesine sözlü gelenek hakimdir.

<span class="mw-page-title-main">Antik Yunan sanatı</span>

Bugünkü Yunanistan topraklarına Yunanlar ayak basmadan önce, Girit, kültürel gelişimin öncülerindendi. Burada Neolitik'ten son Tunç Çağına kadar sürekli bir gelişim izlenilebilir. Minos kültürü; Girit'teki Bronz Çağ kültüründeki kral Minos'a bağlanarak adlandırılmaktadır. Bununla birlikte bir tür akraba olarak tanımlayabileceğimiz Yunan topraklarındaki kültür için "Hellas" terimi kullanılmıştır. Ayrıca "Kiklad" terimi de Kiklad'larda bulunan 3000 yıllık mermer heykelcikleri ve çömlekleri için kullanılmıştır. Bu adlandırmalar dönemi inceleyen arkeologlar tarafından verilmiştir. Kiklad yapıtları, Minos ve Hellas kültürü ile ilişkili değildir. Tam tersine bu yapılar yerel olarak sınırlanmış ve bugüne dek az tanınmış bir kültür çevresine bağlıdır. Erken Minos kültürünün en önemli kalıntıları Girit'in doğu bölümünde, özellikle Gurnia, Vasiliki, Palaikastro gibi küçük kentlerle komşu adalardan Pseira ve Mochios'da bulunmuştur. Akdeniz çevresiyle de karşılıklı ilişkiler kurduğu açıkça bellidir.

<span class="mw-page-title-main">İkonoklazm</span> aşırılıkçı pagan karşıtı bir eylemler silsilesi

İkonoklazm, bir kültürün kendi dini ikona ve diğer sembollerine ya da anıtlarına dini ya da politik güdülerle planlı saldırısıdır. Sıklıkla iç politik ya da dini değişimlerin ana parçasıdır. Genellikle, İspanyolların Amerika'nın fethinde yaptıkları gibi, bir kültürün diğer bir kültürün resimlerini yok etmesinden ayrılır. Bu terim, bir hükümdarın ölmesi ya da iktidardan düşmesinden sonra, özellikle onun resimlerinin yok edilmesini kapsamaz., örneğin Antik Mısır'da Akhenaten.

<span class="mw-page-title-main">Türk sanatı</span> türk tarihinden sanatlar

Türk sanatı, Orta Çağ'da Türklerin Türk coğrafyası olan Anadolu topraklarına gelişlerinden itibaren, günümüze kadar geçen süre içerisinde bu coğrafi bölgede oluşturdukları tüm görsel sanat eserlerini tanımlamak amacıyla kullanılan bir terimdir. Türkiye yani Anadolu toprakları, Türklerden önce de Hititliler, Eski Yunanlar ve Bizanslılar da dahil olmak üzere, pek çok medeniyete ev sahipliği yapmış, bu kültürlerinde ürettiği pek çok sanat eserini barındırmış ve barındırmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Afrika Eksarhlığı</span> Eski ülke

Kartaca Afrika Eksarhlığı Batı Akdeniz'de bulunan mülklerini kapsayan Doğu Roma İmparatorluğu'nun bir idari bölümünün ismidir, bir Eksarh ya da genel vali tarafından yönetilirdi. İmparator Mauricius tarafından 580'lerin sonlarında kurulmuş ve 7. yüzyılda İslam'ın yayılışına kadar ayakta kalmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Twyfelfontein</span>

Twyfelfontein,, resmi adı ile | /Ui-//Ais, kuzey-batı Namibya'da yer alan Kuene Bölgesi'nde bulunan antik kaya gravürleri sit alanıdır.

<span class="mw-page-title-main">Çin sanatı</span>

Çin sanatı, Çin'de yapılan ya da Çinli sanatçıların yaptığı görsel sanattır. Erken "taş devri sanatı" M.Ö. 10.000 yıllarına dayanır ve çoğunlukla basit çömlekçilik ve heykeller içerir. Bu erken dönemin ardından Çin sanatı, Çin tarihiyle olduğu gibi çoğunlukla yüzlerce sene süren çok sayıda hanedanlık dönemiyle karakterize edilir.

<span class="mw-page-title-main">Erotik sanat</span>

Erotik sanat, görsel sanatların geniş bir alanıdır. Genellikle insan çıplaklığını tasvir eden ve cinsel uyarılmayı amaçlayan herhangi bir sanat eserleridir. Bu, çoğu zaman sanatsal özgürlük olarak kabul ediliyor. Çizimler, gravürler, filmler, resimler, fotoğraflar ve heykeller de dahil olmak üzere tüm görsel çalışmalar içeriyor. Bilinen en eski sanat eserlerinden bazıları, tarih boyunca farklı toplumlarda tekrarlanan erotik temaları içerir. Bununla birlikte, bunlar "pornografik", "ahlaksızlık" veya "müstehcenlik" olarak kabul edildiğinde, birçok toplumlarda bunların yaratılmasını, dağıtılmasını ve bulundurulmasını kısıtlayan yasalar da yaygın olarak tabu olarak kabul edilmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Afrika'da kölelik</span>

Kölelik tarihsel olarak Afrika'da yaygındı ve Modern Afrika'da kölelik hala bazı Afrika ülkelerinde devam etmektedir.

İslam kültürü ve Müslüman kültürü, tarihsel olarak Müslümanlar için ortak olan kültürel ögelere atıfta bulunulur. Râşidîn Halifeliğinden erken Emevîler dönemine ve Abbâsîlerin ilk dönemlerine kadar Müslüman kültürünün erken biçimleri ağırlıklı olarak Arap, Bizans, Pers ve Levantendi. İslâm imparatorluklarının hızla genişlemesiyle Müslüman kültürü, Fars, Mısır, Kafkas, Türk, Moğol, Hint, Bangladeş, Pakistan, Malay, Somali, Berberi, Endonezya ve Moro kültürlerini çok etkilemiştir.

<span class="mw-page-title-main">Petroglif</span>

Bir petroglif, bir kaya sanatı biçimi olarak, bir kaya yüzeyinin bir kısmını kazarak, oyarak veya aşındırarak oluşturulan bir görüntüdür. Kuzey Amerika dışında, bilim adamları bu tür görüntülere atıfta bulunmak için genellikle "oyma", "gravür" gibi terimler veya tekniğin diğer tanımlarını kullanırlar. Petroglifler dünya çapında bulunur ve genellikle tarih öncesi insanlarla ilişkilendirilir. Bu kelime Yunanca petro-önekinden, "taş" anlamına gelen πττρα petra'dan ve "oyma" anlamına gelen γλύφω glýphō'dan gelir ve başlangıçta Fransızcada pétroglyphe olarak ortaya atılmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Afrika imparatorlukları listesi</span>

Bu liste maddesinde, bilinen Afrika imparatorlukları ve bunların başkentleri listelenmiştir.