İçeriğe atla

Adowa Muharebesi

Koordinatlar: 14°1′8″K 38°58′24″D / 14.01889°K 38.97333°D / 14.01889; 38.97333 (Battle of Adwa)
Adowa Muharebesi
Birinci İtalyan-Etiyopya Savaşı

Etiyopya askerleri, Aziz Gregor'un yardımıyla, savaşı kazanırken. 1965-1975 arasında çizilmiştir.
Tarih1 Mart 1896
Bölge
Sonuç Etiyopya'nın kesin zaferi
Taraflar

Etiyopya

Destek: Fransa[1][2]
İtalya Krallığı
Komutanlar ve liderler

II. Menelik

Taytu Betul
Makonnen
Mengesha Yohannes
Mikael Wollo
Tekle Haymanot

Oreste Baratieri
Vittorio Dabormida
Giuseppe Arimondi
Matteo Albertone
Giuseppe Ellena

Giuseppe Galliano
Güçler
~100.000 (80.000'i ateşli silaha sahip),[3]
8600 at,[3]
Top ve makineli silah sayısı bilinmiyor
17.700 (tümü ateşli silaha sahip),[4]
56 topçu[5]
Kayıplar
3,886 ölü[6]
6,000 yaralı
3643 ölü,[7]
1500 yaralı,
1681 esir

Adowa Muharebesi (İtalyanca: La battaglia di Adua), I. İtalya-Habeşistan Savaşı sırasında 1 Mart 1896'da Orta Etiyopya'nın kuzeyinde bulunan Adowa'da Kral II. Menelik komutasındaki Etiyopya ordusu ile İtalyan kuvvetleri arasında geçen çarpışmadır. Etiyopya'nın kazandığı zafer İtalyanların Afrika'da Fransa ya da İngiliz imparatorluklarına benzer bir imparatorluk kurma girişimlerini engellemiş ve Fransızlara Atlas Okyanusu'ndan Kızıldeniz'e kadar yayılma umudu vermiştir. 19. yüzyılın sonuna doğru, Avrupa ülkelerinin Berlin Konferansı'nda Afrika'nın neredeyse tamamını paylaştığında; sadece Etiyopya ve Liberya bağımsızlığını koruyabilmiştir.[8] Adowa Muharebesi Pan-Afrikanizmin sembolü haline gelmiş ve Etiyopya'nın bağımsızlığını II. İtalya-Habeşistan Savaşı'na kadar korumuştur.[9]

Arka plan

1889 yılında İtalyanlar II. Menelik ile Uccialli Antlaşması'nı imzaladı. Bu antlaşma, Etiyopya'nın kuzey topraklarını İtalya Krallığı'na bırakmış, bunun karşılığında II. Menelik'e iktidarının devamı, mali ve askeri yardım sözü verilmiştir. Fakat bu antlaşmanın iki farklı dilde farklı maddeler içermesi tartışmaya yol açmıştır. Antlaşmanın İtalyanca versiyonunun 17. maddesi Etiyopya Kralı'nın İtalya dışında yabancı milletler ile diplomatik ilişki kurması kısıtlamış, Etiyopya'yı İtalya'ya bağımlı hale getirmiştir. Antlaşmanın Amharca halinde ise Etiyopya'nın yabancı milletler ile iletişim kurması için İtalya'dan yardım alabileceği yazmaktadır. Fakat İtalyan diplomatlar bu maddenin bilerek değiştirildiği ve II. Menelik'in bilerek antlaşmanın değiştirilmiş bir kopyasını imzaladığını savunmaktadır.[10]

İtalyan Hükûmeti, Etiyopya'nın antlaşmanın İtalyanca haline uyması için askeri bir çözüm uygulamaya karar verdi. Bunun sonucunda İtalya ve Etiyopya, 1.İtalyan-Etiyopya Savaşı'nda karşı karşıya gelmiştir. 1895'in sonunda doğru, İtalyan güçleri çoktan Etiyopya'nın içlerine doğru ilerlemişti. 7 Aralık 1895'te Makonnen, Welle Betul ve Mengesha Yuhhannes'in komutasında olan büyük bir Etiyopya ordusu küçük bir İtalyan birliğini Amba Alagi Muharebesi'nde yok etmiştir. Bu olay sonucunda İtalyan'lar Tigray Bölgesi'ne geri çekilmiş, iki tarafın orduları burada çarpışmıştır. Savaş 3 ay sürmüş, Şubat ayının sonlarına doğru iki tarafın kaynakları da tükenmeye başlamıştırş. İtalyan ordusunun generali olan Oreste Baratieri, eğer bölgedeki yerel halkın kaynakları tükenirse, II. Menelik'in ordusunun yok olmaya başlayacağını biliyordu. Fakat, İtalyan hükûmeti Baratieri'nin harekete geçmesi konusunda ısrar etmişti.

29 Şubat gününün akşamında, General Baldiserra raporunda, tugayların 5 günden kısa bir sürede bitap edeceğini, ordunun Asmara'ya kadar geri çekilmesini önermiştir. Meslektaşları ise, geri çekilmenin zaten düşük olan morali iyice düşüreceğini savunmuştur.[11] General Baratieri, karar vermeyi birkaç saat ertelemiş, son dakika istihbaratı beklemek zorunda olduğunu iddia etmiştir. Ertesi günün sabahında saat 9:00'da Baratieri bir saldırının gerçekleştirileceğini duyurmuştur.[12] Gece yarısından hemen sonra askerler harekete geçmiştir.

Muharebe sonrası

İtalyanlar Eritre'ye kaçarken, arkalarında tüm ağır silahlarını ve 11,000 tüfek bırakmışlardır.[13] Paul B. Henze'ye göre "Baratieri'nin ordusu Menelik İtalyanlar'ın kaçarken bıraktığı tüfekleri ele geçirdiğinde yok olmuştu."

Tuğgeneral Albertone da olmak üzere İtalyan esirleri, zor şartlara rağmen iyi muamele görmüşlerdir. (200 kişi yaralarından dolayı vefat etmiştir.)[14]

Fakat, Etiyopya'nın ele geçirdiği 800 Eritre askerinin sağ elleri ve sol ayakları ampute edilmiştir.[15] Birçok Eritre askeri bu cezadan sağ kurtulamamış, ölene kadar acı çekmiştir.

Komutan Baratieri görevden alınmış ve askerlerini savaş alanında terk etmek ve affedilemez savaş planı yüzünden cezalandırılmıştır.

Muhaberenin kesin sonucu sebebiyle, İtalya Addis Abba Antlaşması'nı imzalayarak Etiyopya'yı bağımsız bir ülke olarak tanımıştır. Bu olaydan 40 sene sonra, İtalyanlar Benito Mussolini'nin önderliğinde II. İtalya-Habeşistan Savaşı'nı başlatmış- ve Etiyopya'yı 1936'da bozguna uğratmıştır. İtalya burayı 5 yıl kontrol altında tuttuktan sonra İngilizler İtalyanlar'ı bölgeden çıkartmıştır.

Günümüzdeki Adowa kutlamaları

Resmi Tatil

Adowa Zaferi, Etiyopya'daki tüm bölgelerde Resmî tatil ilan edilmiştir. Tüm okullar, bankalar, postaneler ve devlet daireleri bu günde kapalıdır.[16]

Halk Kutlamaları

Adowa Zaferi, Etiyopya'nın başkenti olan Addis Ababa'da Menelik Meydanı'nda, devlet görevlilerinin ve halkın katılımı ile kutlanır. Burada, Etiyopya Orkestrası çeşitli vatan şarkıları çalar.[17]

Halk, geleneksel Etiyopya kıyafetlerini giyer, Etiyopya bayrağı ve çeşitli vatani plakartlar taşır ve Shotel denen geleneksel Etiyopya kılıç ve kalkanlarını giyerler. Buna ek olarak; Etiyopya'nın Bahir Dar, Debre Markos gibi büyük şehirlerinde bu zafer seremoniler ile kutlanır.

Film

  • Adwa - 1999 Etiyopya yapımı begesel (Haile Gerima)

Kaynakça

  1. ^ "Soviet Appeasement, Collective Security, and the Italo-Ethiopian war of 1935 and 1936". Archived from the original on 3 October 2019.
  2. ^ Thomas Wilson, Edward (1974). Russia and Black Africa Before World War II. New York. p. 57-58.
  3. ^ a b McLachlan, Sean (2011). Armies of the Adowa Campaign 1896. Osprey Publishing. p. 42.
  4. ^ Mclachlan, Sean. Armies of the Adowa Campaign 1896. p. 20. ISBN 978-1-84908-457-4.
  5. ^ Abdussamad H. Ahmad and Richard Pankhurst (1998). Adwa Victory Centenary Conference, 26 February – 2 March 1996. Addis Ababa University. pp. 158–62.
  6. ^ Caulk, Richard (2002). "Between the Jaws of Hyenas": A Diplomatic History of Ethiopia (1876-1896). Harrassowitz Verlag, Wiesbaden. pp. 563, 566–567.,
  7. ^ Caulk, Richard (2002). "Between the Jaws of Hyenas": A Diplomatic History of Ethiopia (1876-1896). Harrassowitz Verlag, Wiesbaden. pp. 563, 566–567.
  8. ^ Kifle, Elias (3 Mart 2009). "The Battle of Adwa as a "Historic" Event". Ethiopian Review (İngilizce). 26 Şubat 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Mart 2022. 
  9. ^ "Ethiopian International Film Festival (EIFF) (Addis Ababa, Ethiopia)". African Studies Companion Online. 4 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Mart 2022. 
  10. ^ Gambino, Vincenzo; Tesauro, Piero; Toscani, Marco (Temmuz 2006). "Italian Society of Hair Restoration 11th Annual Congress • Bari, Italy May 29–31, 2006". International Society of Hair Restoration Surgery. 16 (4): 125-126. doi:10.33589/16.4.0125. ISSN 2641-6719. 
  11. ^ Caulk, R. A. (Temmuz 1976). "Menelik - The Life and Times of Menelik II: Ethiopia 1844–1913. By Harold G. Marcus. Oxford: Clarendon Press, 1975. Pp. 298. £5.25". The Journal of African History. 17 (3): 464-465. doi:10.1017/s0021853700000669. ISSN 0021-8537. 
  12. ^ Lewis, David Levering (1987). The race to Fashoda : European colonialism and African resistance in the scramble for Africa. 1st ed. New York: Weidenfeld & Nicolson. ISBN 1-55584-058-2. OCLC 14930930. 
  13. ^ Tafla, Bairu (2 Eylül 2013). "Richard Pankhurst: The Ethiopians". Aethiopica. 3: 208-210. doi:10.15460/aethiopica.3.1.584. ISSN 2194-4024. 
  14. ^ Marcus, Harold G.; Prouty, Chris (1988). "Empress Taytu and Menilek II: Ethiopia 1883-1910". The International Journal of African Historical Studies. 21 (3): 571. doi:10.2307/219491. ISSN 0361-7882. 
  15. ^ McLachlan, Sean (2011). Armies of the Adowa Campaign 1896 : the Italian disaster in Ethiopia. Oxford: Osprey Pub Co. ISBN 978-1-84908-457-4. OCLC 694832881. 
  16. ^ "Ethiopia Celebrates Victory of Adowa". web.archive.org. 8 Mayıs 2019. 8 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mart 2022. 
  17. ^ "Adwa victory colorfully celebrated in Addis Ababa". Borkena Ethiopian News (İngilizce). 2 Mart 2018. 6 Mart 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mart 2022. 

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Etiyopya</span> Afrikanın doğusunda, Afrika Boynuzunda, bir devlet

Etiyopya veya Etyopya, resmî adıyla Etiyopya Federal Demokratik Cumhuriyeti Afrika Boynuzu'nda yer alan büyük bir Doğu Afrika ülkesi. Ülkenin başkenti yerel dilde "yeni çiçek" anlamına gelen Addis Ababa'dır. Sudan, Güney Sudan, Eritre, Cibuti, Somali ve Kenya, Etiyopya'nın komşularıdır. Afrika kıtasının en kalabalık ikinci ülkesidir.

<span class="mw-page-title-main">Addis Ababa</span> Etiyopyanın başkenti

Addis Ababa veya Addis Abeba, Etiyopya ve Afrika Birliği'nin başkenti. 80 farklı dilin konuşulduğu şehirde Hristiyan, Müslüman ve Yahudi toplulukları yer alır. Deniz seviyesinden 2.355 metre yüksekte olan Addis Ababa'nın konumu 9.03° K 38.74° D'dir.

<span class="mw-page-title-main">Haile Selassie</span> Etiyopya İmparatoru

I. Haile Selassie ; Amharca ha.ɪlɜ sɨlːase ;

<span class="mw-page-title-main">II. Menelik</span>

II. Menelik, asıl adı Sahle Mariam, Etiyopya imparatoru.

<span class="mw-page-title-main">Massava</span>

Massava veya Masavva, eskiden kullanılan adıyla Mitsiwa, Eritre'nin Kızıl Deniz sahilinde bulunan bir liman şehri.

<span class="mw-page-title-main">Ogaden Savaşı</span>

Ogaden Savaşı (1977-1978), Etiyopya ile Somali arasında Etiyopya'nın Ogaden denilen bölgesinde meydana gelen savaş.

<span class="mw-page-title-main">Pietro Badoglio</span> dünya savaşları sırasında İtalyan general ve İtalya başbakanı

Pietro Badoglio, İtalyan asker ve siyasetçi. Eylül 1943'te Müttefiklerle, İtalya'nın II. Dünya Savaşı'ndan çekilmesini sağlayan ateşkes antlaşmasını gerçekleştirdi.

<span class="mw-page-title-main">II. İtalya-Habeşistan Savaşı</span> 1935 - 1936 yılları arasında İtalya Krallığı ile Etiyopya İmparatorluğu arasında meydana gelen ve Etiyopyanın İtalyan yönetimi altına girmesiyle sonuçlanan savaş

II. İtalya-Habeşistan Savaşı veya II. İtalya-Etiyopya Savaşı, 1935 - 1936 yılları arasında İtalya Krallığı ile Etiyopya İmparatorluğu arasında meydana gelen ve Etiyopya'nın İtalyan yönetimi altına girmesiyle sonuçlanan savaş. I. İtalya-Habeşistan Savaşı'nda yenilgiye uğrayan İtalya Krallığı'nın Etiyopya'yı sömürgeleştirmek için ikinci girişimi olmuştur. Genellikle II. Dünya Savaşı'nı hazırlayan olaylardan biri olarak değerlendirilen bu savaş, Milletler Cemiyeti'nin, büyük güçler tarafından desteklenmedikçe kararlarını uygulatma gücüne sahip olmadığını göstermiştir.

<span class="mw-page-title-main">Eritre Bağımsızlık Savaşı</span>

Eritre Bağımsızlık Savaşı 1 Eylül 1961'de başlayıp, Eritre'nin bağımsızlık tarihi olan 29 Mayıs 1991'e kadar 30 yıl boyunca devam etmiş bir savaştır. Savaş, Etiyopya hükûmeti ve Eritreli özerkçilikçiler arasında çıkmıştır. Bu 30 yıllık savaş içerisinde, 1972 - 1974 ve 1980 - 1981 yılları arasında Eritre'yi temsil eden Eritre Halk Cephesi ve Eritre Liberal Cephesi arasında Eritre İç Savaşı yaşanmıştır. 1974 - 1992 yılları arasında ise Etiyopya İç Savaşı yaşanmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Aya Yorgi Katedrali, Addis Ababa</span> Aya Yorgi Katedrali, Addis Ababa

Aziz Yorgi Katedrali Addis Ababa, Etiyopya'da Etiyopya Ortodoks Tevhîdî Kilisesi'nin bir Katedralidir. Kendine özgü Sekizgen bir forma sahiptir. Şehrin Churchill Yolu'nun kuzey ucunda yer alır.

<span class="mw-page-title-main">Eritre-Etiyopya Savaşı</span>

Eritre-Etiyopya Savaşı, Mayıs 1998-Haziran 2000 tarihleri arasında Etiyopya ve Eritre arasında sınır anlaşmazlıklarından dolayı meydana gelen bir savaştır. Eritre ve Etiyopya savaşa yüzlerce milyon dolar harcamış ve çatışmalar sonucu binlerce kayıp verilmesine karşın yalnızca küçük sınır değişiklikleri ile sonuçlanmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Emilio De Bono</span>

Emilio De Bono, İtalyan Mareşal ve Faşist Büyük Konsey üyesi. Trablusgarp Savaşı, I. Dünya Savaşı ve İkinci İtalya-Habeşistan Savaşı'nda görev aldı.

Uccialli Antlaşması, 2 Mayıs 1889 yılında Etiyopya ve İtalya arasında imzalanan antlaşmadır.

Etiyopya-Rusya ilişkileri, resmi olarak 21 Nisan 1943 yılında Sovyetler Birliği'nin Addis Ababa'da büyükelçiliği açmasıyla kuruldu.

<span class="mw-page-title-main">Fikre Selassie Wogderess</span>

Fikre Selassie Wogderess, Etiyopyalı siyasetçi.

<span class="mw-page-title-main">Etiyopya tarihi</span>

Etiyopya tarihteki en eski ülkelerden birisidir. Etiyopya'nın diğer adı "Habeşistan" olup köleler ülkesi anlamına gelir. Tarihi tarih öncesi dönemlerdeki Lucy'nin bulunmasına kadar uzanır. Antik çağlarda Aksum Krallığı kurulmuş ve ülkede Hristiyanlık yayılmıştır. 7. yüzyılda Müslümanlar, Habeşistan'a hicret etmiştir. Çağdaş Etiyopya 2 kez işgale uğramıştır ve komünizmi benimsediği dönem de olmuştur.

<span class="mw-page-title-main">Derg</span>

Etiyopya Geçici Askerî Hükûmeti veya Derg, 1974-1987 yılları arasında Etiyopya'yı yöneten askerî cunta idi.

<span class="mw-page-title-main">İtalyan Etiyopyası</span>

İtalyan Etiyopyası, yaklaşık beş yıl boyunca İtalya tarafından işgal edilen Etiyopya İmparatorluğu topraklarıdır. İtalyan Etiyopyası, İtalyan Doğu Afrikası'nın kurulmasından sonra Amhara, Harar, Galla-Sidamo ve Scioa valiliklerinden oluşan Etiyopya İmparatorluğu'nun eski topraklarının resmi adıydı, idari bir birim değildi.

Oreste Baratieri bir İtalyan general ve İtalyan Eritresi 'nin valisiydi.

<span class="mw-page-title-main">Fisseha Desta</span>

Fisseha Desta, Etiyopyalı rütbeli asker ve siyasetçi.