İçeriğe atla

Adile Ayda

Adile Ayda
Doğum7 Mart 1912(1912-03-07)
Ölüm5 Ekim 1992 (80 yaşında)[1][2]
Defin yeriZincirlikuyu Mezarlığı, İstanbul
MilliyetTürk
EğitimNotre Dame de Sion, İstanbul
MeslekDiplomat, Akademisyen, Yazar

Adile Ayda (Rusça: Гадиле Садреевна Максудова / Gadile Sadreyevna Maksudova, Tatarca: Гадилә Садри кызы Максудова / Ğädilä Sadri qızı Maqsudova, 7 Mart 1912 - 5 Ekim 1992[1][2]), Türk diplomat, akademisyen ve yazardır.

Türkiye'nin ilk kadın diplomatıdır. 1976-1980 arasında kontenjan senatörü olarak Cumhuriyet Senatosu’nda görev yapmıştır. Ünlü hukukçu Sadri Maksudi’nin kızıdır.

Yaşamı

1912 yılında Sankt-Peterburg'ta dünyaya geldi. Babası, dönemin Duma üyesi Sadretdin Nizametdinoviç Maksudov (sonraki adı Sadri Maksudi Arsal), annesi Orenburglu altın madenci Rami ailesinden Kamile Rami (Arsal) idi.

İlk öğrenimini Berlin ve Paris'te, lise öğrenimini İstanbul'daki Notre Dame de Sion Fransız Lisesi’nde yaptı. 1932’de Ankara Hukuk Fakültesi’ni bitirdi[3]

Dışişleri Bakanlığı’na girişi

1932’de Dışişleri Bakanlığı giriş sınavını kazandı ve Türkiye’nin ilk kadın diplomatı oldu. Kadın diplomatların dış ülkelere tayin edilemeyecekleri hakkında bir yönetmelik çıkarılması üzerine,[] 1934’te Dışişleri’nden istifa etti. Ankara Devlet Konservatuvarı’nda, Maarif Cemiyeti Koleji’nde ve Ankara Kız Lisesi’nde Fransızca öğretmenliği yaptı.

Akademik yaşamı

1941’de Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Fransız Dili ve Edebiyatı Bölümü’nden mezun olduktan sonra, aynı yıl, Fransız Dili ve Edebiyatı Bölümü’nde asistan ve 1943’te doçent oldu. Evliliği nedeniyle İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’ne tayin oldu. 1957 yılında fakültedeki görevinden istifa etti ve kadın diplomatlar için "Dış ülkelere tayin edilemezler" kaydını kaldırmış olan Dışişleri’ne döndü.

Diplomatik yaşamı

1958’de Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’na delege, 1959’da Lahey ve 1961’de Belgrad Büyükelçilikleri müsteşarı, 1963’te Kültür İşleri Genel Müdür Yardımcılığı görevlerinde bulundu. Genel müdür vekilliği yaptığı 1966 yılında, İtalya devletinden Liyakat Nişanı aldı ve 1967’de, elçi olarak Roma'ya tayin edildi.

Etrüskler hakkında araştırmaları

Türkiye Cumhuriyeti Roma Büyükelçiliği'nde elçi-müsteşar göreviyle bulunduğu yıllarda Etrüskler konusunda araştırma yapan Ayda, Fransızca ve Türkçe olarak yazdığı eserlerde Etrüsklerin proto-Türk olduğu görüşünü işledi.

Yazı hayatı

1971’de Ankara'ya, bakanlık müşaviri olarak dönünce, yeniden yazı hayatına başlayan Ayda, Tercüman gazetesinde ve Hisar dergisinde çeşitli konularda ve özellikle sanat ve edebiyat üzerine yazılar yayınladı. “Yahya Kemal'in Fikir ve Şiir Dünyası”, “Böyle İdiler Yaşarken”, “Bir Demet Edebiyat” başlıklı eserlerin yazarıdır.

Senatörlüğü

1976’da, Cumhuriyet Senatosu’na Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk tarafından Kontenjan senatörü seçildi. 1980’e kadar bu görevi sürdürdü.

Ölümü

Reşid Mazhar Ayda ile olan evliliğinden iki kız çocuğu sahibi olan Adila Ayda, 5 Ekim 1992’de hayatını kaybetti.[1][2] Cenazesi, Zincirlikuyu Mezarlığı’na defnedildi.

Bibliyografya

  • "L’Influence de Victor Hugo sur Mallarmé." Dialogues. İstanbul, 1953.(Fransızca)
  • Le Drame Intérieur de Mallarmé ou l'Origine des Symboles Mallarméens. İstanbul: La Turquie Moderne, 1955.(Fransızca)
  • Un Diplomate Turc Auprès du Roi-Soleil. İstanbul, 1956.(Fransızca)
  • "Molière et l’Envoyé de la Sublime Porte." Les Divertissements de Cour au XVIIe Siècle. Actes du VIIIe Congrès de l'Association Internationale des Études Françaises, Paris, 3-5 septembre 1956 in Cahiers de l'Association Internationale des Études Françaises, 9 (juin 1957). 103-116.(Fransızca)
  • Yahya Kemal. Kendi Ağzından Fikirleri ve Sanat Görüşleri. Ankara: Ajanstürk Yayınları, 1962.
  • Les Étrusques Étaient-ils des Turcs? Paris: 1971.(Fransızca)
  • Etrüskler Türk mü idiler? Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları, 1974.
  • Yahya Kemal’in Fikir ve Şiir Dünyası. Ankara: Hisar Yayınları, 1979.
  • Böyle İdiler Yaşarken. Ankara: 1984.
  • Les Étrusques Étaient des Turcs. Preuves. Ankara: 1985.(Fransızca)
  • Atsız’dan Adile Ayda’ya Mektuplar (derleme). Ankara: 1988.
  • Türklerin İlk Ataları. Ankara: 1987.
  • Sadri Maksudi Arsal. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları Türk Büyükleri Serisi, 1991.
  • Etrüskler (Tursakalar) Türk İdiler. Din ve Dil ile İlgili Deliller. Ankara: 1992, Boyut Yayınları
  • Садри Максуди Арсал. Перевод (Çeviren) В.Б. Феоновой. Москва: 1996.(Rusça)
  • Bir Demet Edebiyat. Makaleler. Halil İnalcık'ın önsözü ile. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1998.

Kaynakça

  1. ^ a b c "TBMM Albümü 4. Cilt (1960-1983)" (PDF). TBMM Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü. 21 Ocak 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Kasım 2021. 
  2. ^ a b c "Milliyet - 7 Ekim 1992 - MİLLİYET GAZETE ARŞİVİ". gazetearsivi.milliyet.com.tr. 18 Aralık 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  3. ^ "Ayda, Adile. Kültür ve Turizm Bakanlığı web sitesi, Erişim tarihi:28.02.2012". 29 Eylül 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak 2009. 

Dış kaynaklar

  • İnalcık, Halil. "Âdile Abla." Bir Demet Edebiyat, Adile Ayda. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1998. 1-19.
  • Aygün, Ömer (haz. ve çev.) Stéphane Mallarmé. Profil. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2002.
  • Çaykara, Emine. Tarihçilerin Kutbu: Halil İnalcık Kitabı. Söyleşi. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2005.
  • Pultar, Gönül. "Batı Avrupa Kültürü ile Türk-Tatar Kültürünün Sentezi: Adile Ayda (1912-1992)" (A Synthesis of Western European Culture and Turco-*Tatar Culture: Adile Ayda, 1912-1992)." Paper delivered at the conference entitled "Cultural Relations Between Turkey and Tatarstan" organized in *September 2005 in Kazan, by the Institute of Turkish Studies (Türkiyat Enstitüsü) of Istanbul University and the Institute of Language and Literature of the Academy of Science of the Republic of Tatarstan. (The conference proceedings volume is in preparation, edited by Osman Sertkaya.) (İngilizce)

Dış bağlantılar

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Ahmet Hamdi Tanpınar</span> Türk şair, romancı, deneme yazarı, edebiyat tarihçisi, siyasetçii

Ahmet Hamdi Tanpınar ; Türk şair, romancı, deneme yazarı, edebiyat tarihçisi, siyasetçi ve akademisyendir.

<span class="mw-page-title-main">Yahya Kemal Beyatlı</span> Türk yazar ve siyasetçi

Yahya Kemal Beyatlı, doğum adıyla Ahmed Agâh, Türk şair, mütefekkir, yazar, siyasetçi ve diplomattır.

<span class="mw-page-title-main">Cemil Meriç</span> Türk yazar, çevirmen ve düşünür

Hüseyin Cemil Meriç, Türk yazar, çevirmen, düşünür ve sosyolog.

<span class="mw-page-title-main">Abdülhak Hamit Tarhan</span> Türk şair, oyun yazarı, diplomat, milletvekili

Abdülhak Hamit Tarhan, Türk şair, oyun yazarı ve diplomat.

<span class="mw-page-title-main">Halil İnalcık</span> Türk tarih profesörü (1916–2016)

Halil İbrahim İnalcık, Türk tarihçidir.

Ahmet Yaşar Ocak, Türk akademisyen, tarihçi, yazar. Türk Tarih Kurumu ve Türkiye Bilimler Akademisi şeref üyesi olan profesör doktordur.

<span class="mw-page-title-main">Yılmaz Erdoğan</span> Türk oyuncu, senarist, yönetmen ve şair

Yılmaz Erdoğan, Kürt asıllı Türk oyuncu, yönetmen, senarist, yapımcı ve şair'dir. Sadri Alışık Ödülleri en iyi erkek oyuncu, Altın Kelebek Ödülleri en iyi komedi dizisi, AACTA en iyi yardımcı erkek oyuncu, Afife Tiyatro Ödülleri Cevat Fehmi Başkut Özel Ödülü sahibidir.

<span class="mw-page-title-main">Sadri Maksudi Arsal</span> Türk tarihçi

Sadri Maksudi Arsal, Türk-Tatar devlet adamı, hukukçu, akademisyen, düşünür ve siyasetçi.

<span class="mw-page-title-main">Türk edebiyatı</span> Türkçe yazılmış edebî eserler

Türk edebiyatı, Türk yazını veya Türk literatürü; Türkçe olarak üretilmiş sözlü ve yazılı metinlerdir.

<span class="mw-page-title-main">Böriler</span>

Böriler ya da Börüoğulları, Şam ve çevresinde kurulmuş Büyük Selçuklu Devleti'ne tabi bir Türk atabeyliktir.

Ahmet Bican Ercilasun, Türk dil bilimci, Türkolog ve yazardır.

Mehmet Kaplan,, Türk edebiyat kuramcısı, eleştirmen, edebiyat tarihçisi, yazardır.

Şükrü Elçin, Türk şair, folklorcu, araştırmacı, akademisyen ve yazardır.

<span class="mw-page-title-main">İstanbul kuşatmaları listesi</span> Vikimedya liste maddesi

İstanbul kuşatmaları listesi, günümüzde Türkiye sınırları içerisinde yer alan İstanbul'un tarih boyunca yaşadığı kuşatmaların derlendiği listedir. Marmara Denizi'nin Karadeniz'e açıldığı boğazı denetleyen noktada, Asya ile Avrupa arasındaki kara bağlantısının üzerinde kurulu olan şehir, İpek Yolu'nun da geçtiği bu stratejik konumu nedeniyle farklı halklarca birçok kez ele geçirilmek istenmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Sâcoğulları</span>

Sâciler veya Sâcoğulları, Azerbaycan'da hüküm sürmüş bir hanedandır. Sâcoğulları hanedanı, Azerbaycan'daki bir halife hükümdar soyu idi. Sâciler, Orta Asya'daki Uşrusana kentinden göç etmiş, İrani (Soğd) kökenli bir topluluk ya da Abbasi hizmetindeki Türk kökenli bir komutan olan Ebu's-Sâc Dîvdad b. Yûsuf Dîvdest'in ailesindendir.

Mehmet Avni Özbek, Türk halkbilimci, Türk halk müziği yorumcusu, şef.

Yahya Akengin, Türk şair ve yazardır. Hisarcılar akımının temsilcilerinden biridir.

Gönül Ayda Pultar, Türk yazar ve akademisyen. Adile Ayda'nın kızı ve Sadri Maksudi Arsal'ın torunudur.

<span class="mw-page-title-main">Baki Vandemir</span> Türk asker

Baki Vandemir, Türk asker. Türk Kurtuluş Savaşı sırasında 5. Süvari Kolordusu Kurmay Başkanı ve İstihbarat Şube Müdürlüğü görevlerinde bulundu.

Konstantinopolis Kuşatması, 1394-1396 yıllarında Osmanlı Devleti'nin Konstantinopolis'e karşı gerçekleştirdiği muhasara.