İçeriğe atla

Adiabene

Adiabene
MÖ 1 yüzyıl civarı-MS 116
Büyük Tigran dönemi Ermenistan Krallığı altındaki Adiabene
Büyük Tigran dönemi Ermenistan Krallığı altındaki Adiabene
BaşkentArbela (Erbil)
Yaygın dil(ler)Klasik Süryanice
HükûmetMonarşi
Tarihçe 
• Kuruluşu
MÖ 1 yüzyıl civarı
• Dağılışı
MS 116

Adiabene, isim klasik Süryanice'den türetilmiştir: ܚܕܝܐܒ‎, Ḥaḏy’aḇ veya Ḥḏay’aḇ, (Antik Yunanca'da, Ἀδιαβηνή Adiabene, Pehlevice:Nodshēragān,Ermenice:Նոր Շիրական, Nor Shirakan) merkezi Arbela (Erbil) olan, eski Asur'daki bir Yahudi (Uydu) devletiydi.[1][2][3]

Coğrafi konumu

Adiabene, Asur bölgesinde, yukarı Zap (Likya) ve Aşağı Zap (Caprus) bölgesi aralığında varlık gösterdi. Zaman içerisinde politik olarak Asur topraklarının büyük bir kısmını kapsadığından, bir süre sonra tüm Asur ülkesi için kullanılmaya başlanmıştır. Strabo'ya göre ana şehirleri Arbela ve Ninova'dır. Antakyalı tarihçi Marcellinus; ilaveten, Ekbatan ve Gaugamela-Musul civarı) dan'da bahsetmektedir.[4][5] Sembolik olarak Part İmparatorluğu'na bağlılık göstermiş olsa da, MÖ 1. yüzyıldan, MS 1. yüzyılın sonlarına kadar bağımsızlığını sürdürdü ve sınırları Nisibis'e kadar uzandı.Talmud yazılarında adı, Süryanice formu "Hadyab" veya "Hedayab" ile paralel olan (חדייב, חדייף ve הדייב) olarak geçmektedir.[6]

Tarih ve nüfus

MS 1. yüzyılda, Mezopotamya dininden, Museviliğe geçmiş bir hanedanlık tarafından yönetildi.[5] MÖ 1. yüzyıldan başlayarak Part İmparatorluğu'nun satraplığı, bazende Ermenistan krallığının vasallığıydı. Hükümdarı, Kral Izates II bar Monobaz" (36–59/60), Part İmparatorluğunda hatırı sayılır bir nüfuza sahipti. Sonrasında, Izates II ve kardeşi Monobaz II ve de anneleri Helena (Musevi kaynaklarda;Heleni HaMalka) ile birlikte politik nedenlerden Yahudiliğe geçmişlerdi,[5][7] bu geçiş durumu Proselitizm ile izah edilebilir.
Kraliçe Helena, kendisi ve oğulları için saraylar inşa ettirdiği Yeruşalim'e taşındı, Helena'nın Lahiti 1863'te keşfedildi. Lahitte bulunan, tzaddan malka" ve "tzadda malkata," yazıtlarının, Helena'nın Kudüs'ün yoksullarına ve genel Yahudi krallığına sağladığı, dinsel Tsedaka uygulamalarına dair olduğuna inanılır.[8]

Talmud'a göre; hem Helena, hem de oğlu Monobaz II, Kudüs Tapınağı için büyük fon bağışları yaptılar. Aile, Filistin Yahudilerini, Romalılarla yaptıkları "Birinci Yahudi-Roma savaşı sırasında, finansal ve askeri açıdan desteklemişti.[9] Helena ve oğlu Monobaz II den, dindarlıklarından dolayı Mişna'da sıkça övgü ile bahsedilir. MS.115 sonrası, Adiabene'deki tüm tarihsel Yahudi kraliyet izleri yok olup silindi, ancak bu hikâyeler "Rabbinik/Haham edebiyatı) ve Talmud üzerinde büyük bir etki yarattı.[10]

Adiabene karışık bir nüfusa sahipti, Süryani dili bölgedeki Asurlular tarafından konuşuluyordu. Tarihçi Josephus Adiabene sakinlerinin Asurlular olduğunu belirtir. Yaşlı Plinius'a göre ise, Adiabene bölgesinde dört kabile yaşıyordu: Orontidler, Alanlar, Azonlar ve Silekler)[11] Tarihçi ve İranolog Ernst Herzfeld; hükümdarlarının isimlerine dayanaraktan, Adiabene kraliyet evi için, Saka veya İskit kökenli olduklarını iddia etti.[12][13] Ancak, daha sonra İran dilbilimsel çalışmalarında kaydedilen ilerlemeler neticesinde, bu isimlerin Batı Orta İran dillerin'den isimler olduğu anlaşıldı.[14] Adiabene kraliyet evi üyelerinin, Trajan işgalinden kaçtıktan sonra, Urmiye ve Van gölü arasındaki bölgeyi yöneten, Amatuni hanedanlığını kurdukları öne sürülmüştür.[15][16]

Kraliyet üyelerinin isimleri ve yasaksevi ilişkileri,[17] erken dönem İrani, Zerdüşt veya Mecûsî kökenli olduklarına bir işaret olabilir. Josephus'a göre; Kraliçe Helena, Kral Monobaz I.'in hem kardeşi ve de eşiydi, Izates II bar Monobaz ve Monobaz II ise oğullarıydı. Ayrıca, Hem Josephus hem de Horenli Musa'ya göre, Helena, Osroene kralı V. Abgar'ında baş eşlerinden biriydi.[18][19] Josephus, Helena'nın, Kral Izates I'in kızı olduğunu da aktarır.[20]

Adiabene, erken dönemlerden beri Mezopotamya'da, Neo-Asur İmparatorluğu'nun bir parçasıydı ve Ninova'nın yıkılmasından sonra bile Süryanilerin ağırlıklı meskun olduğu yerdi. Roma İmparatoru Trajan 116 yılında Mezopotamya'yı fethedince, Adiabene, Asurya adıyla bir Roma eyaletine dönüştürüldü. Ancak Mezopotamya kolonileri, Hadrianus zamanında bölgeyi tekrar ele geçirdiler. 195 yılında Septimius Severus Adiabene'yi kısa sürede yeniden ele geçirdi ve bu nedenle Adiabenus unvanını aldı. Caracalla zamanında, 216 yılında, Romalılar bir kez daha Adiabene'ye girdi ve Cassius Dio'a göre; Roma kralı Caracalla bu dönemde Part krallarının, Adiabene'ye gömülüp gömülmediğini tespit etmek için tüm mezarları tarattı. Antik kraliyet mezarlarının çoğu bu sebepten yıkıldı. İkinci yüzyılın sonlarında Hristiyanlık, Zerdüştler ve daha önce Yahudiliğe geçmiş olanlar arasında hızla yayıldı. I. Konstantin döneminde Hristiyanlık Roma İmparatorluğu'nun resmi dini haline geldiğinde, Adiabene Hristiyanlarının konumu doğal olarak kızıştı, çünkü Zerdüşt olan Sasaniler tarafından, potansiyel muhalifler olarak görüldüler.[21]

MS 1. yüzyıldan Karduya ve Adiabene haritası.Mavi çizgi: MÖ 401'de Onbinlerin Karduya içinde ilerlediği ve geri çekildiği hat.

Adiabene Kralları

Kraliçe Helena'nın Lahiti, Louvre Müzesi
  • Artaxares, MÖ 30
  • Izates I., MS 30
  • Monobazos I. Bazaios, MS 30-36 /
  • Helena = MS 30-58
  • Izates II., 36–59/60
  • Monobazos II., 59/60–?
  • Meharaspes, 114 civarı
  • 116/7'den itibaren Roma İmparatorluğu

Adiabene Piskoposları

Kral Mezarları batı girişi (Kudüs) 19. yüzyıl

Adiabene, MS 5. ve 14. yüzyıllar arasında Doğu Süryani Kilisesi'nin büyük metropollerinden biriydi. Pers ve Sasani altındaki Adiabene'den, Hristiyanlığın (sahte olduğu iddia edilen) bir şeceresi verilir ve ilk piskoposların bir kısmının sıralaması yapılır. Aşağıdaki listede yer alan piskoposlardan bazıları başka kaynaklarda onaylanmıştır, ancak ilk piskoposlar muhtemelen efsanevidir. Piskoposların listesi, Rahip ve İlahiyatçı Alphonse Mingana tarafından bulunup, tercüme edilmiş olan ve 1907'de yayımlanan Erbil Vakayinamesin'den alınmıştır.[22] Yayımlandığında orijinal bir metin olup olmadığı tartışmalara konu olmuş ve rahip Mingana sahtecilikle suçlanmıştır.[23]

  • Pkidha (104-114)
  • Semsoun (120-123)
  • Isaac (135-148)
  • Abraham (148-163)
  • Noh (163-179)
  • Habel (183-190)
  • Abedhmiha (190-225)
  • Hiran (225-258)
  • Saloupha (258-273)
  • Ahadabuhi (273-291)
  • Sri'a (291-317)
  • Iohannon (317-346)
  • Abraham (346-347)
  • Maran-zkha (347-376)
  • Soubhaliso (376-407)
  • Daniel (407-431)
  • Rhima (431-450)
  • Abbousta (450-499)
  • Joseph (499-511)
  • Huana (511-???

Notlar

  • Helena hakkında tüm bilinenler, Flavius Josephus, Horenli Musa, Kirakos Gandzaketsi ve Talmud yazılarına dayanmaktadır. MS 1.yy da yaşamış olan Josephus, genç olmasına rağmen, neredeyse yaşadığı ve orada gömüldüğü sırada Kudüs'te yaşayan Helena ile çağdaştı ve de çalışmalarının önemli bir bölümünü, ilk elden bilgilerle yazmıştır. Talmud'un en eski kısımları, eski kaynaklara dayanmakla birlikte, 200 yılından itibaren derlenmiş ve düzenlenmiştir.'

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. ^ In Memory of Rabbi and Mrs. Carl Friedman: Studies on the Problem of Tannaim in Babylonia (ca. 130–160 C. E.) Author(s): Jacob Neusner Source: Proceedings of the American Academy for Jewish Research, Vol. 30 (1962), pp. 79–127.
  2. ^ Ammianus Marcellinus, another fourth-century writer. In his excursus on the Sasanian Empire, he describes Assyria in such a way that there is no mistaking he is talking about lower Mesopotamia (Amm. Marc. XXIII. 6. 15). For Assyria, he lists three major cities-Babylon, Ctesiphon and Seleucia (Amm. Marc. xxIII. 6. 23), whereas he refers to Adiabene as 'Assyria priscis temporibus vocitata' (Amm. Marc. xxIII. 6. 20).
  3. ^ The Biblical Geography of Central Asia: with a General Introduction, by Ernst Friedrich Karl Rosenmüller. Page 122.
  4. ^ Ammien Marcellin, Res Gestæ, xviii, vii, 1.
  5. ^ a b c Gottheil, Richard. "Adiabene". Jewish Encyclopedia. 30 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Kasım 2011. 
  6. ^ Yaqut, Geographisches Wörterbuch, ii. 263; Payne-Smith, Thesaurus Syriacus, under "Hadyab"; Hoffmann, Auszüge aus Syrischen Akten, pp. 241, 243.
  7. ^ "Helena". www.jewishvirtuallibrary.org. 27 Mayıs 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Nisan 2018. 
  8. ^ Shapira, Ran (1 Ekim 2010). "A Royal Return". 21 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Nisan 2018 – Haaretz vasıtasıyla. 
  9. ^ Neusner, Jacob (1964). "The Conversion of Adiabene to Judaism: A New Perspective". Journal of Biblical Literature. 83 (1). ss. 60-66. JSTOR 3264908. 
  10. ^ The Other Zions: The Lost Histories of Jewish Nations By Eric Maroney P:97
  11. ^ Pliny the Elder, The natural history, book VI, chap. 30
  12. ^ Ernst Herzfeld, 1947, Zoroaster ve dünyası, Cilt 1, s. 148, Princeton üniversitesi basını, Michigan Üniversitesi, 851 sayfa
  13. ^ Ernst Herzfeld, Gerold Walser, 1968, Pers İmparatorluğu: Eski Yakın Doğu coğrafyası ve etnografya çalışmaları, s. 23, Michigan Üniversitesi, 392 sayfa
  14. ^ Helmut Humbach, Prods Oktor Skjaervo, 1983, The Sassanian Inscription of Paikuli Pt. 3,1, p. 120, Humbach, Helmut und Prods O. Skjaervo, Reichert, 1983, 3882261560/9783882261561
  15. ^ Jacob Neusner, 1969, Babil'deki Yahudilerin Tarihi, Cilt 2, s. 352-353, Brill, 462 sayfa
  16. ^ Jacob Neusner, 1990, Talmudic Babil'de Yahudilik, Hıristiyanlık ve Zerdüştlük, Cilt 204, s. 103-104, Michigan Üniversitesi, Scholars Press, 228 sayfa
  17. ^ Josephus, "Ant." xx. 2, § 1.
  18. ^ Moses of Chorene, History of Armenia
  19. ^ The Sociology of MMT and the Conversions of King Abgarus and Queen Helena of Adiabene, Professor Robert Eisenman.
  20. ^ Josephus, War, p.298
  21. ^ electricpulp.com. "ADIABENE – Encyclopaedia Iranica". www.iranicaonline.org. 3 Eylül 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Nisan 2018. 
  22. ^ Chronique d'Arbèle 12 Şubat 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. de Mshiha-Zkha, traduite par Alphonse Mingana
  23. ^ Alphonse Mingana, Mshiha-Zkha, Yuhanna bar Penkaye, Sources syriaques, t. 1, Harrassowitz, 1908, 475 p.

Literatür

  • J.Neusner: A History of the Jews in Babylonia I(Babil'de Yahudilerin tarihi), 1965, (İngilizce)
  • J.Neusner: The Conversion of Adiabene to Judaism(Adiabene'nin Yahuduliğe geçişi), in: JBL 83 (1964), S. 60–66, (İngilizce)
  • Brauer, E., The Jews of Kurdistan, (Kürt Yahudileri) Wayne State University Press, Detroit, 1993, (İngilizce)
  • Solomon Grayzel, A History of the Jews (Yahudilerin tarihi), New York: Mentor, 1968, (İngilizce)
  • Brauer, E., The Jews of Kurdistan, Wayne State University Press, Detroit, 1993.
  • Solomon Grayzel, A History of the Jews,New York: Mentor, 1968.
  • Gottheil, Richard. "Adiabene". 29 Haziran 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Jewish Encyclopedia. Funk and Wagnalls, 1901-1906.; which cites:
  • Josephus, Jewish Antiquities xx. 2, § 4;
  • idem, Wars of the Jews. ii. 19, § 2; iv. 9, § 11; v. 2, § 2; 3, § 3; 4, § 2; 6, § 1, noting that Josephus probably got his information from Adiabenian Jews in Jerusalem (Von Gutschmid, Kleine Schriften, iii. 4).
  • Pliny the Elder, Historia Naturalis, v. 66, vi. 44 et seq.
  • Ammianus, History, xviii. 7, § 1; xxiii. 6, § 21
  • Strabo, Geography, xvi. 745 et seq.
  • Brüll, Adiabene, in Jahrbuch i. 58 et seq.
  • Grätz, Heinrich, in Monatsschrift, 1877, xxvi. 241 et seq., 289 et seq.
  • Von Gutschmid, Gesch. Irans, pp. 140 et seq.
  • Schürer, Gesch. ii. 562.

Dış bağlantılar

İlgili Araştırma Makaleleri

Aramca veya Aramice, Sâmî (Semitik) dil ailesinin Kuzeybatı grubundan bir dil. Suriye ülkesinin eski adı olan Aram sözcüğüne izafeten adlandırılmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Karduya</span> Kuzey Mezopotamyada tarihi bölge

Karduya veya Karduk, Mezopotamya'nın kuzeyi ile Ermenistan Krallığı'nın güneybatısı; günümüzde ise Türkiye'nin güneydoğusu ile Irak'ın kuzeyi arasında kalan antik bir bölge.

<span class="mw-page-title-main">Aşkenaz Yahudileri</span> Yahudi etnik grup

Aşkenaz/Aşkenazi Yahudileri, İbranice: יְהוּדֵי אַשְׁכְּנַז‎) veya İbranice -im ekinden gelen Aşkenazim, Yahudi-Roma savaşlarından sonra galip gelen Roma tarafından, Anadolu ve İberya üzerinden Avrupa'ya sürgün edilen İbrani kökenli Kenanlı Yahudilerdir.

<span class="mw-page-title-main">Josephus</span> MS 1. yüzyılda yaşamış Yahudi tarihçi

Titus Flavius Josephus veya doğum ismiyle Yosef ben Matityahu, Kudüs'te dünyaya gelmiş ve Roma İmparatorluğu'nda, tarih alanında önemli bir etki yaratmış Yahudi tarihçi.

<span class="mw-page-title-main">Titus (Roma imparatoru)</span>

Titus Flavius Vespasianus, Titus adıyla da bilinen Flavius Hanedanı mensubu, Roma imparatorudur.

<span class="mw-page-title-main">Büyük İsyan</span>

Büyük İsyan veya Birinci Yahudi-Roma Savaşı, Yahudiler tarafından Roma İmparatorluğu'na karşı yapılan üç büyük isyanın ilkidir. Yahudi yerleşim yerlerinin yok edilmesine, halkının yerinden edilmesine, toprağın Roma askeri kullanımı için tahsis edilmesine, Kudüs Tapınağı ve yönetiminin tahrip edilmesine yol açan, milattan sonra gerçekleşen ilk büyük savaştı.

<span class="mw-page-title-main">VII. Antiohos</span>

VII. Antiohos Sidetes (Sayda'dan), (MÖ 138-MÖ 129 döneminde Helenistik Seleukos İmparatorluğu'nun hükümdarıdır. Doğum tarihi bilinmemektedir. Son büyük Seleukos kralıdır.

<span class="mw-page-title-main">Osroene</span> MÖ 132-MS 244 arası var olan Mezopotamya devleti

Osroene veya Osrhoene Yukarı Mezopotamya'da eski bir bölge ve devletti. Başkentinin "Edessa Krallığı" olarak da bilinen Osroene Krallığı, M.Ö. 2. yüzyıldan MS 3. yüzyıla kadar var olmuş ve Abgarid hanedanı tarafından yönetilmiştir. Genellikle Partlarla ittifak yapan Osroene Krallığı, MÖ 132'den MS 214'e kadar tam bağımsızlığını sağlamak için yarı özerkliğe sahipti.. Arap kökenli bir hanedan tarafından yönetilse de, krallığın nüfusu ağırlıklı olarak Arami'ydi ve Yunan ve Part karışımıydı. Ayrıca, Edessa'da bazı Arap kültleri de onaylanmış olsa da, şehrin kültürel ortamı, güçlü Part etkilerinin yanı sıra temel olarak Aramice idi.

<span class="mw-page-title-main">Kürdistan'daki Yahudilerin tarihi</span>

Kürdistan'daki Yahudiler'in tarihi, eski çağlardan beri İran'ın bir kısmını, Kuzey Irak'ı, Ermenistan'ı, Suriye yaşayan Yahudiler'e denir. Kültürleri ve giyim tarzları Müslüman Kürtler'e benzer. 1940 ve 50'lerde İsrail'e yapılan göçlere kadar kapalı bir toplum olarak yaşadılar.

<span class="mw-page-title-main">Yohanan Hurkanus</span>

Yohanan Hurkanus Haşmonayim (Makkabiler)in MÖ 2. yüzyılda lideriydi. Görünen o ki, "Hurkanus" ismini tahta geçtiği zaman almıştır.

<span class="mw-page-title-main">Şelomtzion</span>

Salome Aleksandra, Kudüslü Aleksandra veya Şelomtzion Haşmonayim Krallığında iktidarda olan tek kraliçeydi. Kayınpederi Yohanan Hurkanus vasiyetinde eşini hükümdar seçmesine rağmen eşi I. Aristobulus buna izin vermedi. Ayrıca Yehuda Krallığı'nda Atalya kraliçelik yapıp ülkeyi yönetmişti. Önce I. Aristobulus'un, ardından Aleksander Yanay'ın eşi olan Şelomtzion bağımsız krallığın son hükümdarıydı.

<span class="mw-page-title-main">II. Hurkanus</span>

II. Hurkanus, MÖ 1. yüzyılda Haşmonayim hanedanlığına bağlı başrahip ve Yahudiye kralıydı.

Yahudiliğe geçiş, Yahudi cemaatinin üyesi olmayı arzulayan Yahudi olmayan birinin yaptığı dini işlemdir. Yahudiliği tercih etmek, Yahudilik ilkelerine uymayı istemektir. Yahudi milletinin bir parçası olunamaz, çünkü Yahudiler bir etnisitedir. Bu dini geçiş bazen Yahudilikleri şaibeli olanların Yahudiliğini tasdiklemek için de yapılmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Kiştuş Savaşı</span>

Kiştuş Savaşı (115-117) Yahudi-Roma savaşlarının ikincisine verilen isimdir. Sirenayka, Kıbrıs, Mezopotamya ve Mısır'da diaspora Yahudileri tarafından başlatılıp kontrolden çıkan bu ayaklanmada genel çapta Roma vatandaşları ve Yahudi asileri katledilmiştir. Ayaklanma en sonunda, savaşa adını veren Lusius Quietus komutanlığındaki Roma lejyoner kuvvetlerince bastırıldı; Quietus adı zamanla bozulup "Kitos" halini aldı.

<span class="mw-page-title-main">Yahudiler</span> Orta Doğu kökenli etno–dinî grup ve antik millet

Yahudiler veya Yahudi milleti, tarihî İsrail ve Yehuda'nın İsrailoğulları ve İbranilerinden köken alan bir etno-dinî grup ve millettir. Yahudilik, Yahudi milletine özel etnik bir din olduğundan Yahudi etnisitesi, milleti ve inancı birbiriyle güçlü bir şekilde ilişki içerisindedir.

Bu liste kayda değer Süryani kökenli kişileri kapsamaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Ferisiler</span> Ölümden sonra bedensel dirilişe inanan ve  katı tutumlarıyla tanınan Yahudi grubu

Ferisi Yahudileri veya Ferisiler İkinci Tapınak Dönemi'nde İsrailoğulları içinde doğan bir Yahudi toplumsal hareketi, düşünce okulu ve siyasi grubudur. MS 70'te İkinci Tapınak'ın yıkılması ile birlikte Ferisilerin inançları Rabbani Yahudiliğin akîdelerinin, ibadetlerinin ve ibadetlerde okunan metinlerinin kökenini oluşturdu.

<span class="mw-page-title-main">Herakleios'a karşı Yahudi isyanı</span> Vikimedya liste maddesi

Herakleios'a karşı Yahudi isyanı, 602-628 tarihli Bizans-Sasani Savaşı'nın bir parçası ve modern zamanlardan önce İsrail Topraklarında özerklik kazanmak için yapılan son ciddi Yahudi girişimidir. Yeni bir teoriye göre bu ayaklanma ve genel olarak Bizans-Pers Savaşı gibi klasik imparatorlukların çöküşü, Yakın Doğu'da nüfus ve ekonomik düşüş ve Müslüman Araplar ve Türkler gibi güçlerin yükselişi Geç Antik Çağ Küçük Buz Çağı'nda gerçekleşti.

<span class="mw-page-title-main">Kaldea</span> MÖ. XX. yy ile VI. yy arasında yaşamış Sami halkı

Kaldea veya Chaldea ülkede yaşayanlar absorbe ve asimile olup Babil'i oluşturmadan önce, MÖ 10. yy sonu veya 9. yy başı ile 6. yüzyılın ortaları arasında var olmuş bir ülkedir. Kaldea halkı Sami dilini konuşmaktaydı. Ülke, Mezopotamya'nın uzak güneydoğu köşesindeki bataklık bölgede kurulmuştur. İbrani Kutsal Kitabı (Tanah) bölgeyi tanımlamak için İbranice: כשדים (Kaśdim) terimini kullanır ve Yunan Eski Ahit'te (Septuaginta'da) Kaldaeanlar olarak çevrilmiştir, Kasdim kelimesinin aslında Chaldean çevirisi olduğu veya Mezopotamyanın güneyine verilen Kaldu adının karşılığı olup olmadığı konusu tartışmalıdır.

İbrani astronomisi, İbranice yazılmış, İbranice konuşanlar tarafından yazılmış, İbraniceye çevrilmiş veya Yahudiler tarafından Yahudi Arapçası'yla yazılmış herhangi bir astronomi metnini ifade eder. Bu astronomi, başta Tanah olmak üzere, Kutsal Kitap'ta bulunan en eski astronomi ve kozmoloji metinleriyle Talmud gibi Yahudi dini metinleri ve teknik astronomi çalışmalarına kadar geniş bir yelpazeyi kapsar.