İçeriğe atla

9 Nisan 2012 Maden hortumu

Elazığ'ın Maden İlçesi'nde 9 Nisan 2012 akşamı saat 18:30 sıralarında meydana gelen hortum ve şiddetli fırtına karayolları işçilerinin kaldığı şantiyede, konteyner ve araçları havalarda uçurmuş, şantiyenin harabeye döndüğü faciada yaklaşık 100 metre sürüklenen konteynerde bulunan ve 4'ü bugün işbaşı yapan 6 işçi yaşamını yitirmiş, 7 kişi de yaralanmıştı.[1]

Olayın Fiziksel Arka Planı

Türkiye'nin doğusuda meteorolojik radar ağının bulunmaması ve teknik yetersizlikten dolayı olay öncesinde Meteoroloji Genel Müdürlüğü (MGM) tarafından hortum uyarısı bile yapılmamıştır. Dahası olayın video görüntüleri çeşitli yayın ve kuruluşlarda yer bulana kadar meydana gelen hadisenin bir microburst mu, yoksa bir hortum mu tartışılmıştır. Hortumun Fujita skalasına göre hangi kategoride olduğu net olmasa da, Avrupa Şiddetli Hava Olayları Veritabanı'nda F2 olarak gösterilmiştir.[2]

Teorik olarak bir hortumun meydana gelebilmesi için ön koşul serbest konveksiyon seviyesinin (Level of Free Convection - LFC) yere yakın olmasıdır.[3] Hortum oluşabilmesi, LFC'nin yerden en fazla 2000 metre yukarıda bulunması şarttır.[4] Diyarbakır, Elazığ/Maden'e en yakın balon ölçümü yapılan istasyon olması sebebiyle,Diyarbakır'ın balon ölçüm sonuçları çevredeki atmosferik koşullar hakkında bilgi vermektedir.

989 metre rakımlı Diyarbakır'ın 9 Nisan 2012 tarihli balon ölçüm sonuçlarında LFC'nin yer seviyesinden yüksekliği 1381 metre olarak güzükmekte olup 1100 metre rakımlı Maden'de kıyasen 800-900 metre civarında olabilir.[5] Öte yandan sonuçlarda lifted endeksin -7,2 değeri bölgede şiddetli hava olaylarına işaret ediyor.[6]

Diyarbakır temp sonucunda hortum oluşumunu çok net destekleyen açık veriler olmasa da, süper hücre oluşumuna ilişkin çok net deliller vardı ve hortumlar genellikle süper hücre fırtına sistemlerinin altında ortaya çıkar.[5][7]

Süper Hücre Delilleri

  • BRN – Bulk Richardson Number, genel olarak 10-35 değeri arasında (bazı kaynaklara göre 10-45 değerlerinde) süper hücre fırtınalarının, 50'den büyük değerlerde (yine bazı kaynaklara göre 40'tan büyük) tek hücreli ya da çok hücreleri fırtınaların oluşmakta olduğu ifade edilmiştir.[8] Diyarbakır tempinde, 25 BRN değeri süper hücre açısından uygun bir değerdir.
  • SCP – Supercell Composite Parameter, Diyarbakır'daki 8.9 değeri bölgede zaten süper hücre oluşumu için güçlü bir kanı uyandırıyor. (6′dan büyük olması önemli)
  • EHI – Energy Helicity Index, yine 2.8 değeri süper hücreye bağlı gelişen hortumları destekler nitelikte (barajı 2.5)[9]

Kaynakça

  1. ^ "Sabah". 16 Haziran 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Haziran 2012. 
  2. ^ "ESWD". 23 Haziran 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Haziran 2012. 
  3. ^ Jeff Habby's Education 19 Nisan 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Website
  4. ^ NOAA 6 Ağustos 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Storm Prediction Center
  5. ^ a b 9 Nisan 2012 Elazığ, Maden’de Görülen Hortum Yoksa Bir Süper Hücre Vakası Mı? 9 Eylül 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Skewtmaster
  6. ^ Anderson,J.,Diurnal Patterns in Lifted Index and the Prediction of Severe Weather 17 Mayıs 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Pacific Weather Centre, 200-1200 W 73rd Ave, Vancouver, B.C. Canada, V6P 6H9
  7. ^ "Usatoday". 7 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Haziran 2012. 
  8. ^ Meted.Ucar[] The Bulk Richardson Number (BRN)
  9. ^ stormtrack 15 Haziran 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Davies,J., A Look at the Energy-Helicity Index, Storm Track, May-June 1995)

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Deprem</span> yer kabuğunda beklenmedik anda ortaya çıkan enerji atımı

Deprem, yer sarsıntısı, seizma veya zelzele, yer kabuğunda beklenmedik bir anda ortaya çıkan enerji sonucunda meydana gelen sismik dalgalanmalar ve bu dalgaların yeryüzünü sarsması olayıdır. Sismik aktivite ile kastedilen, meydana geldiği alandaki depremin frekansı, türü ve büyüklüğüdür. Depremler sismograf ile ölçülür. Bu olayları inceleyen bilim dalına da sismoloji denir. Depremin büyüklüğü Moment magnitüd ölçeği ile belirlenir. Bu ölçeğe göre 3 ve altı büyüklükteki depremler genelde hissedilmezken 7 ve üstü büyüklükteki depremler yıkıcı olabilir. Sarsıntının şiddeti Mercalli şiddet ölçeği ile ölçülür. Depremin meydana geldiği noktanın derinliği de yıkım kuvveti üzerinde etkilidir, bu sebepten yeryüzüne yakın noktalarda gerçekleşen depremler daha çok hasara neden olmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Adıyaman (il)</span> Türkiyenin Güneydoğu Anadolu Bölgesinde bir il

Adıyaman, Türkiye'nin Güneydoğu Anadolu Bölgesinin Orta Fırat Bölümü'nde bulunan bir ildir. İdari merkezi Adıyaman şehridir. TÜİK 2023 sonu verilerine göre ilin nüfusu 604.978'dir.

<span class="mw-page-title-main">Elazığ (il)</span> Türkiyenin Doğu Anadolu Bölgesinde bir il

Elazığ, Türkiye'nin Doğu Anadolu Bölgesi'nin Yukarı Fırat Havzası'nda bulunan, on bir ilçeden oluşan il. Konumu itibarıyla; ili doğudan Bingöl, kuzeyden Keban Baraj Gölü aracılığıyla Tunceli, güneyden Diyarbakır, batı ve güneybatıdan Karakaya Baraj Gölü vasıtasıyla Malatya, kuzey batıdan Erzincan illerinin arazileri çevrelemektedir. İlin sınırları 8.327 km²'si kara, 826 km²'si baraj ve doğal göl olmak üzere toplam 9153 km²'lik alanı kapsamaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Bakteri</span> mikroorganizma üst âlemi

Bakteri (İngilizce telaffuz: [bækˈtɪəriə] ( dinle); tekil isim: bacterium), tek hücreli mikroorganizma grubudur. Tipik olarak birkaç mikrometre uzunluğunda olan bakterilerin çeşitli şekilleri vardır, kimi küresel, kimi spiral şekilli, kimi çubuksu, kimi virgül şeklinde olabilir. Yeryüzündeki her ortamda bakteriler mevcuttur. Toprakta, deniz suyunda, okyanusun derinliklerinde, yer kabuğunda, deride, hayvanların bağırsaklarında, asitli sıcak su kaynaklarında, radyoaktif atıklarda büyüyebilen tipleri vardır. Tipik olarak bir gram toprakta bulunan bakteri hücrelerinin sayısı 40 milyon, bir mililitre tatlı suda ise bir milyondur; toplu olarak dünyada beş nonilyon (5×1030) bakteri bulunmaktadır, bunlar dünyadaki biyokütlenin çoğunu oluşturur. Bakteriler gıdaların geri dönüşümü için hayati bir öneme sahiptirler ve gıda döngülerindeki çoğu önemli adım, atmosferden azot fiksasyonu gibi, bakterilere bağlıdır. Ancak bu bakterilerin çoğu henüz tanımlanmamıştır ve bakteri şubelerinin sadece yaklaşık yarısı laboratuvarda kültürlenebilen türlere sahiptir. Bakterilerin araştırıldığı bilim bakteriyolojidir, bu, mikrobiyolojinin bir dalıdır.

Kütleçekim ya da çekim kuvveti, kütleli her şeyin gezegenler, yıldızlar ve galaksiler de dahil olmak üzere birbirine doğru hareket ettiği doğal bir fenomendir. Enerji ve kütle eşdeğer olduğu için ışık da dahil olmak üzere her türlü enerji kütleçekime neden olur ve onun etkisi altındadır.

<span class="mw-page-title-main">Superman</span> DC Comics karakteri

Superman, çizgi roman kahramanı. Tüm çizgi roman dünyasının en popüler ve tanınan hayalî karakterlerinden biri ve önemli bir Amerikan kültürel ikonudur.

<span class="mw-page-title-main">Çayönü</span>

Çayönü Höyüğü ya da Çayönü Tepesi Diyarbakır il merkezinin kuzeybatısında, Ergani İlçesi'nin 7 km güneybatısında yer alan bir höyüktür. Höyük, 4,5 metre yükseklikte 160 x 350 metre boyutlarında yayvan, geniş bir tepe üzerindedir. Güneyinden Boğazçay Deresi geçmektedir.

<span class="mw-page-title-main">Sivrice</span> Elazığ ilçesi

Sivrice, Elazığ'ın Hazar Gölü kıyısında bulunan ilçesidir. Nüfusu 10,710 kişidir.

<span class="mw-page-title-main">Arapgir</span> Malatyanın bir ilçesi

Arapgir, Malatya iline bağlı bir ilçedir. Doğu Anadolu Bölgesi'nin batı kesiminde, Yukarı Fırat Bölümü'nde, Fırat Vadisi'nin batı yakasında, Malatya iline 114 km mesafede yer almaktadır. TÜİK 2023 yılı ADNKS nüfus sayımına göre tüm ilçe nüfusu belde ve köyleriyle birlikte 10.641'dir. Burada 1249 yılında Arapgir Katedrali inşa edilmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Nusaybin</span> Mardinin ilçesi

Nusaybin, Mardin iline bağlı Suriye sınırında Kamışlı'ya komşu ovada kurulmuş bir ilçedir.

Heyelan ya da toprak kayması, zemini kaya veya yapay dolgu malzemesinden oluşan bir yamacın yer çekimi, eğim, su ve benzeri diğer kuvvetlerin etkisiyle aşağı ve dışa doğru hareketidir.

<span class="mw-page-title-main">Fil</span> hortumlu bir memeli hayvan

Fil, hortumlular takımının filgiller (Elephantidae) familyasını oluşturan memeli bir hayvandır. Geleneksel olarak Asya fili ve Afrika fili olmak üzere iki türü tanınır; ancak bazı kanıtlara dayanarak Afrika savan fili ile Afrika orman filinin de iki ayrı tür olduğu öne sürülür. Filler, Sahra altı Afrika ile Güney ve Güneydoğu Asya'da bulunur. İçinde mamutlar ve mastodonlar gibi soyu tükenmiş türleri de barındıran hortumlular takımından günümüzde soyunu sürdüren bir tek filler kalmıştır. Karada yaşayan en büyük hayvan olan Afrika filinin erkeği 4 m boya ve 7.000 kg ağırlığa ulaşabilir. Fillerin dikkat çekici ve ayırt edici özellikleri arasında, nesneleri yakalamak gibi çeşitli amaçlar için kullanılan uzun hortumları başta gelir. Uzun ve sivri olan kesici dişlerini nesneleri taşımak, yeri kazmak için kullanırlar. Fildişinin kaynağı olan bu kesici dişler aynı zamanda dövüşürken silah olarak da kullanılır. Filin büyük ve geniş kulakları vücut ısısını kontrol etmeye yarar. Afrika fillerinin kulakları daha büyük olur ve sırtları içbükeydir. Asya fillerinin ise kulakları daha küçük olur ve sırtları dışbükey ya da düzdür.

<span class="mw-page-title-main">Elektrik akımı</span> elektrik yükü akışı

Elektrik akımı, elektriksel akım veya cereyan, en kısa tanımıyla elektriksel yük taşıyan parçacıkların hareketidir. Bu yük genellikle elektrik devrelerindeki kabloların içerisinde hareket eden elektronlar tarafından taşınmaktadır. Ayrıca, elektrolit içerisindeki iyonlar tarafından ya da plazma içindeki hem iyonlar hem de elektronlar tarafından taşınabilmektedir.

<span class="mw-page-title-main">Yaşam</span> biyolojik süreçler gösteren canlıların bir özelliği

Yaşam veya hayat sinyalizasyon ve kendi kendini idame ettirme süreçleri gibi biyolojik süreçlere sahip olan maddeyi, bu özelliklere sahip olmayan maddeden ayıran bir niteliktir ve büyüme, uyaranlara tepki verme, metabolizma, enerji dönüşümü ve üreme kapasitesi ile tanımlanır. Bitkiler, hayvanlar, mantarlar, protistler, arkealar ve bakteriler gibi çeşitli yaşam biçimleri mevcuttur. Biyoloji, yaşamı inceleyen bilim dalıdır.

<span class="mw-page-title-main">Katrina Kasırgası</span>

Katrina Kasırgası, Amerika Birleşik Devletleri tarihinin en yıkıcı ve en ölümcül kasırgalarından biri. 2005 yılı Atlas Okyanusu kasırga mevsiminin genelde 5., tropik kasırgalar arasında 11. ve Saffir-Simpson Kasırga Ölçeği'ne göre 5. Kategorideki 2. kasırgasıdır. Katrina, 23 Ağustos 2005 günü oluşmaya başladı ve Meksika Körfezi kıyısının orta-kuzeyi boyunca uğradığı yerlerde büyük hasarlara sebep oldu. Kasırganın neden olduğu en büyük can kaybı ve maddi zarar, New Orleans'ta meydana geldi. Set sisteminin başarısız olduğu Louisiana'yı sel bastı. Kasırga, Mississippi kıyısının karşısında ve Alabama'da şiddetini artırdı, öyle ki kasırganın merkezinin hızı saatte 160 km/saat olarak ölçüldü.

Risk veya riziko, bir olayın gerçekleşme olasılığı ve olaydan etkilenme olanağı. Değerler, fiziksel sağlık, toplumsal statü, duygusal durum ya da görülemeyen belirli bir eylem, aksiyon ya da eylemsizlik sonucu risk alındığında kazanılabilir ya da kaybedilebilir. Risk aynı zamanda belirsizlikle kasıtlı etkileşim olarak da tanımlanabilir. Belirsizlik olası, tahmin edilemeyen, ölçülemeyen ve kontrol edilemeyen sonuç olup; risk bu sonuca rağmen karar almanın bir neticesidir.

<i>Man of Steel</i> Zack Snyderın yönettiği 2013 ABD yapımı süper kahraman filmi

Man of Steel, hikâyesini David S. Goyer'in yazdığı, Christopher Nolan tarafından yapılan ve yönetmenliğini Zack Snyder'ın yaptığı 2013 ABD yapımı süper kahraman filmidir. DC Comics karakteri olan Superman karakterine dayanılarak hazırlanan hikâyede, karakterin kökeni ve nereden geldiği gibi ayrıntılara yer verilmiştir. Filmin başrollerini ise; Henry Cavill, Amy Adams, Michael Shannon, Diane Lane, Kevin Costner, Laurence Fishburne, Antje Traue, Ayelet Zurer, Christopher Meloni ve Russell Crowe paylaşmaktadırlar. Filmde DC Comics karakteri olan Superman'in, dünya ile ortak bir kurgusal evren oluşturması anlatılmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Süper kapasitör</span> Elektronik

Bir süper kapasitör (SC), bazen ultracapacitor, olarak bilinir ve yüksek kapasiteli bir elektrokimyakapasitorü ile kapasitans değerleri 10.000’de = 1.2 volt köprü boşluğu arasında elektrolitik kapasitörler ve piller ile şarj edilebilir. Onlar genellikle birim hacim başına 10 ila 100 kat daha fazla enerji veya elektrolitik kapasitörler daha kütle mağaza, kabul ve şarj çok daha hızlı pil vermekle kalmaz ve çok daha fazla şarj ve şarj edilebilir pillere göre daha fazla yükleme ve boşaltma yapabilir. Ancak belirli şartlar altında geleneksel pillere göre 10 kat daha büyüktür.

<span class="mw-page-title-main">Kan şekeri seviyesi</span>

Kan şekeri seviyesi, kan şekeri konsantrasyonu veya kan glukoz seviyesi, insanların ve hayvanların kanında bulunan glukoz miktarıdır. Glukoz basit bir şekerdir ve her zaman 70 kilogram ağırlığında bir insanın kanında yaklaşık 4 gram glukoz bulunur. Vücut, metabolik homeostazın bir parçası olarak, başta karaciğer ve pankreas ve bunların yanında ekstrahepatik dokular ve birkaç hormonun rol oynadığı, çok duyarlı homeostatik bir mekanizma ile kan glukoz seviyelerini sıkı bir şekilde düzenler. Glukoz, iskelet kası ve karaciğer hücrelerinde glikojen formunda depolanır. Aç kalan bireylerde, kan glukozu karaciğer ve iskelet kasındaki glikojen depoları harcanarak sabit seviyede tutulur.

Mehmet Cengiz Türk iş insanı ve müteahhit.