İçeriğe atla

946 Baekdu Dağı patlaması

Milenyum (Tianchi) Patlaması
VolkanPektu Dağı
Tarih946
TürPlinian patlama
VPİ7
SonuçKısa vadeli bölgesel iklim değişiklikleri

946 Baekdu Dağı patlaması veya Milenyum patlaması ya da Tianchi patlaması, kayda geçen büyük patlamalardan biridir ve Volkan Patlama İndeksi-7 olarak sınıfladırılmıştır. Patlama sonucu, Çin'de kısa bir iklim değişikliği meydana gelmiştir. Patlama tarihi tam olarak tespit edilmemiştir ancak muhtemel yılı MS 946'dır.[1]

Püskürme sonucu yaklaşık 100-120 kilometreküplük tefra ortaya çıkmıştır.[2][3] Patlama güçlü bir Plinian sütunuyla başlamış ve çok büyük bir Piroklastik akıntı ile sona ermiştir. Plinian ve ignimbirit kül yağışları (ortalama 5 cm), Japon Denizi ve Kuzey Japonya'nın yaklaşık 1,5 milyon kilometrekaresini kaplamıştır. Bu kül tabakası "Baegdusan-Tomakomai külü" (B-Tm) olarak anılmıştır. Muhtemelen MS 946 kışında meydana gelmiştir. Bu patlama, MS 180'deki Taupo Gölü'nün Hatepe patlaması ve1815 Tambora Dağı patlaması ile birlikte son 5000 yıl boyunca meydana gelen en büyük ve en şiddetli patlamalardan biridir.

Kaynakça

  1. ^ Xu, JD (2013). "Climatic impact of the Millennium eruption of Changbaishan volcano in China: New insights from high-precision radiocarbon wiggle-match dating". Geophysical Research Letters. Cilt 40. ss. 54-59. Bibcode:2013GeoRL..40...54X. doi:10.1029/2012GL054246. 
  2. ^ Horn, S (2000). "Volatile emission during the eruption of Baitoushan Volcano (China/North Korea) ca. 969 AD". Bull Volcanol. Cilt 61. ss. 537-555. doi:10.1007/s004450050004. 13 Haziran 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  3. ^ L'iu, RX (1998). Modern eruption of Changbaishan Tianchi volcano. China Science Publishing. 

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Stratovolkan</span> lav, tüf ve kül tabakasından oluşmuş, yüksek, konik biçimli bir volkan

Stratovolkan, pek çok sertleşmiş lav, tüf ve kül tabakasından oluşmuş, yüksek, konik biçimli bir volkandır. Bu volkanlar dik yamaçlarıyla ve periyodik patlamalarıyla tanınırlar. Bunlardan fışkıran lavın akışkanlığı azdır ve çok uzağa yayılmadan önce soğur ve sertleşir. Magmaları asidik ya da yüksek-orta düzeyde silika içeriklidir. Buna karşın bazik içerikli magmanın akışkanlığı yüksektir ve Hawaii'deki kalkan biçimli Mauna Loa dağı gibi yayvan dağları oluşturur. Pek çok stratovolkanın yüksekliği 2500 metreden fazladır. Türkiye'den Ağrı Dağı ve Nemrut Dağı birer stratovolkan tipindeki volkanlardır.

<span class="mw-page-title-main">Pompeii</span> Antik Roma Kenti

Pompeii, Pompei komünü sınırları içerisinde, İtalya'nın kısmi özerk bölgesi Campania'da, Napoli şehri yakınlarında bulunan ve hâlâ kısmen gömülü olan yıkıntı halindeki antik Roma kentidir.

<span class="mw-page-title-main">GRB 970508</span> 1997de tespit edilen gama ışını patlaması

GRB 970508, 8 Mayıs 1997 günü, saat 21.42'de (UTC) tespit edilmiş bir gama-ışın patlamasıdır. Bir gama-ışın patlaması, uzak galaksilerde meydana gelen ve gama ışını üreten patlamalar ve bunların yol açtığı çok parlak parıltıdır. Genelde uzun süren bir "artık parıltı" tarafından izlenirler.

<span class="mw-page-title-main">Piroklastik akıntı</span>

Piroklastik akıntı, volkanlardan çıkan ve sıcak gazlardan beslenmiş kor halindeki kül ve lav parçaları ile volkanik yamaçlardan çok hızlıca aşağıya akan sıcak akıntılardır. Bu akıntılar saatte 200 km hıza ulaşabilirler. Piroklastik akıntılar iki ana bölümden oluşur. Bunlar yer çekimi etkisinin artışı ve şiddetli türbülans akıntılarıdır. Yer çekimi etkisinin artışı; piroklastik akıntıların bir bakıma çığ ve heyelanlara benzer bir şekilde hareket etmesine sebep olur. Bunlar, lav parçalarından ve hareketli kütlede sıkışan havanın ısınıp genleşmesiyle açığa çıkan gazlar tarafından harekete geçerler. Bu gazlar, tabandaki kayaçlar ile akan malzeme arasındaki sürtünmeyi azaltır. Şiddetli türbülans akıntıları ise; ortamdaki kül ve pumis parçaları ile sürtünmenin en aza indirgenmesine katkıda bulunan önemli mekanizmalardan birisidir.

<span class="mw-page-title-main">Volkan kemeri</span>

Volkan kemeri. Stratovolkan, aynı zamanda kompozit volkan olarak da bilinir, uzun boylu konik volkan birçok lav, tefra, pamis ve volkanik kül katmanları tarafından sertleşerek inşa edilmiştir. Kalkan volkanların aksine strato volkanlar ve dik profilleri ve periyodik patlamalı püskürmeler ile karakterize edilirler. Bazı çökmüş kraterler ile kalderalarda bu şekilde adlandırılır. Genellikle stratovolkanlar yüksek viskoziteden dolayı uzağa yayılmadan önce soğur ve katılaşırlar. Bu lav oluşturan magma daha az bir miktarda viskoz mafic magma ile yüksek-orta derecede silika içermektedir. Geniş felsik, lav akıntıları nadirdir,15 km (9,3 mi) kadardır. Stratovolkanlar erüptif malzemelerin sıralı dökülmeleri itibaren inşa edilen kendi kompozit yapısı nedeniyle bazen “kompozit volkan” da denir. Onlar daha az yaygın olan kalkan volkanların aksine volkan tipleri arasında en yaygın olanlardandır. İki önemli Stratovolkan olan Krakatoa en iyi bilineni ve Vezüv 1883'teki patlama Pompei ve Herculaneum kasabalarnı önemli oranda tahrip etti. Aynı zamanda bu patlama binlerce kişinin ölümüne sebep olmuştur.

<span class="mw-page-title-main">Mazama Dağı</span>

Mazama Dağı, ABD'nin Oregon eyaletinde bulunan Krater Gölü Ulusal Parkı'na ismi veren, zirvesi içine çöküp ortaya çıkan kaldera'da bir Krater Gölü adlı bir göl oluşturmuş bir stratovolkanik dağdır. Bu dağ Cascade Sıradağları üzerinde bulunan bir sıra eski yanardağdan birisidir. Günümüzde Mazama Dağı ve üstünde bulunan Krater Gölü tümüyle Krater Gölü Ulusal Parkı arazisi içindedir ve ABD Ulusal Park Hizmeti tarafından idare edilmektedir.

<span class="mw-page-title-main">Novarupta</span>

Novarupta, ABD'nin Alaska eyaletinin güneybatısında ve Alaska Yarımadası üzerinde bulunan bir aktif yanardağdır.

<span class="mw-page-title-main">Minos Patlaması</span>

Minos patlaması aynı zamanda Thera Santorini patlaması olarak da bilinmektedir. Tarihte bilinen en geniş patlamalardan biridir. Patlama Thera Adası ve Minion yerleşiminde meydana gelmiştir. Girit kıyısındaki ada ve tarım alanlarını da kapsamaktadır. Patlama konusunda kesin bilgiler yoktur ama Yunan mitolojisinde geçtiği söylenmektedir. Mısır'daki gürültünün de bundan kaynaklandığı düşünülmektedir. Patlamanın eski kayıtları net olmamasına rağmen Mısır'daki Tempest Stele'sinde tarif edilen büyük fırtınanın bu olabileceği düşünülüyor. Çin Bambu yıllıklarında da volkanik kış,ve belirtilen soğuk dalga ile bulgular çakışmaktadır. Platon'un Atlantis'inin de temel konularının da bu patlamadan oluştuğu iddia edilir.

<span class="mw-page-title-main">Hekla</span> İzlanda’nın güneyinde bir stratovolkan

Hekla 1.491 metre yüksekliğinde İzlanda'nın güneyinde bulunan bir stratovolkandır. Hekla İzlanda'nın en aktif volkanlarından biridir. 874 yılından bu yana 20 patlama meydana gelmiştir. Avrupalılar bu yanardağı "Geçiş" olarak nitelendirirlerdi. Hekla uzun bir volkanik sırt parçasıdır. Bu sırtın en aktif kısmı yaklaşık 5,5 kilometre uzunluğunda Heklugja adında bir fissür olarak kabul edilir.

<span class="mw-page-title-main">Cennet Gölü</span>

Cennet Gölü, Çince asıl çevirisiyle Gök Gölü, Çin ile Kuzey Kore sınırında bulunan bir krater gölüdür. Göl Baekdu Dağı'nın kalderasında yer almakta olup dünyanın en yüksek krater gölüdür.

<span class="mw-page-title-main">Yaz Yaşanmayan Yıl</span> 1816daki kıtlık

Yaz Yaşanmayan Yıl, Yazsız Yıl, Yazı Olmayan Yıl veya Yoksulluk Yılı gibi isimlerle de bilinen 1816 yılında ortalama küresel sıcaklıkların 0.4–0.7 °C (0.7–1.3 °F) düşmesine neden olan ciddi iklim anormallikleri yaşanmıştır. Bu durum sonucu Kuzey Yarımküre boyunca büyük gıda sıkıntıları yaşanmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Tambora Dağı</span> Sumbawadaki aktif bir stratovolkan

Tambora Dağı veya Tomboro Dağı, Endonezya'nın Küçük Sunda Adaları'ndan biri olan ve hem kuzeyi hem de güneyi okyanusal kabuk ile çevrili Sumbawa'daki aktif bir stratovolkandır. Tambora, altındaki aktif yitim zonu tarafından oluşturulmuştur. Bu da Tambora Dağı'nın 4.300 metre (14.100 ft) yüksekliğe ulaşmasını sağlamıştır. Yanardağ, Nisan 1815'teki patlamasından önce Endonezya takımadasında en yüksek zirvelerden biriydi. Dağın içindeki büyük bir magma odasının on yıllar boyunca dolmasıyla 1815'te meydana gelen patlama ile dağdaki volkanik olaylar tarihi bir zirveye ulaştı.

<span class="mw-page-title-main">1815 Tambora Dağı patlaması</span>

1815 Tambora Dağı patlaması, Volkan Patlama İndeksi (VEI)'nde 7 alarak tarihte kaydedilmiş en büyük patlamalardan biridir. MS 180 yılındaki Taupo Gölü patlamalarından bu yana bu dereceyi alan doğrulanmış tek patlamadır.

<span class="mw-page-title-main">Hatepe patlaması</span>

Hatepe patlaması, Taupo Gölü'nün MS 180 yılında meydana gelen patlamasına verilen isimdir. Hatepe Plinian ponza tefra tabakasından ötürü bu adı almıştır ve bazen Taupo patlaması olarak anılmaktadır. Son 20 bin yıl içinde Yeni Zelanda'da gerçekleşen en büyük patlama olarak kabul edilir. VEI 7 patlama olarak sınıflandırılan patlama sonucu 120 kilometreküplük bir fışkırma meydana geldi ve bunun 30 kilometreküpü ise ilk birkaç dakikada fışkırtıldı. Böylece, son 5000 yılda meydana gelen en şiddetli patlamalardan biri olmuştur ve M.Ö. 2. bin yıldaki Minoan patlaması, Paektu Dağının 946'daki patlaması ve Tambora Dağı'nın 1815'teki patlaması ile karşılaştırılabilir. Ortaya çıkan kül, gökyüzünü Roma ve Çin üzerinden kırmızıya çevirdi.

<span class="mw-page-title-main">1631 Vezüv Yanardağı Patlaması</span>

1631 Vezüv Yanardağı Patlaması, İtalya'nın Napoli şehrinde bulunan Vezüv Yanardağı'nın 1631 yılının Kasım ayında yarattığı püskürtme ile oluşan patlama. 16 Kasım 1631'de başlayan patlama, sonraki gün doruğuna ulaşıp sona erdi. Volkan Patlama İndeksi VPI-5 olarak tanımlanmıştır. Patlamanın ardından birçok köy lav akıntılarının altında kalmıştır. Patlamanın sonucu olarak yaklaşık 3000 ila 6000 arasında insanın hayatını kaybettiği düşünülmektedir. Son 1800 yılda Akdeniz'de yaşanan en kötü patlamalar arasında üçüncü sıradadır.

<span class="mw-page-title-main">2021 Semeru yanardağ patlaması</span>

Semeru Yanardağı, 4 Aralık'ta Endonezya'nın Doğu Cava eyaletindeki Cava adasında aralıklarla patlamaya başladı. 9 Aralık itibarıyla Ulusal Felaket Yönetim Ajansı'nın resmi açıklamasına göre kırk üç kişi öldü, on iki kişiden haber alınamadı.

<span class="mw-page-title-main">Hōei patlaması</span>

Hōei patlaması 16 Aralık 1707-24 Şubat 1708 tarihleri arasında Fuji Dağı'nda meydana gelen bir volkanik patlamaydı. Bu patlama, Fuji Dağı'nın doğrulanmış son patlaması olup 1708'den 1854'e kadar üç doğrulanmamış patlama daha bildirilmiştir.

<span class="mw-page-title-main">536 Volkanik kışı</span>

536'daki volkanik kış, son 2000 yılda Kuzey Yarımküre'deki iklimsel soğumanın en çetin ve uzun süreli dönemiydi. Volkanik kışa, çeşitli kıtalarda önerilen birkaç olanaklı yerdeki bir püskürme neden oldu. Düşük sıcaklıkların etkisi Avrupa ötesine yayılmasına rağmen, volkanik kışın çoğu çağdaş anlatımı, Doğu Roma İmparatorluğu'nun başkenti Konstantinopolis'teki yazarlardan alınmıştır. Modern bilim, MS 536'nın başlarında, atmosfere büyük miktarlarda sülfat aerosolleri püskürten bir patlamanın Dünya yüzeyine ulaşan güneş radyasyonunu azalttığını ve atmosferi birkaç yıl boyunca soğuttuğunu belirledi. Mart 536'da Konstantinopolis, kararmış gökyüzü ve daha düşük sıcaklıklar deneyimlemeye başladı.

<span class="mw-page-title-main">2022 Mauna Loa püskürmesi</span>

Mauna Loa'nın 2022 püskürmesi, Hawaiʻi'de bulunan dünyanın en büyük aktif yanardağı olan Mauna Loa'da gerçekleşen volkanik etkinliğin bir bölümüydü. Mauna Loa, 27 Kasım 2022'de gece yarısından kısa bir süre önce, Moku'āweoweo'daki püsürme çatlaklarından lav akıntılarının çıkmasıyla patlamaya başladı. 38 yıl içinde yanardağdaki ilk patlama oldu. Püskürme, iki haftadan uzun bir süre sonra 13 Aralık 2022'de sona erdi. Patlama, kayıtlı hiçbir yaralanma veya ölümle sonuçlanmadı ve Mauna Loa Gözlemevi'nin yanı sıra adalar arası Saddle Road'daki ekipmanı tehdit ederken, 2018'de 700 evi yıkan komşu Kīlauea patlaması gibi diğer Hawaii patlamalarının neden olduğu büyük maddi hasara yol açmadı. Hawaii bölgesi sivil savunma yöneticisi bunu "Mauna Loa'dan isteyebileceğimiz en iyi durum" olarak nitelendirdi ve Hawaii Volkan Gözlemevi'nden sorumlu bilim adamı bunu "en sevdiği patlama" olarak nitelendirdi.

<span class="mw-page-title-main">Marapi Dağı</span>

Marapi veya Marapi Dağı, Endonezya'nın Batı Sumatra kentinde kompleks yanardağdır ve Sumatra'daki en aktif yanardağdır. Java'daki Merapi Yanardağı gibi "Ateş Dağı" anlamına gelir. Yüksekliği 2.885 metre (9.465,2 ft)'dir. Bukittinggi, Padang Panjang ve Batusangkar dahil olmak üzere dağın çevresinde birçok şehir ve kasaba bulunmaktadır. Volkan yürüyüşçüler arasında da popüler bir yanardağdır.