İçeriğe atla

2014 Ermenistan Mil Mi-24 helikopterinin düşürülmesi

2014 Ermenistan Mil Mi-24 helikopterinin düşürülmesi
Özet
Tarih12 Kasım 2014
Olay türüUçaksavar füzesi tarafından vuruldu
BölgeKengerli köyü yakınlarında, Ağdam, Azerbaycan Cumhuriyeti
Hava taşıtı
Mürettebat3
Ölü sayısı3
Hava taşıtı modeliMil Mi-24
İşletmeciTartışmalı: Ermenistan Silahlı Kuvvetleri veya Artsah Savunma Ordusu

2014 Ermenistan Mil Mi-24 helikopterinin düşürülmesi, 12 Kasım 2014'te, Ermeni Mil Mi-24 saldırı helikopterinin (NATO rapor adı "Hind"), Dağlık Karabağ çatışması sırasında, Azerbaycan Silahlı Kuvvetleri tarafından vurularak düşürülmesi olayıdır. Uçakta yer alan üç mürettebat üyesi ölmüştür.

Olaylar

Ermeni tarafına göre, helikopter ayrılıkçı Artsah Cumhuriyeti Savunma Ordusu'na aitti ve tartışmalı bölgede bir hafta süren ortak Ermeni-NKR Birliği 2014 askeri tatbikatlarına katıldı. Azerbaycan Savunma Bakanlığı tarafından yayınlanan bir açıklamada, helikopterin Ermenistan Silahlı Kuvvetleri'ne[1] ait olduğu ve Azerbaycan'ın Ağdam bölgesindeki mevzilerine saldırmaya hazırlandığını iddia edildi. Bu iddia, helikopterin silahlı olmadığını ve Azerbaycan hava sahasına girmediğini belirten Ermeni ve NKR savunma bakanlığı görevlileri tarafından reddedildi.[2]

İngiliz analist Thomas de Waal'a göre, helikopter "iki ordu arasında yer alan tampon bölgede" vuruldu ve helikopterin "Azerbaycan mevzilerine saldırmadığını, ancak iki tarafın üzerinde anlaşmaya vardığı gayri resmî beş kilometrelik uçuşa yasak bölgeye girdiğini" ekledi."[3]

Helikopteri düşüren, Azerbaycanlı asker Ilkin Muradov'a, "Seçkin Askerlik Hizmeti" için 3. derece madalya ve değerli bir ödül verildi.[1]

Analist Thomas de Waal, helikopterin düşürülmesinin "ateşkes tarihinden 20 yıldan fazla bir süredir meydana gelen en kötü askeri olay" olarak nitelendirdi."[4] Aynı gün, Azerbaycan medyasında, helikopterin düşürülme anını gösteren görüntüler ortaya çıktı. Görüntülerde, temas hattına paralel uçan iki Mi-24'ten bir tanesi, Igla-S MANPAD olarak tanımlanan bir karadan havaya füzesi ile vurularak yere düşme anı yer almaktaydı.[5]

Ermeni tarafı, olayın ardından Azeri kuvvetlerinin helikopterin düştüğü alanına ateş açmaya devam ederek, helikopterdeki cesetleri Ermeni kuvvetlerinin birkaç gün boyunca almalarını engellediğini iddia etti. Yine Ermeni tarafına göre, 22 Kasım 2014'te Ermeni özel kuvvetlerinin birimleri, üç Ermeni pilotunun cesedini ve helikopterin parçalarını başarıyla kurtardılar. Ermeni tarafı, bu operasyon esnasında pilotların cesetlerinin kurtarılmasını önlemeye çalışan iki Azerbaycanlı askerin öldürüldüğünü iddia etti. Ermeni tarafı herhangi bir zayiat vermedi.[6] Azerbaycan Savunma Bakanlığı ise, Ermeni tarafının bu bölgede "özel harekat" gerçekleştirdiği iddialarını reddetti. Azerbaycan Savunma Bakanlığı'na göre, bu bölgeler tamamen Azerbaycan Silahlı Kuvvetleri'nin kontrolü altındaydı. Havacılık uçuşlarındaki Azeri askeri uzmanlar, Ermeni tarafının sağladığı cesetleri gösteren video materyallerinin, aslında özenle düzenlenmiş materyaller olduğunu belirttiler.[7]

Ermenistan Savunma Bakanlığı'nın resmî gazetesi "Hay Zinvour", ölen üç mürettebatın Erivan'daki Askeri Havacılık Enstitüsü'nde eğitim aldığını doğruladı.[8] Ermeni tarafına göre, öldürülen üç asker, 25 Kasım'da Erivan'ın Yerablur askeri mezarlığında düzenlenen askeri törenle gömüldü.[9][10] Bir gün önce cesetleri, Cumhurbaşkanı Serj Sarkisyan, Başbakan Hovik Abrahamyan, Savunma Bakanı Seyran Ohanyan ve diğer yetkililerin katıldığı bir veda töreni için, Nor Nork Bölgesi'ndeki Saint Sarkis Kilisesi'ne götürüldü.[11][12]

Kaynakça

  1. ^ a b "Azerbaijan MD: Enemy's combat helicopter shot down with "IQLA" portable anti-aircraft missile complex". Report News Agency. 3 Ekim 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Nisan 2016. 
  2. ^ "Armenian Helicopter Shot Down Near Karabakh 5 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.." RFE/RL. 12 Kasım 2014.
  3. ^ de Waal, Thomas (12 Şubat 2015). "The Karabakh Truce Under Threat". Carnegie Moscow Center. 25 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Kasım 2019. 
  4. ^ "Azerbaijan Risks New Armenia Conflict as Chopper Downed 12 Kasım 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.." Bloomberg. 12 Kasım 2014.
  5. ^ (Azerice) "Azerbaijani Troops blow Armenian attack helicopter up (with English subtitles) 21 Nisan 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.." YouTube. Erişim tarihi: 13 Kasım 2014.
  6. ^ "Bodies of Armenian pilots removed from helicopter crash site". Reuters. 22 Kasım 2014. 20 Ekim 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Kasım 2019. 
  7. ^ "Photos, videos presented by Armenia have nothing to do with downed helicopter". Trend. 23 Kasım 2014. 27 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Nisan 2016. 
  8. ^ Ayb Solutions LLC. "Ай Зинвор". 27 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Nisan 2016. 
  9. ^ "Helicopter Crew Laid to Rest at Yerablur". Asbarez. 25 Kasım 2014. 22 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Kasım 2019. 
  10. ^ Abrahamyan, Gohar (25 Kasım 2014). "R.I.P.: Armenian helicopter crew killed in Karabakh buried with military honors". ArmeniaNow. 27 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Kasım 2019. 
  11. ^ "Armenia Buries Helicopter Crew With Military Honors". RFE/RL. 25 Kasım 2014. 24 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Kasım 2019. 
  12. ^ "Service for killed Armenian pilots held at Yerevan church". ArmeniaNow. 25 Kasım 2014. 27 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Kasım 2019. 

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Şuşa</span> Azerbaycanda şehir

Şuşa, Azerbaycan'ın Karabağ bölgesinde yer alan bir şehir. Azerbaycan'ın kültür başkenti. Şuşa rayonunun idarî merkezi olan yerleşim, 1992'de Ermenistan Silahlı Kuvvetleri tarafından işgal edildi ve hiçbir ülke tarafından tanınmayan Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'nin de facto yönetimi altına girdi. 8 Kasım 2020'de ise şehir Şuşa Muharebesi sonucunda Azerbaycan kuvvetlerince ele geçirildi ve 28 yıllık fiili yönetim son buldu.

<span class="mw-page-title-main">Birinci Dağlık Karabağ Savaşı</span> 1988-1994 yılları arasında Karabağ bölgesinde Azerbaycan ve Ermenistan arasında yaşanmış askeri bir çatışma

Birinci Dağlık Karabağ Savaşı, Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'ne bağlı Dağlık Karabağ Özerk Oblastı'nın Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'ne bağlanmasını isteyen Ermeniler ile bunu kabul etmeyen Azeriler arasında başlayan ve Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra Azerbaycan ile Ermenistan arasında çatışmaya dönüşen Şubat 1988-Mayıs 1994 tarihleri arasında süren savaştır. Savaş öncesinde ve etnik çatışmaların sıcak savaşa dönüşmesi sonrasında Sumqayıt Pogromu, Kirovabad Pogromu, Bakü Pogromu gibi pogromlar, Hocalı Katliamı, Malıbeyli ve Kuşçular Katliamı ve Maragha Katliamı gibi katliamlar yaşanmıştır.

Maraga Operasyonu, Maraga Katliamı ya da Maraghar Katliamı, Karabağ Savaşı sırasında 10 Nisan 1992 tarihinde Terter rayonu'nun Maragha köyünde Azerbaycan Silahlı Kuvvetleri askerî birliklerinin Ermeni sivilleri öldürdüğü olay.

<span class="mw-page-title-main">Dağlık Karabağ Cumhuriyeti Savunma Ordusu</span>

Dağlık Karabağ Cumhuriyeti Savunma Ordusu, Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'nin silahlı gücüydü. 2023 Dağlık Karabağ çatışmalarının ardından 20 Eylül 2023'te lağvedildi.

<span class="mw-page-title-main">Monte Melkonyan</span> Ermeni asıllı ASALA üyesi (1957-1993)

Monte Melkonyan, Karabağ Savaşı sırasında Ermenistan Silahlı Kuvvetleri'nin desteğindeki Ermeni güçlerin komutanı ve 1980'li yıllarda ASALA silahlı terör örgütünün liderlerinden biri olmuştur.

<span class="mw-page-title-main">Koltso Harekâtı (1991)</span>

Koltso Harekâtı, 30 Nisan-15 Mayıs 1991'de Sovyetler Birliği MVD ve Savunma Bakanlığı, Azerbaycan SSC'nin Şaumyan ilinde "Кoльцo" kod adı altında MVD birlikleri ve OMON ekiplerini kullanıp ve resmî olarak bir "pasaport kontrol işlemi" gerekçesini göstererek, Dağlık Karabağ'daki yasa dışı Ermeni milis müfrezelerini silahsızlandırmayı amaçlamışlardır.

Bişkek Protokolü, 5 Mayıs 1994'te Kırgızistan'ın başkenti Bişkek'te Azerbaycan, Ermenistan, Dağlık Karabağ Cumhuriyeti ve Rusya yetkilileri arasında imzalanan ateşkes anlaşmasıdır. Hâlâ yürürlükte olan protokol, Karabağ Savaşı'nı sona erdirmiş ve sorunu askıya almıştır. O zamandan beri bu protokolün tek önemli ihlali 2008 Mardakert Çarpışması olmuştur.

<span class="mw-page-title-main">2008 Ağdere çatışmaları</span> Suqovuşan çarpışması, 4 Mart 2008 tarihinde Ermenistan ile Azerbaycan arasında gerçekleşen çarpışma

2008 Ağdere çatışmaları, 4 Mart 2008 tarihinde Ermenistan ile Azerbaycan arasında gerçekleşen çatışmalar.

<span class="mw-page-title-main">2016 Azerbaycan-Ermenistan çatışmaları</span>

2016 Azerbaycan-Ermenistan çatışmaları, Nisan Çatışmaları veya Dört günlük savaş, Azerbaycan Silahlı Kuvvetleri ve Ermenistan Silahlı Kuvvetleri ile Dağlık Karabağ Cumhuriyeti Savunma Ordusu arasında 1 Nisan'da başlayıp, dört gün boyunca süren çatışmalardır. Birinci Dağlık Karabağ Savaşı'nın bittiği 1994 yılından beri en şiddetli çatışmaların gerçekleştiği bildirilmiştir. 5 Nisan tarihinde karşılıklı ateşkes kararı alınarak, çatışmalara son verilmiştir. Bu savaş ayrıca Azerbaycan'ın, Ermeni işgali altındaki bölgede ilk defa ilerleme kaydettiği savaştır.

<span class="mw-page-title-main">Azerbaycan-Ermenistan ilişkileri</span> Azerbaycan ve Ermenistan ülkelerinin ilişkileri

Ermenistan ile Azerbaycan arasında, büyük ölçüde süregelen, fakat Azerbaycan ordusunun 27 Eylül 2020 tarihinde başlattığı Karabağ operasyonu ile alınan, Dağlık Karabağ sorunu nedeniyle diplomatik bir ilişki yoktur. Komşu halklar, 1918-1921 yılları arasında, çökmüş Rus İmparatorluğu'ndan Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti ve Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti olarak kazandıkları kısa bağımsızlıkları sırasında resmi hükûmet ilişkilerine sahiptiler; bu ilişkiler Rus Devrimi'nden sonra Sovyetler Birliği tarafından işgal edilip ilhak edilene kadar vardı. Geçen yüzyılda ülkeler tarafından yürütülen bir savaş nedeniyle -biri 1918'den 1921'e, diğeri 1988'den 1994'e kadar- iki ülke gergin ilişkilere sahipti.

2010 Çaylı çatışmaları ya da Mardakert çatışmaları, Dağlık Karabağ Savaşı ateşkesinin bir dizi ihlaliydi. Azerbaycan'ı ve tanınmayan ancak de facto bağımsız Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'nin etnik Ermeni askerî güçlerini ayıran temas hattının ötesinde gerçekleşti. Her iki taraf da diğerini ateşkes rejimini ihlal etmekle suçladı. Bunlar, 1994'ten beri yürürlükte olan ateşkesin iki yıldaki en kötü ihlalleriydi ve Mart 2008'deki Mardakert çarpışmalarından bu yana Ermeni güçlerinin en ağır kayıpları yaşadığı süreç oldu.

<span class="mw-page-title-main">Dağlık Karabağ Temas Hattı</span>

Temas Hattı Dağlık Karabağ sorununda Ermeni güçlerini ve Azerbaycan Silahlı Kuvvetlerini ayıran hattır. Dağlık Karabağ Savaşı'nı (1988–94) sona erdiren Mayıs 1994 ateşkesinden sonra kurulmuştur. Murovdag sıradağları, temas hattının kuzey kısmını oluşturur ve esasen iki kuvvet arasındaki doğal bir sınırdır. Temas hattının uzunluğu 180 kilometre (110 mi) ile 200 kilometre (120 mi) arasında değişmektedir.

Berde füze saldırıları, 2020 Dağlık Karabağ çatışmaları sırasında Azerbaycan'ın Berde kentine yapılan iki hava saldırısı. Her iki saldırı da birden fazla sivilin ölümüyle sonuçlandı.

İkinci Dağlık Karabağ Savaşı kronolojisi, öncelikle savaşan tarafların resmî açıklamalarına dayanmaktadır. Çatışmalar siper savaşları, ağır silahlar, çok namlulu roketatarlar, zırhlı savaşlar, roketler, balistik füze saldırıları ve başta Türk yapımı Baykar Bayraktar TB2 ve İsrail yapımı Harop dronları olmak üzere insansız hava aracı saldırıları ile karakterize edildi. Ayrıca Ermenistan veya Azerbaycan dışında uluslararası toplumun çoğu tarafından yasaklanmış olan misket bombalarının da saldırılar sırasında kullanıldığı tespit edilmiştir. Ermenistan ordusu tarafından Azerbaycan'ın Gence kentine düzenlenen bir dizi balistik füze saldırısı sivillerin kitlesel ölümüne neden olurken Azerbaycan ordusu, Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'nin de facto başkenti Hankendi ve bölgenin başka yerlerindeki sivil altyapı tesisleri hedef alınarak büyük hasara ve can kayıplarına yol açtı. Tartışmalı toprak miktarı sınırlı olsa da çatışma seviyesi ve uluslararası sınırlara konumlanan mühimmatlar nedeniyle çatışma Dağlık Karabağ sınırlarının ötesine genişledi. İran'ın Doğu Azerbaycan Eyaleti'ne mermi ve roketler düştü, ancak herhangi bir hasar görülmedi ve İran, kendi toprakları üzerinde birkaç insansız hava aracının (İHA) düştüğünü veya düşürüldüğünü belirtti. Gürcistan ise Kaheti bölgesinde iki insansız hava aracının çarpıştığını bildirdi. Hocavend'e düzenlenen saldırılar sonrası Dağlık Karabağ yetkilileri sivilleri silah altına almaya başladı.

2010 Dağlık Karabağ çatışmaları, Azerbaycan ve Dağlık Karabağ Cumhuriyeti Savunma Ordusu'nu askerî güçlerini birbirinden ayıran temas hattında 18 Şubat'ta meydana gelen bir dizi silahlı çatışmalardır. Azerbaycan, Ermeni güçlerini Tap Qaraqoyunlu, Qızıloba, Qapanlı, Yusifcanlı ve Cavahirli köyleri yakınlarındaki Azerbaycan mevzilerine ve Ağdam Rayonu yaylalarına keskin nişancılar dahil hafif silahlarla ateş etmekle suçladı. Sonuç olarak, üç Azerbaycan askeri öldürüldü ve bir asker yaralandı.

<span class="mw-page-title-main">Dağlık Karabağ'da barışı koruma operasyonları</span> Dağlık Karabağda barışı koruma operasyonları

Dağlık Karabağ'da barışı koruma misyonu 2020 Dağlık Karabağ savaşı sonrasında Dağlık Karabağ bölgesinde devam eden barışı koruma operasyonlarını ifade eder. Ermenistan ve Azerbaycan güçleri arasındaki ateşkesi izlemeyi amaçlayan operasyon Rusya ve Türkiye tarafından yürütülüyor.

<span class="mw-page-title-main">1991 Azerbaycan Mil Mi-8 helikopterinin düşürülmesi</span>

1991 Azerbaycan Mil Mi-8 helikopterinin düşürülmesi veya Karakent Faciası Azerbaycan'ın üst düzey yetkilileri ile Rusya ve Kazakistan'dan gözlemcilerin bulunduğu SSCB İçişleri Bakanlığına bağlı 72 numaralı Mil Mi-8 helikopterinin Birinci Dağlık Karabağ Savaşı sırasında, 20 Kasım 1991'de, Azerbaycan'ın Hocavend Rayonuna bağlı Karakent köyünün üç kilometre uzağında Ermenistan Silahlı Kuvvetleri tarafından düşürülmesi. Daha sonra Ermeni yetkililer bunun bir kaza olduğunu iddia etmişlerdi. Olay sırası helikopterde bulunan herkes, yani 13 Azeri yetkili, 2 Rus ve 1 Kazak yetkili, 3 Azeri gazeteci ve 3 helikopter ekibi ölmüştür.

<span class="mw-page-title-main">2020 Rus Mil Mi-24 helikopterinin düşürülmesi</span>

9 Kasım 2020'de Rus Mil Mi-24 helikopteri 2020 Dağlık Karabağ Savaşı sırasında Azerbaycan Silahlı Kuvvetleri tarafından düşürüldü. Helikopter taşınabilir hava savunma sisteminin ateşi sonucu Ermenistan sınırları içinde, Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti'nin yakınlarına düştü. Saldırı sonucunda mürettebattan ikisi öldü, biri yaralandı. Azerbaycanlı yetkililer kısa süre sonra bir özür bildirisi yayınlayarak saldırının yanlışlıkla gerçekleştiğini belirttiler.

<span class="mw-page-title-main">Başkend Operasyonu</span>

Başkend Operasyonu, Birinci Karabağ Savaşı'nın başlangıcında, Ağustos 1992'de Ermenistan Silahlı Kuvvetleri ve İçişleri Bakanlığı tarafından, Başkend köyü, ilaveten Gedebey Rayonu'na bağlı Mutudere ve Kasımağalı köylerinin kontrolü için Azerbaycan Silahlı Kuvvetlerine karşı başlatılan askeri operasyondur.

<span class="mw-page-title-main">2023 Dağlık Karabağ çatışmaları</span> Azerbaycanın Dağlık Karabağdaki askeri operasyonu

2023 Dağlık Karabağ çatışmaları veya asıl adıyla Anti Terör Operasyonu 19 Eylül 2023'te Azerbaycan, uluslararası alanda Azerbaycan'ın bir parçası olarak kabul edilen, ancak Ermeni nüfusun yaşadığı bölgeyi kontrol eden de facto Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'ne karşı başlattığı askeri operasyon sonucunda meydana gelen bir günlük çatışmalardır. Azerbaycan harekâtı "Dağlık Karabağ bölgesinde anayasal düzeni tesis etmek amacıyla düzenlenen antiterörist bir operasyon" olarak tanımlamıştır. Operasyon, Azerbaycan'ın "insani yardım üzerinden sözde rejime silah gönderilmesi" gerekçesiyle Laçın Koridoru'nu kapatarak Dağlık Karabağ'ı ablukaya alması, bölgedeki silahlı Ermeni güçlerce döşenen mayınlar nedeniyle Azerbaycan devletine ait bir kamyondaki 2 inşaat işçisinin ölmesi ve akabinde olay yerine giden polis aracının da başka bir mayına çarpmasıyla 4 polisin hayatını kaybetmesi sonrası meydana geldi. Operasyonun başlamasından 23 saat 48 dakika sonra Dağlık Karabağ Cumhuriyeti, Dağlık Karabağ'daki Rus barışı koruma gücü'nün arabuluculuğunda 20 Eylül öğleden sonra Dağlık Karabağ'daki düşmanlıkların tamamen durdurulması konusunda anlaşmaya varıldığını duyurdu.