İçeriğe atla

1969 Doğu Pakistan kitlesel ayaklanması

1969'daki kitlesel ayaklanma sırasında Dakka Üniversitesi kampüsünde bir öğrenci alayı.

Doğu Pakistan'daki 1969 kitlesel ayaklanması[1] (Bengali: ঊনসত্তরের গণঅভ্যুত্থান) Doğu Pakistan (şimdi Bangladeş) demokratik bir siyasi hareketti. Ayaklanma, bir dizi kitlesel gösteri ve hükûmetin silahlı kuvvetleri ile göstericiler arasındaki ara sıra çıkan çatışmalardan oluşuyordu. Huzursuzluk, 1966'da Awami Ligi'nin Altı puan hareketiyle başlamasına rağmen, 1969'un başında ivme kazandı ve Pakistan'ın ilk askeri hükümdarı olan Mareşal Eyüp Han'ın istifasıyla doruğa ulaştı. Ayaklanma ayrıca Agartala Komplo Davasının geri çekilmesine ve Şeyh Mujibur Rahman ve meslektaşlarının beraatine yol açtı.

1969'daki olayların zaman çizelgesi

  • 4 Ocak: Shorbodolio Chatro Shongram Porishad (Tüm Parti Öğrenci Eylem Komitesi) 11 maddelik gündemini ortaya koyuyor.
  • 7-8 Ocak: Demokrasiyi yeniden tesis etmek için Demokratik Eylem Komitesi (DAC) adlı bir siyasi koalisyonun kurulması.
  • 20 Ocak: Polisin göstericilere ateş açması sonucu aktivist öğrenci Amanullah Asaduzzaman öldü.
Asaduzzaman'ın ölümü The Azad gazetesinde 21 Ocak 1969'da bildirildi.
Deepa Sen, Dakka Üniversitesi öğrencileri tarafından alayı yönetiyor (25 Ocak 1969)
  • 24 Ocak: Bir genç eylemci olan Matiur Rahman Mallik polis tarafından vurularak öldürüldü.
  • 15 Şubat: Agartala Komplo Davası'nın hükümlülerinden Çavuş Zahurul Haq, Kurmitola Kantonu hapishanesinde öldürüldü.
  • 18 Şubat: Rajshahi Üniversitesi'nden Shamsuzzoha, polisin Rajshahi'deki sessiz bir geçit törenine ateş açması sonucu öldürüldü.
  • 22 Şubat: Agartala Komplo Davasının Geri Çekilmesi . Tüm Pakistan Awami Birliği lideri Şeyh Mujibur Rahman, Dakka kantonundaki hapishane hücresinden serbest bırakıldı.[2]
  • 23 Şubat: Şeyh Mujibur Rahman'a büyük bir resepsiyon verildi ve kendisine Bangabandhu (Bengal'in dostu) unvanı verildi.
  • 10-13 Mart: Eyüp Han muhalefetle yuvarlak masa toplantısı çağrısında bulundu.
  • 25 Mart: Eyüp Han, yetkiyi Genelkurmay Başkanı Orgeneral Yahya Han'a devretti.
  1. ^ Wilcox, Wayne (1970). "Pakistan in 1969: Once again at the Starting Point". Asian Survey. 10 (2): 73-81. doi:10.2307/2642241. ISSN 0004-4687. 24 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ağustos 2022. 
  2. ^ "Agartala case and February 22, 1969". The Daily Star (İngilizce). 22 Şubat 2012. 22 Ağustos 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mart 2021. 

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Bangladeş</span> Asyada bir ülke

Bangladeş, resmî olarak Bangladeş Halk Cumhuriyeti, Güney Asya'da bir ülkedir. Myanmar ile Hindistan sınır komşusudur. Bangladeş'in anlamı "Bengal'in ülkesi" olup resmî dili Bengalcedir. Nüfusun %91'i Müslüman, resmî dini İslam'dır. Geri kalan kısmı çoğunlukla Hindu'dur. Budizm ve Hrıstiyanlık ülkedeki diğer yaygın dinlerdir.

<span class="mw-page-title-main">Pakistan</span> Güney Asyada bir ülke

Pakistan, resmî adıyla Pakistan İslam Cumhuriyeti, Güney Asya'da bir ülkedir. 241,49 milyonu aşan nüfusuyla dünyanın en kalabalık beşinci ülkesidir. En büyük ikinci Müslüman topluluğuna sahiptir. 881.913 km²'lik yüzölçümü ile bu alanda 33. sıradadır. Pakistan'ın güneyde Umman Denizi ve Körfezi'ne 1046 km kıyısı vardır. Doğuda Hindistan, batıda Afganistan, güneybatıda İran ve kuzeydoğuda Çin ile komşudur. Kuzeybatıda Afganistan'ın Vahan Koridoru Pakistan'ı Tacikistan'dan ince bir hatla ayırır. Ayrıca Umman ile deniz sınırı bulunmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">İndira Gandi</span> 3. Hindistan başbakanı

İndira Priyadarşini Gandhi, Hindistan'da 2 defa başbakanlık yapmış politikacı. Hindistan tarihindeki tek kadın başbakan olan Gandhi, ayrıca en uzun süre görev yapan ikinci başbakandır.

<span class="mw-page-title-main">Şeyh Muciburrahman</span> Bangladeşin ilk cumhurbaşkanı

Bangabandhu Şeyh Muciburrahman, Bangladeş'in ilk cumhurbaşkanı ve 2. başbakanıydı.

<span class="mw-page-title-main">Yahya Han</span> 3. Pakistan cumhurbaşkanı

Ağa Muhammed Yahya Han, Pakistanlı asker ve siyasetçi. 1969-1971 yılları arasında Pakistan Cumhurbaşkanı.

<span class="mw-page-title-main">1848 Devrimleri</span>

1848 Devrimleri veya bazı ülkelerdeki kullanımıyla Halkların Baharı, 1848'den 1849'a kadar bir yıldan fazla bir süre boyunca Avrupa çapında gerçekleşen bir dizi devrimdir. Avrupa tarihinde bugüne kadarki en yaygın devrimci dalga olmaya devam etmektedir.

<span class="mw-page-title-main">Dakka</span> Bangladeşin başkenti

Dakka, Bangladeş'in başkenti ve Dakka ilinin merkezi. Dakka bir megakenttir ve Güney Asya'daki en büyük şehirlerden biridir. Buriganga Nehrinin kıyısında yer alan Dakka'nın nüfusu büyükşehir alanı ile birlikte 12 milyondur ve bu özelliğiyle Bangladeş'in en büyük şehridir. Dünyanın en fazla nüfusa sahip 9. şehridir ve ayrıca dünyadaki nüfusu en yoğun şehirlerden de biridir. Dakka "Camiler Şehri" olarak bilinir ve dünyanın en iyi muslinini üretmesiyle tanınmıştır. Aynı zamanda "dünyanın çekçek başkenti" olarak da bilinir. Her gün yaklaşık 400 bin kişi şehirde çekçek kullanmaktadır. Bugün bölgedeki en büyük kültür, eğitim ve iş merkezlerinden biridir.

<span class="mw-page-title-main">Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti</span>

Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti 1917 yılında Müslüman Kuzey Kafkasya Halklarının birleşmesi ile Rusya'dan bağımsızlığını ilan eden ve 1921 yılında Sovyetler Birliği ordusu tarafından işgal edilen devlet. Halen Rusya sınırları içerisinde bulunan Çeçenistan, İnguşetya, Kuzey Osetya, Kabardey Balkar Özerk Cumhuriyeti, Dağıstan ve Karaçay-Çerkes Özerk Cumhuriyeti bölgeleri bu Cumhuriyet sınırlarına dahildi. Bu cumhuriyet, Osmanlı İmparatorluğu, Almanya, Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti, Ermenistan, Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti, Ukrayna, Bulgaristan Krallığı, Belarus Halk Cumhuriyeti, Letonya, Estonya, Üçüncü Fransız Cumhuriyeti, Finlandiya, Birleşik Krallık, ABD, İtalya Krallığı, Avusturya-Macaristan, İkinci Polonya Cumhuriyeti, Don Cumhuriyeti, Japonya İmparatorluğu ve Kuban Halk Cumhuriyeti tarafından resmen tanınmıştı.

Sharpeville Katliamı, 21 Mart 1960 tarihinde Güney Afrikalı güvenlik güçlerinin siyahi protestoculardan oluşan bir gruba ateş açması sonucu 69 kişinin ölümüne neden olan olay. Katliam, bugünkü Gauteng eyaletinin sınırları içinde bulunan Sharpeville'de meydana gelmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Kobani Olayları</span> 7-12 Ekim 2014 tarihinde Türkiyede çıkan eylemler

Kobani Olayları veya 6-7 Ekim Olayları, IŞİD'in Kobani'yi kuşatmasına karşılık YPG militanlarının Türkiye sınırları üzerinden silah nakli yapmasına izin vermeyen 62. Türkiye Hükûmeti'ne tepki olarak HDP Merkez Yürütme Kurulunun 6 Ekim'de aldığı kararla ve sokağa çıkma çağrısıyla başlayan protesto eylemleri ve silahlı çatışmalar bütünü. Silahlı çatışmalar, YDG-H üyelerinin öncülüğünde başlatıldı ve daha sonra HÜDA-PAR taraftarlarının ve ülkücülerin de çatışmalara katılımıyla ve ardından polis güçlerinin müdahaleleriyle büyüdü. Olaylar sırasında güneydoğu Anadolu'da Türk güvenlik güçleri ile PKK militanları arasında meydana gelen ve can kayıplarıyla sonuçlanan çatışmalar da gerginliğin tırmanmasına katkıda bulundu.

<span class="mw-page-title-main">Afganistan Savaşı (1978-günümüz)</span>

Afganistan Savaşı, Afganistan Demokratik Halk Partisi'nin 27-28 Nisan 1978'de gerçekleştirdiği Sevr Devrimi ile Afganistan Cumhuriyeti'nin yıkılıp Afganistan Demokratik Cumhuriyeti'nin kurulması sonrasında, kurulan hükûmete karşı olan kesimin ayaklanmasıyla başlayan ve devam eden iç savaş. Savaşın evreleri şunlardır:

2015 Ceylanpınar saldırısı, 22 Temmuz 2015 günü Şanlıurfa'nın Ceylanpınar ilçesinde gerçekleşen 2 polisin ölümüyle sonuçlanan saldırı.

<span class="mw-page-title-main">Ziyaur Rahman</span> 6. Bangladeş cumhurbaşkanı

Ziyaur Rahman, Bangladeşli siyasetçi, asker. 1977-1981 yılları arasında Bangladeş devlet başkanlığı görevinde bulunmuştur.

<span class="mw-page-title-main">1936-39 Arap ayaklanmaları</span> 01

1936-39 Arap ayaklanmaları veya Büyük ayaklanma, Filistin Mandası'ndaki Filistinli Arapların İngilizlerin manda idaresine karşı Arap bağımsızlığı ve açık uçlu Yahudi göç ve toprak alımları yoluyla Yahudi ülkesi oluşturulması politikalarının sona ermesi hedefiyle gerçekleşmiş geniş ölçekli ayaklanmalardır.

<span class="mw-page-title-main">Askerî cunta</span> Askerî liderlerden oluşan bir komite tarafından yönetilen hükûmet

Askeri cunta askeri liderler komitesi tarafından yönetilen bir hükûmettir. Cunta terimi "toplantı" veya "komite" anlamına gelir ve köken olarak 1808'de Napolyon'un İspanya'yı işgaline karşı İspanyol direnişinin düzenlediği ulusal ve yerel cuntaya dayanır. Günümüzde bu terim oligarşik askeri diktatörlük tipine sahip otoriter hükûmetler için kullanılır. Bu hükûmetler güçlü adam, makine ve patronculuk tipinde olabilir.

Hint Müslüman Hareketi olarak da anılan Hint Hilâfet Hareketi (1919-1924), Sünni Müslümanların lideri kabul edilen Osmanlı halifesini etkin bir siyasi otorite haline getirmek amacıyla Şevket Ali, Muhammed Ali Cevher, Hakim Ecmel Han ve Ebul Kelam Azad liderliğindeki Britanya Hindistanı Müslümanları tarafından başlatılan pan-İslamcı bir siyasi protesto kampanyasıydı. Hareket, Türkiye'nin daha olumlu bir diplomatik mevki kazandığı ve laikliğe yöneldiği 1922 sonlarında çöktü. 1924'e gelindiğinde Türkiye halifenin rolünü ortadan kaldırdı.

<span class="mw-page-title-main">2021 Boğaziçi Üniversitesi protestoları</span> Melih Bulunun rektör olarak atanmasına karşı yapılan protestolar

Boğaziçi Üniversitesi protestoları, Melih Bulu'nun Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından Boğaziçi Üniversitesi'ne rektör olarak atanmasına karşı 4 Ocak 2021'de başlayan ve 15 Temmuz 2021'e kadar devam eden gösterilerdir. Boğaziçi Üniversitesi öğretim üyeleri ve öğrencileri, Bulu'nun istifa etmesini ve rektörün seçimle belirlenmesini talep etti. Protestolar sırasında düzenlenen operasyonlarla birçok öğrencinin evi basıldı ve birçok öğrenci gözaltına alındı. Bu protestolar sürecinde üniversitenin polislerce kapatılması, kapısına kelepçe takılması, güvenlik görevlileriyle öğrenciler arasında arbede yaşanması, öğretim üyelerinin içeri alınmaması gibi birçok olay yaşandı. Protestoların başladığı tarihten itibaren hem öğrencilerin hem de öğretim üyelerinin protestoları, kampüs içerisindeki farklı eylemlerle devam etmektedir.

Türkiye'deki 2011–2012 Kürt protestoları, ülkedeki Kürt azınlık haklarının kısıtlanmasına karşı BDP liderliğinde Türkiye'de yapılan protestolardır. Türkiye'deki Kürtlerin uzun protesto eylemlerin sonucu olarak, Orta Doğu ve Kuzey Afrika'da da protestolar olmuştur. Hürriyet gazetesi, Mısır ve Tunus'ta devrimlere neden olan ve "Arap Baharı" olarak adlandırılanın kalkınmanın, Ortadoğu'nun kuzey kesimlerinde bir "Kürt Yazı"na yol açabileceğini öne sürdü. Protestocular hem İstanbul'da hem de Türkiye'nin güneydoğusunda sokaklara döküldü. Bazı gösteriler de Anadolu ve İzmir'de yapıldı.

<span class="mw-page-title-main">Bangladeş Soykırımı</span> Pakistan Ordusu tarafından Doğu Pakistandaki Bengallilere yönelik soykırım

Bangladeş Soykırımı, 26 Mart 1971'de, Batı Pakistan'ın egemen olduğu Pakistan hükûmeti, Bengallilerin kendi kaderini tayin etme çağrılarını bastırmak için ülkenin Doğu Pakistan'ına askeri bir baskıya başladığında - Işıldak Operasyonu - başladı. Dokuz ay süren Bangladeş Kurtuluş Savaşı sırasında, Pakistan Silahlı Kuvvetleri ve Cemaat-i İslamiden Pakistan yanlısı İslamcı milisler 300.000 ile 3.000.000 arasındaki Bengalliyi öldürdü ve sistematik bir soykırım tecavüzü kapsamında 200.000 ile 400.000 arasında Bengalli kadına tecavüz etti. Bangladeş Hükûmeti, soykırım sırasında 3.000.000 kişinin öldürüldüğünü ve bunun da Holokost'tan bu yana yaşanan en büyük soykırım olduğunu belirtiyor.

<span class="mw-page-title-main">Muhammed Şehabeddin</span> 16. Bangladeş cumhurbaşkanı

Muhammed Şehabeddin, Bangladeş'in 22. ve şu anki cumhurbaşkanı olarak görev yapan Bangladeşli bir hukukçu, politikacı ve özgürlük savaşçısıdır. İktidardaki Bangladeş Awami Ligi tarafından 2023 cumhurbaşkanlığı seçimleri için aday gösterildi. 2011'den 2016'ya kadar bölge ve oturum hakimi ve Yolsuzlukla Mücadele Komisyonu komiserliği dahil olmak üzere çok sayıda görevde bulundu.