İçeriğe atla

Şirinyer-Buca şube demiryolu

Şirinyer – Buca şube demiryolu
Buca şube demiryolu
Kapatılan demiryolu hattının rayları
Genel bilgiler
DurumKapatıldı
SahibiBuca Şube Demiryolu (1860 – 1902)
Ottoman Railway Company (1902 – 1935)
TCDD (1935 – 2006)
Yer3. Bölge
İlk - Son durak
İstasyonlar3
Hizmet
SistemTCDD
İşletmeci(ler)Buca Şube Demiryolu (1860 – 1902)
Ottoman Railway Company (1902 – 1935)
TCDD (1935 – 2006)
Tarihçe
Açılış27 Temmuz 1860[1]
Kapanış2006[1]
Teknik bilgiler
Hat uzunluğu~2,4 kilometre (1,5 mi)
Hat açıklığıStandart (1435 mm)

Şirinyer – Buca şube demiryolu, İzmir'de bulunan ve 1860 – 2006 yılları arasında hizmet veren yaklaşık 2,4 kilometre (1,5 mi) uzunluğundaki eski şube demiryolu hattıdır. 1860'da Ottoman Railway Company / Osmanlı Demiryolu Şirketi (ORC) tarafından inşa edilen hat, 1935'te TCDD'nin denetimine girmiş, 2006'da Şirinyer Tüneli'nin inşası sırasında kapatılmıştır.[2]

Tarihçe

Osmanlı hükûmeti, İngiliz sermayeli Ottoman Railway Company / Osmanlı Demiryolu Şirketi (ORC)'ne 22 Eylül 1856'da İzmir'den Aydın'a demiryolu inşa edilmesi için imtiyaz vermiştir. Aynı yıl inşasına başlanan demiryolu hattı 30 Ekim 1858'de Gaziemir'e ulaşarak kısmen hizmete girmiş ve Türkiye'deki ilk demiryolu hattı olmuştur. ORC Şirketi'nin yaşadığı mali sıkıntılar sebebiyle demiryolu hattının kalan kısımlarının inşası kısmen yavaşlamış olsa da hat 24 Aralık 1860'ta Torbalı'ya, 15 Kasım 1862'de Selçuk'a ve 1 Temmuz 1866'da ise Aydın'a ulaşarak tamamen hizmete girmiştir.[1][3]

ORC Şirketi ana hat imtiyazı haricinde aldığı küçük çaplı imtiyazlarla daha kısa şube hatları da inşa etmiştir. Bu kapsamda 30 Ekim 1858'de Gaziemir – Seydiköy, 27 Temmuz 1860'ta Şirinyer – Buca, 1883 ve 1884'te Torbalı – Çatal – Ödemiş ve Çatal – Tire, 13 Ekim 1889'da Goncalı – Denizli, 29 Aralık 1889'da Sütlaç – Çivril ve 1 Aralık 1890'da ise Ortaklar – Söke şube demiryolu hatları hizmete girmiştir.[1]

Demiryolu hattı, Buca'da yaşayan ve Alsancak'ta işletmeleri bulunan varlıklı Levanten işletme sahiplerinin her gün şehre daha kolay gidip gelmesini sağlamak amacıyla inşa edilmiştir. ORC Şirketi temsilcisi Edmond Purse ile yapılan antlaşma ile bu hattı işletmek amacıyla 7 Şubat 1866'da Buca Şube Demiryolu iştirak şirketi kurulmuştur. Antlaşmaya göre ORC Şirketi'nin istediği zaman bu iştiraki devralma hakkı bulunmaktaydı ve şube hatttının ücretleri şirketin ana hattında olduğu gibi olacaktı. ORC Şirketi ayrıca Buca'ya gidip gelen yolcular için Alsancak (Punta) Garı'na bitişik yeni bir istasyon binası inşa etmiştir. 1870'te hizmete giren ve Buca İstasyon Binası olarak bilinen bu bina, İzmir'deki ilk saat kulesini de üzerinde barındırmaktaydı. Hat, 1872'de Alsancak'tan Buca'ya günlük iki tren seferiyle hizmet girmiştir. Hattın hizmete girmesiyle birlikte 19. yüzyılın ortalarına kadar sakin bir köy olan Buca'nın büyümesi de büyük ölçüde artmış, özellikle Levantenler olmak üzere gittikçe daha fazla sayıda kişi bölgeye taşınmıştır. Buca Tren İstasyonu'nun yakınında Saint Jean Baptiste ve Saint Saints adlı iki kilise açılmıştır. Giderek popüler hale gelen hat üzerinde 19. yüzyılın sonlarında Buca ve Alsancak arasında toplam 11 tren seferi yapılmaktaydı. Yolculuğun toplam süresi Buca'ya giden trenler için 40-45 dakika ve Alsancak'a giden trenler için 25-30 dakika idi.[4]

Buca Şube Demiryolu Şirketi, 1902'de ORC Şirketi tarafından tamamen satın alınmış ve 1902 – 1935 yılları arasında ORC Şirketi tarafından işletilmiştir. 1923'te Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasından sonra alınan demiryollarının millileştirilmesi kararı kapsamında ORC Şirketi 1 Haziran 1935'te TCDD tarafından satın alınarak feshedilmiş ve şirkete ait tüm demiryolu hatları TCDD'nin denetimine girmiştir.[note 1][6] 1935 – 2006 yılları arasında TCDD tarafından işletilen hat, 2006'da Şirinyer Tüneli'nin inşası sırasında İzmir-Alsancak – Eğirdir demiryolu ile bağlantısı koptuğu için kapatılmıştır.[2] Hattın güzergâhında İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından Buca Tramvayı'nın inşa edilmesi planlanmışsa da projenin iptal edilmesiyle birlikte hat günümüzde atıl durumdadır ve hattın nasıl değerlendirileceği konusu hâlâ belirsizliğini sürdürmektedir.

Hattın kısımları ve açılma tarihleri

Güzergâh Mesafe Hat Hizmete Giriş Tarihi[7]
ŞirinyerBuca~2,400 kilometre (1,491 mi) Şube Hattı
(Kapatıldı)
27 Temmuz 1860

Notlar

  1. ^ Türkiye Cumhuriyeti Hükûmeti adına Ulaştırma Bakanı Ali Çetinkaya ile Ottoman Railway Company / Osmanlı Demiryolu Şirketi (ORC) adına Robert Adeane arasında 1 Mayıs 1935'te imzalanan sözleşme ve bu sözleşmeyi onaylayan 30 Mayıs 1935 tarih ve 2745 sayılı "Aydın demiryollarının satın alınmasına dair olan mukavelenamenin tasdiki hakkında kanun" uyarınca, ORC Şirketi, 1 Haziran 1935'te 1.825.840 İngiliz sterlini bedelle TCDD tarafından satın alınarak feshedilmiş ve şirkete ait olan demiryolu hatları, istasyonlar ve araçlar dâhil bütün menkul ve gayrimenkul mallar ile İzmir Alsancak Limanı TCDD'nin denetimine girmiştir.[5]

Kaynakça

  1. ^ a b c d "ORC History" [ORC Tarihi]. Trains of Turkey. 30 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Mart 2022. 
  2. ^ a b Berent, Orhan (22 Haziran 2006). "Alsancak, Buca, Şirinyer". Dokuz Eylül Üniversitesi. 5 Eylül 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Eylül 2024. 
  3. ^ "Demiryolu Medeniyeti" [Railway Civilization] (PDF). TCDD. 9 Temmuz 2024 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Temmuz 2024. 
  4. ^ Atilla, A. Nedim (2002). İzmir Demiryolları. İzmir: İzmir Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayını. s. 93-97. ISBN 975-18-0076-5. 
  5. ^ "3021 sayılı Resmî Gazete" (PDF). T.C. Resmî Gazete. 6 Haziran 1935. 26 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 19 Eylül 2022. 
  6. ^ "A Short History of Turkish Railways" [Türk Demiryollarının Kısa Tarihi]. Trains of Turkey. 31 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Mart 2022. 
  7. ^ Robinson, ss.50-55.

Dış bağlantılar

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">TCDD Taşımacılık Banliyö Trenleri</span> TCDD Taşımacılık tarafından sunulan banliyö tren hizmeti

TCDD Taşımacılık tarafından İstanbul ve Kocaeli'de Marmaray ve Ankara'da Başkentray; İZBAN A.Ş. tarafından İzmir'de İZBAN ve GAZİULAŞ A.Ş. tarafından Gaziantep'te Gaziray adıyla işletilmekte olan Banliyö Trenleridir.

İstanbul ve Kocaeli
<span class="mw-page-title-main">Kemer Tren İstasyonu</span> Konak, İzmirde bir tren istasyonu

Kemer Tren İstasyonu, eskiden Kervan Köprüsü Tren İstasyonu, İzmir'in Konak ilçesi Yenidoğan Mahallesi'nde yer alan TCDD'ye ait eski hemzemin tren istasyonudur.

<span class="mw-page-title-main">Şirinyer Tren İstasyonu</span> Buca, İzmirde bir tren istasyonu

Şirinyer Tren İstasyonu, eskiden Paradiso Tren İstasyonu ya da Kızılçullu Tren İstasyonu, İzmir'in Buca ilçesi Hürriyet Mahallesi'nde yer alan TCDD'ye ait eski hemzemin tren istasyonudur.

<span class="mw-page-title-main">Cumaovası Tren İstasyonu</span> Menderes, İzmirde bir tren istasyonu

Cumaovası Tren İstasyonu, İzmir'in Menderes ilçesi Gölcükler Mahallesi'nde yer alan TCDD'ye ait hemzemin tren istasyonudur.

<span class="mw-page-title-main">Gaziemir Tren İstasyonu</span> Gaziemir, İzmirde bir tren istasyonu

Gaziemir Tren İstasyonu, İzmir'in Gaziemir ilçesi Dokuz Eylül Mahallesi'nde yer alan TCDD'ye ait hemzemin tren istasyonudur.

<span class="mw-page-title-main">Develi Tren İstasyonu</span> İzmirde bir tren istasyonu

Develi Tren İstasyonu, eskiden Develiköy Tren İstasyonu, İzmir'in Menderes ilçesi Develi Mahallesi'nde yer alan TCDD'ye ait hemzemin tren istasyonudur.

<span class="mw-page-title-main">Pancar Tren İstasyonu</span> İzmirde bir tren istasyonu

Pancar Tren İstasyonu, eskiden Kayas Tren İstasyonu, İzmir'in Torbalı ilçesi Kazım Karabekir Mahallesi'nde yer alan TCDD'ye ait hemzemin tren istasyonudur.

<span class="mw-page-title-main">Kuşçuburun Tren İstasyonu</span> İzmirde bir tren istasyonu

Kuşçuburun Tren İstasyonu, eskiden Trianda Tren İstasyonu, İzmir'in Torbalı ilçesi Kuşçuburun Mahallesi'nde yer alan TCDD'ye ait hemzemin tren istasyonudur.

<span class="mw-page-title-main">Buca Tren İstasyonu</span> Buca, İzmirdeki kapatılan tren istasyonu

Buca Tren İstasyonu, İzmir'in Buca ilçesi Vali Rahmi Bey Mahallesi'nde yer alan TCDD'ye ait eski hemzemin tren istasyonudur.

<span class="mw-page-title-main">Ottoman Railway Company</span> İzmir merkezli eski İngiliz demiryolu şirketi

Ottoman Railway Company,, İzmir merkezli olmak üzere Ege Bölgesi'nde 1856 – 1935 yılları arasında faaliyet gösteren ve Anadolu'daki ilk demiryolu hattı olan İzmir-Alsancak – Aydın demiryolu inşa eden ve işleten İngiliz demiryolu şirketidir.

<span class="mw-page-title-main">İzmir-Eğirdir demiryolu</span> Türkiyede bir demiryolu hattı

İzmir-Alsancak – Eğirdir demiryolu, İzmir-Alsancak – Eğirdir arasında bulunan TCDD'ye ait ana demiryolu hattıdır.

<span class="mw-page-title-main">Söke Garı</span> Söke, Aydında bir tren istasyonu

Söke Garı, Aydın'ın Söke ilçesi Yenicamii Mahallesi'nde yer alan TCDD'ye ait hemzemin ana tren istasyonudur.

<span class="mw-page-title-main">Goncalı Tren İstasyonu</span> Pamukkale, Denizlide bir tren istasyonu

Goncalı Tren İstasyonu, Denizli'nin Pamukkale ilçesi Goncalı Mahallesi'nde yer alan TCDD'ye ait hemzemin tren istasyonudur.

<span class="mw-page-title-main">Nazilli Tren İstasyonu</span> Nazilli, Aydında bir tren istasyonu

Nazilli Tren İstasyonu, Aydın'ın Nazilli ilçesi Altıntaş Mahallesi'nde yer alan TCDD'ye ait hemzemin tren istasyonudur.

Ortaklar Tren İstasyonu, eskiden Balatçık Tren İstasyonu, Aydın'ın Germencik ilçesi Ortaklar Mahallesi'nde yer alan TCDD'ye ait hemzemin tren istasyonudur.

Bozanönü Tren İstasyonu, Isparta'nın Gönen ilçesi Senirce köyünde yer alan TCDD'ye ait hemzemin tren istasyonudur.

Gümüşgün Tren İstasyonu, eskiden Baladız Tren İstasyonu, Isparta'nın Gönen ilçesi Güneykent beldesi Gümüşgün (Baladız) Mahallesi'nde yer alan TCDD'ye ait hemzemin tren istasyonudur.

<span class="mw-page-title-main">Çatal-Tire şube demiryolu</span> Demiryolu hattı

Çatal - Tire şube demiryolu, Çatal - Tire arasında bulunan TCDD'ye ait 11,061 kilometre (6,873 mi) uzunluğundaki tek hatlı şube demiryolu hattıdır. Demiryolu hattı, TCDD 3. Bölge'nin sorumluluk alanı içerisinde yer almaktadır.

Gaziemir – Seydiköy şube demiryolu, İzmir'de bulunan ve 1858 – 1986 yılları arasında hizmet veren yaklaşık 1,4 kilometre (0,87 mi) uzunluğundaki eski şube demiryolu hattıdır. 1858'de Ottoman Railway Company / Osmanlı Demiryolu Şirketi (ORC) tarafından inşa edilen ve Türkiye'deki ilk şube demiryolu olan hat, 1935'te TCDD'nin denetimine girmiş, 1986'da Akçay Caddesi'nin genişletilmesi sırasında kapatılmıştır.

Seydiköy Tren İstasyonu, İzmir'in Gaziemir ilçesi Atıfbey Mahallesi'nde yer alan TCDD'ye ait eski hemzemin tren istasyonudur.