İçeriğe atla

İoseb Kipşidze

İoseb Kipşidze
Doğum25 Ağustos 1882
Rgani, Kutaisi Guberniyası, Rus İmparatorluğu
Ölüm21 Şubat 1919
Tiflis, Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti
VatandaşlıkRus İmparatorluğu
Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti
EğitimSankt-Peterburg Devlet Üniversitesi
Kariyeri
DalıDilbilim ve filoloji

İoseb Aleksis Kipşidze (Gürcüce: იოსებ ალექსის ძე ყიფშიძე; 25 Ağustos 1882, Rgani - 21 Şubat 1919, Tiflis), Gürcü dilbilimci ve filolog. Tiflis Üniversitesi Yönetim Kurulu Akademik Sekreteri ve üniversitedeki ilk dilbilim profesörüydü. 1918-1919 yılları arasında üniversitenin Gürcüce bölümünün başkanlığını yapmıştır.

Kariyeri

Sankt-Petersburg Üniversitesi Oryantal Dilleri Fakültesinden 1911'de mezun oldu. Akademik kariyerine "Oryantal Dilleri Akademisi" nde Kafkas dilleri üzerine çalışarak başladı. Burada Rusça "Gürcüce Dilbilgisi" kitabını yayımladı. 1914'te Sankt-Petersburg'da "Metin ve Kelimelerle Megrelce Dilbilgisi" kitabını yayımladı. 1915'te doçent olan Kipşidze, Oryantal Dilleri Fakültesi'nde Gürcüce dersleri vermeye başladı. 1917'de Gürcistan'a döndü ve Tiflis Üniversitesi'nin kurucuları arasında yer aldı.

Kipşidze, Güney Kafkas dillerinin yapı ve tarihlerini inceledi. "Çanuri hakkında ek bilgiler" (1911) ve "Gürcüce ve Megrelcede benzeşme ve benzeşmeme kuralı" (1919-1920) kitaplarını yazdı. Lazca hakkında iki ciltlik metin antolojisi hazırladı.[1] Akaki Şanidze ve Sulhan-Saba Orbeliani ile birlikte "Gürcüce Sözlüğü" (1928) yayımladı. İoseb Kipşidze'nin kişisel arşivi Gürcistan Milli El Yazmaları Merkezi'nde korunmaktadır.

26 Aralık 2013'te Kipşidze'nin mezarı Didube Panteonu'ndan Tiflis Devlet Üniversitesi Panteonu'na aktarıldı. Etkinliğe Akademisyen Vladimer Papava, Maliye Bakanı Nodar Haduri ve Tiflis Üniversitesi camiası katıldı.[2]

Kaynakça

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Aleksandre Kazbegi</span>

Aleksandre Kazbegi, Gürcü roman ve oyun yazarı, şair, çevirmen ve tiyatro oyuncusu. Yazar olarak “Akaki Moçhubaridze”, tiyatroda “Moheve” takma adlarını kullanmıştır. 1882'de yayımlanan Baba Katili adlı yapıtıyla tanınır. Kitap, Kafkaslar'ın Robin Hood'u Koba'yı anlatır. Daha sonra Stalin olarak anılan İoseb Cugaşvili, Aleksandre Kazbegi'nin bu önemli yapıtının kahramanından esinlererek Koba takma adını almıştır. Yazarın birkaç öyküsü ve Elguca adlı romanı Türkçe yayımlanmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Megrelce</span>

Megrelce, Güney Kafkas dillerinden biridir. Gürcistan'ın güneybatısındaki antik Kolhis halkıyla ilişkili olduğu sanılan yaklaşık 500.000 Megrel tarafından konuşulur.

<span class="mw-page-title-main">Stepan Malhasyants</span>

Stepanos Sargsi Malkhasyants Ermeni bir akademisyen, filolog, dilbilimci ve sözlük yazarıydı. Uzman bir klasik Ermeni edebiyatçısı olarak, Malkhasyants pek çok klasik Ermeni tarihçinin eserini modern Ermeniceye çevirip onlar hakkında incelemeler yazmıştır, hayatının 70 yılını Ermeni dilinin gelişimine adamıştır.

<span class="mw-page-title-main">Nikolay Yakovleviç Marr</span>

Nikolay Yakovleviç Marr Gürcistan kökenli Rus dilbilimcisi ve oryantalist. Günümüzde Türkiye sınırları içinde bulunan tarihsel Şavşeti ve Klarceti bölgelerine 1904 yılında yaptığı gezinin notları önemli eserler arasında sayılır. Daha sonra çalışmalarını Marksizm çerçevesine içine oturtan Marr'ın öne sürdüğü teoriler 1950'li yıllara kadar Sovyetler Birliği'nde resmi olarak tanınmıştır. Zira Marr, teorilerini Marksizm ile ilişkilendirmiş ve devlet desteği görmüştür.

<span class="mw-page-title-main">Dimitri Bakradze</span>

Dimitri Bakradze, Gürcü tarihçi, arkeolog ve etnograf. Petersburg Bilimler Akademisi üyesiydi. Gürcistan ve Kafkasya üzerine tarih, arkeoloji ve etnografya çalışmalarıyla tanınır.

<span class="mw-page-title-main">Akaki Şanidze</span>

Akaki Şanidze, Gürcü dilbilimci ve filolog. Tiflis Devlet Üniversitesi (1918) ve Gürcistan Bilimler Akademisinin (1941) kurucularından biridir. Tiflis Devlet Üniversitesindeki ilk doktor olan Şanidze'nin Gürcüce üzerine yaptığı çalışmalar dilibilimde önemli kabul edilmektedir.

<span class="mw-page-title-main">İvane Cavahişvili</span> Gürcü tarihçi ve dilbilimci (1876-1940)

İvane Cavahişvili, Gürcü tarihçi ve çalışmaları Gürcistan tarihi ve Gürcistan kültürünün modern bilimini büyük ölçüde etkileyen bir dilbilimciydi. Tiflis Devlet Üniversitesi'nin (1918) kurucularından ve 1919'dan 1926'ya kadar rektörlerinden biriydi.

<span class="mw-page-title-main">Adolf Dirr</span>

Adolf Dirr Alman dilbilimci, filolog ve etnolog. Kafkas dilleri üzerinde yaptığı çalışmalarla tanınmaktadır. Svanca, Lazca, Megrelce, Abhazca ve Osetçenin bilinen en eski ses kayıtlarını kaydetmiştir. 1910 ve 1913 yılları arasında kaydedilmiş 38 halk şarkısından oluşan ses kayıtları, Berlin Etnografya Müzesi'nde kayıt altındadır. En popüler eseri Kafkas halk masalları'dır. Caucasica bilimsel dergisinin kurucusu olan Dirr, Münih Üniversitesi Fahri Doktorası ve St. Petersburg Bilimler Akademisi Makariev Ödülünün sahibidir.

Sergi Cikia, Gürcü Oryantalist ve Gürcü Türkolojisinin kurucusu. 200'den fazla yazılı araştırması ve makalesi bulunan Cikia, Gürcistan Ulusal Bilimler Akademisi üyesidir.

İoseb Bartlomes Megrelidze, Gürcü edebiyat eleştirmeni ve filologdur.

Guram Kartozia, Gürcü dilbilimcidir. Lazcayla ilgili yaptığı akademik çalışmalarıyla tanınmaktadır.

Varlam Topuria, Gürcü dilbilimci. Gürcistan Ulusal Bilimler Akademisi (1944) üyesiydi.

<span class="mw-page-title-main">İakob Gogebaşvili</span>

İakob Gogebaşvili, Gürcistan'daki bilimsel pedagojinin kurucusu olarak kabul edilen Gürcü eğitimci, çocuk yazarı ve gazeteci. Çocukların Gürcüce okuma yazma öğrenmesi için 1876 yılında hazırladığı Deda Ena isimli kitabı, değiştirilmiş bir biçimde 1880'den beri Gürcü okullarında ders kitabı olarak kullanılmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Aleksandre Hahanaşvili</span>

Aleksandr Solomonoviç Hahanov, Gürcü-Rus tarihçi ve arkeologdur. Gürcü edebiyatında geniş ölçüde takdir edilen akademisyenlerden biriydi.

<span class="mw-page-title-main">Alexander von Zagareli</span> Gürcü dilbilimci

Alexander Anton von Zagareli Gürcü dilbilimci. Sankt-Petersburg Devlet Üniversitesi'nde profesör olarak çalışan Zagareli, Tiflis Üniversitesi'nin kurucularından biriydi.

<span class="mw-page-title-main">Pavle İngorokva</span>

Pavle İngorokva Gürcü tarihçi, filolog ve hayırseverdir.

Francisco-Maria Maggio, İtalyan misyoner ve bilim insanı. İlk Gürcüce dilbilgisi kitabının yazarı ve yayımcısı.

Şalva Beridze Gürcü tarihçi, yazar ve yayımcıdır.

<span class="mw-page-title-main">Konstantine Gamsahurdia</span>

Konstantine Gamsahurdia Gürcü yazar ve halk figürü. Almanya'da eğitim gören Gamsahurdia, Batı Avrupa'da yaygın olan edebi akımları Gürcü edebiyatıyla harmanlayarak eserler vermiştir. Sovyet yönetimine karşıt olmakla birlikte, Stalin dönemi infazlarından sağ kurtulan birkaç Gürcü yazardan biriydi. Beyazdeniz adasına sürgün edilen ve birçok kez tutuklanan Gamsahurdia'nun eserleri, psikolojik içgörüye sahip karakter tasvirleriyle dikkat çekmektedir. Gamsahurdia'nın yazılarının bir diğer özelliği de, klasisizm duygusu yaratmak için arkaik bir dili taklit etmesidir. Bu akım, Gamsahurdia'nın Gürcüceye kattığı yeni bir inceliktir.

Korneli Danelia Gürcü dilbilimci ve filologdur.